th s 8

th phong

l th E-mail 8 nh chuyn cho:
Nguyn Thiu Hng
(Mai Trung Tnh)

... Marcs Court, Annapolis,
MD 21403

Tao nh my ri phi trng Tn Sn Nht ngy 6 thng 6 nm 94. Ln u tin, nhn my qua b complet ct rt p, vi ng-l th l giy pht u tin, gia tao v my xa nhau bt u. Ra tin, ch c thi s ln om,  l Hong Hi Thy gi nh th Thi Thy. Cng c ln hai tn ny nh nh nhau v xng hng, xng b-Thy ny ch Thy kia, nh th chng c tc phm in dt ngang tai sao gi l thi s cho c; ch c th lm qun l tp ch Hin i ca Nguyn Sa, thp nin 60 thi. Cn thi s ln om phn pho Thy kia, c nhiu tc phm nhng l gi rch, tc phm cho lng. Sang n Hu K, thi s ln om c gii thng phong cch ngi vit th c t cch trong t nhiu nm ci to. Gii thng ny cng trao cho mt anh khc, trc  inh Thnh Tin (gi tn tht ng hn bt danh th, bi cng nhn gii phong cch ca ngi lm th i ci to). Ri mt thiu t Bo An t thi trc 1954  H Ni gin mnh nhiu tc phm  in, trong ngoi nc ti bn, no l bn Nht in li Tuyn Tp Chuyn Cm Ci, cng i ci to bao nm, li chng ai  ngh nhn gii phong cch phong kic. Anh vit bo ch T Thy Yn, khng c l'uvre d'abord. V l do ng Trn Hun ch nh vy, nm 1998, T Thy Yn ch thn b tin; Tc gi xut bn Th T Thy Yn. Gi v Si gn tng hai ngi duy nht, trong s c nh th n  Nhi. Thy V ch cn , khng cn th tng-by gi nh vn n ny nhim c thc dng. Nhc n ng Trn Hun, cm n anh chnh: nh vn Th Phong cn  li Vit Nam (nhc n hai ln trong hai bi khc nhau, cng cun sch). No l Th Phong dt ting Php, dt mt cch s ng, bataillon vietnamien thnh bataillon vietnamienne - wingman s t ch mt phi cng thnh wingmen (anh nht nh cho khng phi li vi tnh), Le Rocher Noir, vit l La Roche Noire v.v...(). ng Trn Hun khng ch gii i vi ti, v ch v ngha; ngh rng anh cn gii hn c ngi M da   dy ni Rocky Mountains hay ngi Php trong on qun vin chinh, gc dy ni Pyrnes. Xin tha th, xin tha th..., ln sau Hi k ngoi vn chng ti bn  Hu K, s sa hiu nh. Anh ph bnh ti vit cun sch ny c tnh cch ph trng, trc tin, ng vi chnh anh ngh. Nhng ti vn chu n anh ch ra sai st.

"Mai Trung Tnh i! Tm nh my cng b Tho, b Bonnie Phan, v ha s Phan Din (cn l cng chc M, loi white collar) chp  nh my, nhn trn ng h l 16 gi, khng ai nhn thy bnh tt trong ngi. Bo tt phng phi, c cn phng tot ln s sung tc, nhng vi tao khng kh lnh n chm. My cn nhc tao v bi vit chiu nim nh vn Si gn vo dp Si gn 300 nm nh Chu T, khng c nhc v khng phi din thuc vo ba trm nm, v Ngi Si gn c duy nht c nhn nhn trong cun Si gn ba trm nm l hc gi Nguyn Hin L. Tao gi cho my c bi ny y, c nhc n inh Xun Cu, Thanh Hu, Th Nguyn, Ninh Ch, Thit T, Ngc Th Lang, Minh V, Duyn Anh, Xuyn Sn... (nhng k qua i).  qun, cn nhc n Dng Hng Cng, V Bng, Tam Lang, Hng Ln, Vng Hng Sn, V Hong Chng, L Tn Nghim v.v.... My li cn mun bit v bi Nguyn Bnh, mt v sao sng ca Hong Tn, do tao vit ta. Cn hi ti sao bi Nguyn Bnh k Tng Huyn, Hong Tn khng chu?. Bi l, Hong Tn khng a Chu Vn, ngi tao dn rng ng ny vit giai thoi Nguyn Bnh c o ng nhc nh (my c bi ny  phn sau). Hong Tn cn buc phi k tn di bi ta bt danh Th Phong, du bi ch mt hai trang. Bi ny c gi ti ng c trc, c xong vit tr li, gi hai tay tn thng. Cng gi cho my c lun th. Nhng Hong Tn vit giai thoi ny cha ai hay, k c nh nghin cu vn hc, nhng nh gio dy vn cng ch bit Nguyn Bnh c ba b; thc s bn. Hong Tn tit l mi v c th k Trm Hoa, em tr con cho anh nui, em i ly chng.  l thi k bo Trm Hoa b ng ca v anh rut nh th, ng Trc ng tng c N.B. ra khi ca, s lin ly. Tao li cn nh mt giai thoi na v Nguyn Bnh, khi ra H Ni vo nm 1995; ln hp vi mt s nh vn Php. My nh, sau  tao vit bt k H Ni 40 nm xa, qun cha nhc n chuyn tc gi Mt nghn ca s v Quang Huy, nh th hin c thm quyn cp giy php xut bn T.T.KH - NNG L AI?. Nh th mi tao n nh chi,  khu Lng H. C nh li ng, nh ta lc trn hai mt ng, c n 84 ci ca. Tao khng hi ca g, on cng bit l ca ra vo, ca s ca nhiu tng lu. ng cn khoe ch nh hn, nu so vi t tht bit th ca Gim c nh xut bn Kim Qui. Tao hi ng:

