si gn

l th thm vn

Bui tra h ng sng gia lng ph Si Gn. Nng t tri  xung, nng t lng ng bc ln, ngn ngt khi qun quanh thn th ti. Nhn bn b, trc sau, phi tri, ti t hi, ti sao ti li c mt ni chn ny. S vt quanh ti chng c g dnh lu, lin h, ni lin vi ti c. Tt c xa l nh  ngh, ni nh, tui th.

Ti ngc nhn tri, mu xanh rc r p. Vi cm my trng chng cht ln nhau, cng lng ng tri... Tri v u hi nhng cm my trn bu tri xanh bao la kia?

Ti mun bp mnh tri tim mnh. Thc su ngn tay vo hai con mt m trng. u ri nhng git nc mt? u ri nhng nhp tim p khng u?.

Nhng ngy trc , mt mnh trng tr trong bng m. Ti  tng rng khi dm bc chn u tin ln mnh t ny, ti s nm rp ngi xung, thnh khn hn nh ng Gio Hong  lm khi ng tr v min t thnh ca tn gio ng. Ti hay ng Gio Hong l ngi lng mn?

i qu hng ngy ti c ao, mong i c tr li t bao nhiu nm nay. Qu hng l nim m nh, l bng hnh ti. Nhng ti  lm. ng y, trn mnh t ri xa ng hai mi nm, nay tr v, tm tr ti c sao li dng dng -v tri v gic- nh ng tro tn ngui ngt, lnh tanh.

Ti i bng qua nhng dy ph, nhng con ng, nhng ni chn, nhng tn gi, hu nh ch c nghe, c thy trong m nhc, sch v, th vn, phim nh, truyn k. Ti c lc son trong ngn tr nh ca mnh xem n cha ng nhng g? Sao tt c li khng p, th mng nh c ao, ch i? Thnh ph him hoi mu xanh cy l. u ht nhng tn nhnh mng? Trc mt ti ch c tri li, xc x, kh cn, nng chy. Nhng khun mt th , xa l, dng dng nh chnh c h.. V ti, k l trong thnh ph l. H nhn ti, ti nhn h, ta nh nhng ci gh nha sn mu, thp nh lng chng ri y trn vi h thnh ph.

Bc i, dng li, ri ng quanh. Ti c ht ngi mi khng gian, sao khng cht hng quen thuc? Ch l bi bm, khi xe, rau tri ung thi.

Thnh ph xe c chy tn lon, chy nh bn nng, ngc xui, hp tp, vi v. Chy i u? Ti no bit.  lm g? Ti no hay? Nh ti, c mt dn tc khng bit nn i hng no, v khng bit s v u?

Ngi bt xung va h m t bo c, tn tui, tin tc, thi s, ai ang ln, ai b loi, ti m tt. Ti l k hon ton ng ngoi, khng bit, khng cht lin h.

ng da ct ng, ti ng nhng khun mt u oi, chn chng ca nhng ngi ngi kia khng cht sinh kh. Tui tc kh on, khng thi gian. m ng ngi mong ngng, ch i, toan tnh, chc ch g?

Di tn cy cha ra, vo cng l pht ph cm ci ti nghip. Nng n lm m trn mu da a b nm ng. Trai hay gi bit r v khng mc qun. Ngi n b th tc nm quay lng vi a b. Mt hai m con ng m nh thc. Ng  qun?  cht, hay cn sng? Mong ngi ng c gic m khc vi ni thao thc trn tr ca nhng k ang m mt chung quanh.

m thanh duy nht, l ting r ng lot ca xe gn my. Chng ch chc n tung tri t. Chng gm g, da nt. Si Gn nhng ngy u cho n ti.

Tr v qu hng, nh ng gia ng ba ng. Qu kh, phi n bt cho l  qun. Hin ti, ln vn do dm. Tng lai...?

Nu ai bo rng, nn quay lui nhn qu kh  hiu tng lai mnh t ny th chu. Khng th nh ngi li xe phi nhn knh chiu hu  chy ti. Ni y, knh chiu hu l mt khi en dy c.

Ti  trng thnh  mt ni rt mi. Ch trng nng v duy l, duy li. Mt t nc lch s ngn ngi, anh hng mn tm trong phim nh. lach s bt ngun t nhiu quc gia trn th gii nhp li. nhng di dn vi qu kh a y, gy , bt lc, tuyt vng. H tm n t mi, bng  mi cch, nh i c tnh mng,  tm c hi lm li t u. Hp Chng Quc Hoa K, ni ngi dn vi hoi nim ngun ci rt m h, v i khi h mun qun hn qu kh. i sng bin i khng ngng, h ch mun sng ht kh nng vi hin ti, v tng lai. Hoa K-Vit Nam, lch s hai trm nm so vi bn ngn nm, nh qu trng v g m, nh con s u v s cui. Vit Nam vi "anh hng ch ngha", cht cho ngi. Hoa K vi "c nhn ch ngha", sng cho mnh.