"- Nh anh nh th qu l lu i ca thi s ri cn g!. Nhng 84 ca... Nhng cn thua mt nh th khc, lu i ca ng nhng mt ngn...

"- Ngn g, nh gi ngn cy vng, phi khng?.

"- Cng ngang tm mt ngn cy vng, v l Mt ngn ca s.

"ng nh th b nghe ct qung nn khng d tnh tr-ngh rng Nguyn Bnh ngho rt mng ti, lm sao c nh ngn ca s?.

"-ng thua nh thi s y y!.

"By gi ng nh ra ri, Nguyn Bnh khng ch L bc sang ngang, cn c Mt ngn ca s...

"- ng, ti thua Nguyn Bnh c mt ngn ca s.

"- Thua Nguyn Bnh mt ngn ca s khng c tht; nhng ng hn Nguyn Bnh 84 ci ca c tht.

"-ng chi ch vi ti; th k ny dng quyn chi ch vi ng. T nay cho n ngy v hu, th s khng k mt giy php no cho ng na. Mai Trung Tnh bit khng, ng ny cn l thi s, tc gi bi th Thnh Ging:

Gic tan. Phi nga ln tri
nh cong cn chic l phi cui chiu
t hn du nga m ru
Bi tre bt gc th neo cui h.
Cng danh coi ta tr a
Gi hoang thi lnh ngai vua n gi.
1998
Quang Huy

"My cn nh Vng c L, bn th rt thn ca my, tng in th chung, c nhau trong thi k i ci to. By gi, anh ch vi i  c phng vn xut cnh. Nh th va trng an i mt triu hai, kt qu mi hai tm v s, mi t trng 50 triu; sai s hng n v. Nu Nol 98 va ri, trng c c, anh s khng cn ch ngy c phng vn nh hin nay. Anh thng r tao v nh th n L Th Kim, i ung c ph  Spago; mt hiu c ph nm trn trc l ng Khi v L T Trng, Qun 1, rt th mng. Mt ln ngi trong qun c khng kh rt Ty Phng ny, anh gi bn tay nhn, da cha mi, d tc im sng; nhng tnh t vn cha l. Bi  Qun 4 Si gn c mt ni c cn tr i tu, li va cho xut bn tp th mang ta Th tnh. Th php, v, bay bm, p, tnh t-theo Vng c L, th hay. Vng c L cho bit hin anh c 18 vn bi th (k c  v cha in). Ch mt cun nht k th vit tay, gy m ch vng, anh lm theo kiu ghi khng b st ngy no. Tao thy c bn cu t tuyt ny, bng gi tng Y Sa:

c Th tnh mt ni c
Lng ti cht ngn cht ng mt ri
Mai y chuyn kip lun hi
Ca cha ti ng i ngi xut gia.
(i ngi xut gia - th cha in)

"Cm n my nhiu. Tt ta, gi in thoi ng di m 30, chc tng nm mi phc lnh. Nol no cng gi thip Ging sinh, Just for you.... V ba bi km E-mail ny gi cho my, p li ip khc quen thuc Just for you, my best friend....

"Tin, k cho my nghe v Chu T v..., n Nguyn Bnh v bn b v, c bi ta ca tao vit gii thiu Hong Tn vi Nguyn Bnh mt v sao sng lun th nh.

1.
V Chu T v ...

Cn gp nhau th hy c vui
Chuyn i nh nc chy hoa tri
Li danh nh bng my chm ni
Ch c tnh thng  li i.
Tn N H Khng

... C th gp Chu T, ch nhim nht bo Sng vo khong 1967. Hi y, ti a v con t  lt v Si gn, hng ngy ra sp bo  gn rp Thanh Vn (ng L Vn Duyt), c cp bo xem truyn ngn gi ng cha?. Hi , ti rt i, chng bit lm ngh g  nui v con, li cn phi lnh mt qun cnh, cnh st truy tm bt lnh. C th hnh s, c vng ba sc , nh vy cng yn lng khi h gp hi giy t. Ti n o em bn tho n cc nh xut bn bn, may l Nh xut bn i mi  288 Vnh Vin, Si gn 10, mua lun my cun, trong  c truyn di Na ng i xung, ti bn Frederick Nietzsche, Chic roi nga, truyn dch La cravache ca Virgil Gheorghiu. Khi Chu T ng truyn ngn ri, ti mang bt k Ti i dn v M li bn cho anh, sau ng vo Sng ch nht hng tun, ko di c trang bo, anh xp typ i tn inh Bch Dn thnh inh Bch n. Th l cng gii quyt c cm o hng ngy mt phn v bt k ny c c gi n c nng nhit, cng nng nhit hn l cui tun, nhn vin B Xy dng Nng thn ca tng Nguyn c Thng cho ngi i mua n c theo di vic ni v chng trnh xy dng nng thn ra sao?. Khi bt k ny ng ht, nm 1967, in li thnh sch vn  tn inh Bch Dn do t sch i nam vn hin xut bn. Quen Chu T t do y, ngi tnh tnh ci m, hay ci, kiu ngi Vit Nam, mu ca nh bo ln tin chin Nguyn Vn Vnh m t, g cng ci. Ti cn nh thi k anh thu nh  ng Trn Hng o, Si gn 5 (gn ng t TH - Trn Bnh Trng), cha kh gi nh v sau ny; nhng i vi anh em trong ngh, anh d chia x ngt bi, ch tm kia mi bng ba ch ti. Sau ny ti mi hay, nh bo nh vn Chu T, tng u C Nhn Lut thi Php, chng bit c l bn ng liu vi tri huyn on Thm khng, v anh tng c  c lm Hiu trng trng Trung hc chuyn khoa L Vn Trung  Ty Ninh (Cao i).  Bn Ko (Ty ninh) cng vi Trn Lng (sau vit sch, k tin s Nguyn Hu Lng), L Vn Anh, H Hn Sn thnh thong gh qua, ti vn cha bit ng Hiu trng Chu Vn Bnh ny cng bn ba nh mnh, cm o khng a vi khch th. Ri Chu Vn Bnh tr thnh Chu T, ch nhim nhiu nht bo, nhng Dn Vit, Sng thi k y bn chy, ni nh m, nht l Kha Trn c qut roi vun vt trn mc Ao th vt, c chng km g Ty c. Nhng phi ni l c, nhng khng c, nh nhng bui, ti v anh ngi trc xe nc, i din vi bo Sng  106 Gia Long, Si gn 1; tri ma, c hai vn ngi ni chuyn vi nhau, c khi tranh lun, khin anh chau my, dng bc tc, nhng vn ci v nghe. t ngy sau, Kha Trn c vt roi trn Ao th vt cho bit Th Phong vua chi, tng i o vng vi inh Xun Cu  Phi Nm v.v... v v.v.... Nh li i o vng   lt, kch tc gia inh Xun Cu, p trai kiu Ty lai, chim c con gi duy nht ca kch tc gia V nh Long kim ch bo, ch nh xut bn Tn dn ni ting vo bc thng tha  H Ni. Chnh Tiu Thuyt Th By  phng ra bao nhiu nh vn ni ting sau ny. inh Xun Cu tc gi cun Bn kia Bn Hi, cun ny gi tr vn chng khng l bao, song cun kch ngn i knh, mt tc phm c gi tr vn chng ch thc, mt s v  ng trn bo Tiu Thuyt Th By ca b v. D nh vit cun truyn di mang tn nh i hoa o, ti ni v  lt th mng, hng m cha chp nhng tn o vng ban ngy, ti khiu v  La Tulipe, Night club, thu khch sn Au sans souci, sng sng ko rim mn ca, nhn ln con ng dc Trn Hng o y hoa anh o n. Hoc sng ngi ung c ph, chn ghch ln thnh ca, nhp nhp theo iu nhc thnh phng. Bao k nim vi b Hunh th Thu Thy, v bn Nguyn Mnh Cng, nhy m tuyt diu, ni a l b i guc m nhy valse vn c khch phi lc u thn phc. Hoc bui rong chi tay i vi o, thiu n c dng p phng Ty, vi nhng cu ni u ym lp lng kiu na chng xun ca ng  v cha ng  y!. Ri o cng i v chn tri xa, v ngi  li l b c ta, v ti. By gi b c ta  khng cn tr v sau nhng nm i ci to, ngi y inh Xun Cu.