V.S. Naipaul, tm v t n, qu hng ging h my i ni, ngoi ca ng, vi tm trng xt xa, tic nui, ngm ngi. ng ng nhn mnh t  mt thi huy hong, lng ly m ngy nay mang trn mnh y vt thng, chng tch. n cha b ph hy. Thnh chin ko di qua bao th h. t nc ngho nn, dn chng i kh. ng chng kin tn mt s chm tin do thiu tinh thn dn ch, v kh nng lnh o. (India: A Wounded Civilization, 1976).

Henry Miller, b x M ra i, lang bt k h mt thi khp u Chu, ri tr v. u nm 1940, ng b ra mt nm i vng quanh nuc M, tr li c qun New York. Trong l th vit cho ngi tnh Anais Nin, ng tm s "y l thi k bun thm nht i anh". ng s hi ging xe c, my mc, cng xng, ng phc, k ngh. ng thi tc gin, bt mn, phn n. ng cho rng, x M y vn minh nhng thiu vn ho. Nh ca xy ct cao ngt tri, xng my k ngh mc ln nh nm, to nn khong cch xa l, lm mt dn tnh ngi.. ng so snh cc thnh ph ca M vi Paris, Athens... Nhng thnh ph u Chu ng tng sng. Miller ngh v M nh l cn c mng (The Air-Conditioned Nightmare, 1945).

Maxine Hong Kingston sanh v ln ln  M, nhng cha m b l cc di dn t Trung Hoa. Tm tr b lun lun suy t, khc khoi v thn phn ngi ph n b xp 'hng nh" trn x s t tin vi hng ngn nm o c Khng-Mnh ng tr. "Tam tng t c" khng ngoi phc v n ng. Ni n ng i x n b con gi chng ra g, ch l th "gook-maggots of rice". Th gii n b l s tnh lng. Tnh lng ng ngha vi chu ng, hy sinh, v nhn nhc. Maxine l nh vn M. V th, t do t tng, ngn lun l nhng iu to nn "complex tradition" v "identity" trong b (The Woman Warrior: Memoirs of A Girlhood Among Ghosts, 1976).

David Mura, con chu thn thi dng, nhng ging h  ba i  M. Ln u "v" thm qu cha t t, ng  i t ng ngng sang nim kiu hnh v thy t nc Nht giu sang, sch s, canh tn. Ngay c ngi n b ng ngoi mall mi khch cng mang b  suit mu xm tht p, qu phi, vi thi  lch s. D rng trc khi i, cm ci "ticket fellow-ship" sang Nht  nghin c, ng  c g "n" l ci v my bay i Php. (Turning Japanese: Memoirs of a Sansei, 1991)

Nhng ngi ny  tr v c hng, tm v ci ngun, mi ngi mi cch, mi v, vi mi tm trng khc bit nhau.

Ti v Vit Nam, thy li di tch lch s ca nhiu triu i thay i. Lng m, cha chin, n miu, thnh quch,.... cng trnh xy dng ca bao nhiu lp ngi  sinh sng ni y vi nhng hy vng, c m, hoi bo. Ngi ngoi quc n chim ot ri xa mt. Xy dng ri ph hy. Qu kh hng ngn nm i qua, bit bao i vua cha ng tr truyn ngi, chim ngi, trut ngi, ni ngi trn mnh t a y hung bo ny, cng tai bin lun lun e do,  ri gi y, iu duy nht cn li l s ngho nn v ngu dt. Ngho nn i vi ngu dt, lm con ngi mt c nhn tnh.

Cng i qua bao ngi nh, nhn thy bao khun mt, ht th kh tri, ti cng thc mc, iu g  gi t nc Vit Nam trng tn n ngy hm nay? Tinh thn phn u,  ch st  hay tnh t dn tc?

Ti c quyn thm nh. nh gi,  kin t cu hi cho t nuc ny khng? Khi ti sinh ra v ch sng hn mui nm ni y, ri ln ln v trng thnh bn ngoi qu hng. Hc hnh, lm vic, lp gia nh, ng gp, tham d.... i sng ti gn nh thuc v x s Hoa K. Vit Nam ch l ni chn ti suy t, khc khoi, ngh ngi. Hnh trang hai mi nm trc mang theo l tui th, nhng ri cng phai dn theo nm thng.

Ti tr v trong khng gian gii hn, khng d nh  li. Ti cha lm uc g, ng gp c g cho x s ny, vy ti ly quyn g  i hi, tc gin? Quyn lm ngui chng? X s ny chng cn ti. C ti hay khng, t nc vn sng, vn trung tn, vn "moves on", vn nhng mng ngi c sanh ra, sng bun vui, u lo, kh nhc.

Ti v li y, nh tr v cn nh hng ha, i tm li chnh mnh. Nh a con lu ngy lc mt b m, nay tm c, thy b m gi nua tn t, i rch thm thng. Lng ti xt xa, nhng vn thng yu, chp nhn.

si gn

l th thm vn

l th thm vn

(trch t Vit Nam, ngy ti tr v)