Tr v vi Chu T, tc gi Sng, Yu, Tin..., chi chi , ni thc, ti nghe tn m cha c, bi ti khng cn vit ph bnh vn hc, chng cn phi theo di tc phm vn hc ca bt c ai ra mt, thch hay khng thch vn phi c, ghi ghi, chp chp,  nh l mt ngi ph trch nui con mn. Ti khng c, v c ta ca mt ng linh mc Vin trng Vin i Hc Hu vit, do cng tin c ca nh bo cn dy hc cng trng vi ng Hiu trng Chu vn Bnh xa kia, ni tn ra l va, Trn T. Bi l, mt v tu s nh linh mc n, ti cha thy c cu vn c gi l vn chng c c, hn ta tic g, c c thm nng bng, kh tiu. Nn ch m pht qua tc phm ca anh, cng khng th bc thm nh nhng bng ch vit hoc bng li nh nhng vn s khc khen  c bnh t trao i, bnh quy trao li.

Danh nhn, vn s cng tc hoc vit bi cho bo ca Chu T, c Nguyn Thy Long (sau ny ni ting), T Ku () cn ni ting vi vai tr dng s xy l gch, Hong Anh Tun, Nguyn Mnh Cn (tay ny vit t, nhng i tin nhiu), ha s Trn Duy Ct sau tr thnh t t ca ch nhim. Ring ha s Ct phn sau s nhc ti ng nhiu hn. Ri nhng tay nh Nguyn Vn Minh, mt ch khng ra giy, bt-nhng c mnh danh Minh V, ch nhim t tun bo tro phng ni ting Con Ong. Nhng c lng vi bn b, anh em vn ngh. n tay nhn qung co vo hng thng tha, ranh s Hn Tm tc danh V Hi Vn; n cng t h  ch gii thu qung co  ng ng sau lm ch nh xut bn Tr Dng, in B Gi, bn dch ni ting ca Nguyn Ngc T, bt danh Ngc Th Lang-Ni ting Anh, T khng thch, bi hc ting Anh t thi  H Ni, L'Anglais sixime, cinquime bleu hay beige, nm 1954 lm Cng cn y vin cho Tng trng Thng tin Phm Xun Thi (), ch ni ting Anh bng li bt m vi C vn M duy nht ca b. Nhng Ngc Th Lang dch ting Anh, theo ti, khi ch. Sau 1975, xc anh chn vi  ng Xoi, v phi a i cai ht.

Ting Anh phng tc c hng nh Hong Hi Thy (cng l bn ch thit ca Ngc T) cha chc Hong n T?. Ni n Sng cng phi nhc n mt nh bo ni danh sng sng, Duyn Anh k Thng Sinh vi mc Sng sng, ma bt hng ngy ti mt phn t trang 2 ca nht bo, cy bt ny c a, ch khng phi nh Kha Trn c: c m khng c. Duyn Anh nh s ph chng gii hn ai, nhng ni trn l thuyt li cn ti hn k nh ph gii, Thanh Chng m anh a vo mt cun truyn l Chng cm, sut na l anh em ct cho vi Duyn Anh - V Mng Long(). Thng Sinh vit trn bo bo ti mun kim mt ng tin trong sch th hy cm ci m i t Bn Hi n C Mau, may ra ng tin y mi c th gi l s b th trong sch, khng tnh ton. Anh cho ti chi c nc, nn chng ai chp nhn cho vit bo kim bc, in sch kim tin, v lm g cng khng th mt mnh mt nga ging nh ti. Duyn Anh  gi sch n trn vo ngy 27 Tt nm ngoi, tnh n nay gn mt nm ri. Bui ti hm y, ti ang nu bnh chng, nghe tin i pht thanh xa xa loan tin V Mng Long, nh vn Duyn Anh ra i, nh ti hay thm cu: "ra i khng mang va li, qun o t ht, chn khng i ba ta...", li nhc ca bn nhc no ni v hi qun trong thi khng chin. Vi Duyn Anh, Chu T x s kho lo nht v tnh tnh anh ny cng kh on, ng tng lp ming anh ta bng tin mang hnh nh c Trn Hng o l xong.

Chnh  bo Sng, Chu T thng nhn mt s cc c gi tr tui vo lm ti ta bo l con nui, nh c X. chng hn, ch cn khai vi b rng b m cht ht, khng h hng, ra i thn lp thn, th l b Chu T chng cn  phng, sau ny c tr thnh con ci gia nh lit s sau 1975. Nh v Nguyn Thy Long chng hn, c Tm  t kh ng chng, chng yu m c vi chng hai con gi. Nay c em con gi sang M, ly d vi chng, chp nhn ngi ng sau xe mt anh Ty lai ng tui con mnh ang p dc Cu Kiu i lm th tc xut cnh. Ti c hn hnh bit v Nguyn Thy Long, bi ti  Phng 2, Qun 1; ni c cng tc Bn tit kim. y Ban lc ny ng   cn nh ca b m v gio s L Tn Nghim, ng Trn Khnh D. Nay gio s cng  chng cn lu li ci dng gian ta b. ng ra i  ni cui cng, ng L Thng Kit, qun Tn Bnh, b v cng khng bo cho ai quen ng hay; i khi nhn thy sch trit hc ca ng do nh Trnh By xut bn ang nm ln lc ni mt tim bn sch c no, ti li nh n ng L Tn Nghim. Ti ni nh, bi ti ch bit tn ng, c sch xut bn chung vi nh xut bn c in sch ca ti.

Mt k nim na, ti thng hay nh s ph vi Chu T vo nhng ngy 1967 trc khi ti vo lnh Khng qun. Cn nh ca ng trn ng Trng Tn Bu c (nay l Trn Huy Liu), trn gc xp, ng thng chi x ph vi Long (Long t), Phm Hun, ai na ti khng cn nh, trong  c ti. ng ch nhim ny bc l c tnh ca mnh trong bn nh bc,  trng vn, bt c i l no ra tin v t tapi l thng. nh bc vi Chu T, con bc thng n; cn Chu T nh ch ly cm gic. C mt ln, ng ch nhim ny b m st ht, chng hiu mt Thng ta no  khng th chu c li vit p tanh ca Kha Trn c, thu ngi bn ng. ng ch b thng khng cht. H Nam vit mt cun sch mng dnh v Chu T th phi, ti ni vy, bi ch nhn thy nh ca anh ng trn ba sch. khng c.

n ngy 30 thng t nm 1975, ti khng cn c gp rt nhiu ngi quen, trong  c Chu T, sau ny bit anh qua i vo ng ngy 30 thng t nm 1975 trn chic tu ang ra khi, b n pho.

Ha s Trn Duy Ct tn tht ng Giao, con r ca ng b Chu Vn Bnh, chng Chu Th Thy. Hin nay ng  chnh cn nh ca b m v trn con ng Trn Huy Liu, qun Ph Nhun. ng sa li cn nh tht khang trang v hng nm, ng b mi mt s anh em quen bit n n gi nhc ph.

Ha s ng Giao c mt thi gian cp c n nh ca ha s bc thy Nguyn Gia Tr hc sn du ta sau 1975. Nh ng y tranh, ln v nh, nhng bc ln ghp vo nhau t ba mnh tr ln. Tranh ca ng mu sc tht l, khng ln vi mu sc ca bt c ha s no khc. Khch ca ng a s l Vit kiu, ngoi kiu, ngi gii thiu tranh ca ng chnh l v ng, c ging ni v s dng ting Anh lu lot.

Nm nay, ng b ng Giao t chc gi nh vn Chu T vo trc ngy 30 thng 4 mt vi ba-khng nh trc, thng vo thng nm. Ln ny c  mt bn b quen nhau nh: Vn Quang, Nguyn nh Ton, L Vn (hi hng), Thch Thi Phc,  ng ng, Nguyn Thy Long, T Ku ln ny b nh qun nn khng ti, nh bo Xuyn Sn(), d xong ch vi thng sau l gi t cuc i, Vng c L, Thanh Thng Hong, Nguyn c Qunh K (th nam nh vn ch soi Hn Thuyn: Nguyn c Qunh), H Nam, Phan Ngh v c bit ln ny c nh bo kim nh vn k tnh, trinh thm Hng Phong c tc phm Xm Chung B ngy no c T Ngc xut bn. Li nh nh bo T Ngc, ch nh xut bn C S Chn Lc tng in quyn truyn u tin ca Nguyn V, i pho th; sau Nguyn V tr thnh nh vn ni ting nh Phan Nht Nam v.v.... Nm ngoi, Mc Thu ra v nng nc i k n Kim Cng phi li xe hi a v mi chu. Nm ngoi c Thi Thy, nm nay khng, bi anh i H Ni  t bit "m i thi ng khc na" v thng 7 va ri, anh cng v mi sang Hu K theo din H.O mun mng!.

Trn bn th, ti thy hnh Chu T l tranh v ch khng phi nh. Bc v khng ging nh vn ch bo Chu Vn Bnh l bao, nht l khng lt c ht nt sc so v thng minh ca vng trn Chu T. Ti t nh, bc truyn thn ny hn khng phi ca con r, ho s ng Giao. Ho s c th v nhng bc tranh tuyt tc, nhng li rt c th v phc ha v bn b nh vn, nh th, ngh s li ti. Nh ln anh v chn dung ti vo nm 1996. Hm y anh v ti v mt nhc s khc. Ti d nh in bc v ca anh ln ba cun sch nhc ca nhc s kia sp ra mt. Lc u, nhc s ny ng , nhng ch na ting ng h sau, anh p xe n bo l cha nn in vi, v b x, bn anh phn i. Cn ti, ti ni vi anh, ti c may mn c nhiu ngi phc ha chn dung, u tin l Duy Thanh (1957) (),V  ri Ngy Cao Uyn (1963), T T (1969), Cao B Minh (1981) v nay n anh (1996), ti s in chn dung ny ca anh v, du khng tm c lm. Nhn li qua nt v ca anh, ti ng l mt moujik Vit Nam. Ti in chn dung ny trong H Ni bn mi nm xa (bn tho), pha trn nhng cu nhn xt v tc phm ny ca anh L Ng Chu, nguyn ch nhim tp ch Bch khoa  Si gn trc 1975.

Ti sao li khng thch lm nng dn?. Vi ai, ti khng bit, nhng vi ti, thi k cha v H Ni hc, trc 1954, ti l nng dn ng vai tr-bit cy, ba, nh m, p b rung, cy la hi chm, gt la kh nhanh, xay, gi go, t cm lam.... Vy by gi ng Giao nhn qua ti vn cn thy cht nng dn trn khun mt chi chut ng qu i ch!. Ti sao li khng thch-c th ni khng my tm c th c. C phi vy khng?.

Bn b vn ngh by gi chng cn my: Qua i cng nhiu, nh Dng Hng Cng, Ninh Ch, Thanh Hu, Xuyn Sn, V Bng, Tam Lang, Hng Ln, Nguyn Hin L, Vng Hng Sn, V Hong Chng v.v..., nh ai ghi tn. Nh L Tn Nghim chng hn, hai ba cun sch trit hc ca ng sng gi lm!.

Ring Thanh Hu, ch gp li c anh trong vng mt nm. Hm ti cng Giang Kim n kim  ng L Li, phng 3 qun G Vp, anh khng nhn c ti l ai?. T gii thiu, ni nghch ngm xng tn trng vi tn tht ca ngi ang i din. Khai: Tha, tn ti l L Trung Hu!. Anh trng mt ng ngng nhn t u n cui nn Giang Kim phi khai thay: Th Phong!. Anh m chm ly k c ln i xe but qua Tn nh, xe gh vo trm nhn thy ti ang ph bn m vi v ngoi l ng Hai B Trng, qun 3. Anh vy, ti vy anh, cho n nay mi gp nhau li. Trc 1954, Thanh Hu () nh vn ni danh vi Chuyn tnh ngi sinh vin c nh xut bn Tia sng ca Ng Vn in n hai ln, bn chy nh tm ti. Vo Nam sau 1954, anh cn cho xut bn Chng ti mun sng (Yn Sn, Si gn 1955) v.v..., vit cho cc bo Thi i, Vit Chnh,.... Anh k rt nhiu bt danh, L Cng Tm, ph bnh sch trn tp ch Sinh Lc..., nay anh trc mt ti vi thn hnh gy cm, m yu; nhng n ci bao gi cng ti. Anh c cu con r, nay cng lm bo Tui Tr-Ngc n, chuyn trch v xe c.

Cn Ninh Ch, nhng nm v sau b tai bin mch mu no. V con a anh v  khu nh ven qun G Vp. Ln chng ti n thm anh, bui y c Thanh Thng Hong, V Mai Anh, L Quc Vn, c Hng Ngc. Chng ti leo ln gc ba tm gp c gio nui chng ph nhn. Anh khng nhn ra chng ti, nhng anh bit Th Uyn mi v Si gn, n thm cho tin. V anh thng ngn, cho bit Th Uyn ngi M gc Vit, cn Thanh Thng Hong, nh tn c - cng c th v anh cm ng vi hai t giy nm mi ngn mi trao cho v anh. Hi anh bit tn ti khng?. Anh lc u. Ti p: "inh Hng. Anh c nh xa kia, lc anh cn l ch nh may Can  ng T Do, anh  may tng inh Hng mt b com-l,  cm n inh Hng ngm th anh trn Tao n khng?". Anh lc u bo ti khng phi l inh Hng. Chng c g tng anh, ngoi ci xit tay gi t v nhc li tp th Min lu y xut bn vo 1963, ca nh th Ninh Ch do Th Phong in khng xin giy php vo thi Tng thng Ng nh Dim.

Nhc ti Ninh Ch in th trong nh xut bn i nam vn hin khng giy php vo trc 1963, phi nhc n Th Nguyn vi Hi chung tt la, gy mt d lun vn chng si ni, ngi mua sch u tin v tn thng ht mnh l Nguyn Vn Trung, Khoa trng Vn khoa lc . Uyn Thao vit bi ph bnh sch c trn i pht thanh, khin gii Thin cha gio, nht l linh mc, cha x bt bnh...bi l ti sao cha x li c con ring trong Hi chung tt la?. Sau Th Nguyn ch trng nh xut bn Trnh by, do u nu Thnh, nh pht hnh Hin i bao thu, sch ra c vi chc cun. Sau 1975, anh l mt trong nhng ngi c vai v vi Hi vn ngh thnh ph H Ch Minh, cn b vn ha ca tun bo Vn Ngh. Nhng ch t lu sau, t cho mnh ngh hu, ri ht sch. Ban u cn c tin ca, rt phong lu, sau cn dn, m tim ht ngay trong nh mnh  bn n ht, chia x ngun li, i trao. Trong s bn b ny c mt ngi cng in th trong i nam vn hin,  l Thit T (tn tht: inh Hong Trng, cu kha sinh Trng V B  Lt), tc gi nhng tp th c thoi, Gnh bn linh hn, Chng n l da vng (in t 1961 n 1962).

Ln a tin Th Nguyn ti ni yn ngh cui cng  Ngha trang Thanh Minh (qun Tn Bnh gip Bnh Chnh); c c linh mc Chn Tn, Gs. Nguyn Ngc Lan, Nguyn Ngc Lng, Nguyn Quc Thi, Trnh Vit c, Tip, Nguyn Nht Dut v.v.... Anh qua i, mt phn v vi khun un vn; thc ra cht khng c thuc phin trong mt tun  bnh vin Ch Qun th ng nht.

Mt ln na i a tang b Chu T, nhc mu ng Giao; ln ny khng c mt con r khc ca ng b Chu Vn Bnh - ti mun ni ti mt ngi vit c tn Phan Nh Thc. Chng tng l ngh vin Hi dng tnh Qung Ngi nn c xut ng; bi lut php ca Vit Nam Cng Ho hi y, qun nhn trng c dn biu ngh s, Hi ng thnh ph, tnh, th trn, x..., u c ci o lnh. Cng nh vo thi ca ng Ng nh Dim, ngi trng s mt triu ng, nu l qun nhn cng c th ci o lnh mc dn s, nh ngi vit c tn Phan Nh Thc c ci o lnh lm ngh vin vy. Sau 30 thng 4, i hc tp ci to. Sau ra tri, chng c cp giy, np n lm th tc xut cnh theo din H.O, khi c phng vn, phi on M thy giy ra tri ca chng  ngy 30 thng 2 nm...; phi on M khc t, khng cho xut cnh theo din H.O, v nghi ng giy t gi.

Khng bit chng c lm n khiu ni v v ny khng?. Nhng t lu sau, m tang Phan Nh Thc, con r nh vn ch bo Chu T  din ra. V ti hi ho s ng Giao, anh xc nhn Phan Nh Thc qua i hon ton ng.

2.
Nguyn Bnh

(bi ta, nhng Hong Tn khng chp nhn, buc vit bi khc)

Tn khai sinh ban u l Nguyn Trng Bnh, bt danh Nguyn Bnh, xut u l din trn vn n vo u thp nin 30. Thi k vo Nam k, 1943, trnh s theo di phin phc ca chnh quyn thuc a, ng sa th cn cc thnh Nguyn Bnh Thuyt. Sinh 1918 (khong cui xun u h nm Mu ng) ti lng Thiu Vnh, huyn V Bn, tnh Nam nh trong mt gia nh nh nho ngho.

Thu nh, ng hc vi cha l Nguyn o Bnh (thng gi l ng C Bin), sau c cu rut l ng Bi Trnh Khim nui dy. ng Khim tham gia ng Kinh Ngha Thc, b chnh quyn Bo h buc v qu chu qun thc. Nguyn Bnh ra i c ba thng th m qua i, cnh nh tng thiu, b con h hng m bc. Cui nm 1932, Nguyn Bnh ri qu, theo anh c Nguyn Mnh Phc (sau ny k Trc ng) trn ng tm kim mu sinh. Thi gian ny Nguyn Bnh bit H Ni ln u. Nguyn Bnh lm th kh sm, bi th c ng u tin C hi m, sau ny nhiu nhc s ti danh ph thnh bi nhc tr tnh bt h. Nm 1937 tp th Tm hn ti c nhn gii th ca T lc vn on. T 1940 n 1942, Nguyn Bnh cho ra mt c gi khp Trung, Nam, Bc by tp th trong  c nhng tp ghi mc trong i th nh L bc sang ngang, Tm hn ti, Mi hai bn nc, do NXB L Cng in (H Ni 1940) v Hng c nhn, (Nxb  chu, H Ni 1941). Hoi Thanh c nhn xt v th Nguyn Bnh tht hay, ng, tinh t: "... mi chng ta u c mt ngi nh qu. Ci ngh lm rung v cuc i bnh d ca ngi lm rung cha truyn con ni t my nghn nm  n su vo tm tr chng ta.... Ngi nh qu kia vn khim tn v hin lnh t c dp xut u l din. n ni c lc ta tng chng  cht ri.  Nguyn Bnh th khng th..., Nguyn Bnh vn cn gi c bn cht nh qu nhiu lm. V th Nguyn Bnh  dnh thc ngi nh qu vn n nu trong lng ta..., ngi  lm nhng cu ca dao m dn qu vn ht quanh nm v nhng tc phm ca ngi, by gi  c v s nhng nh thng thi nghin cu.... ng trch chng l gia nhng bi ging ht ca dao ngi bng chen vo mt i li qu mi.... Ci li gp g y ca hai thi i rt d tr nn l lng...". (Thi nhn Vit Nam, 1941)

1942, v kch th Bng giai nhn son theo phc tho ct chuyn ca Yn Lan () c dn dng, din  H Ni, Hi Phng. Ni dung ca ngi s x thn v nc, hy sinh tnh ring, mu s nghip ln...

1943, Nguyn Bnh li ri t Bc v phng Nam mu sinh v gy s nghip (c t liu cho l nm 1945). Lu lc ni ny cng bng bnh, nay Ch Qun mai a kao, ri li Cu Kho, Xm Nancy..., n o cm cha d tr cho no bng hnh hi. Ba nm sau Ngy ln 1945 khi s, Nguyn Bnh tham gia khng chin  Nam B. Thi gian ny, ng gp nhng cy bt tr ca Rch Gi nh Kin Giang - H Huy H, Sn Nam v.v..., v nhng sng tc nh ng lo mi gm, Sng bin c, Trng kia  ng ngang u, Nhng dng tm huyt..., c in trn nhng ch bn bng bt, li-t n vi qun chng c gi Nam B.

1954, Hi ngh Genve, Nguyn Bnh tp kt ra Bc, ri nhn cng tc  Hi Nh vn Vit Nam.

1955 n 1962, Nguyn Bnh cho xut bn lin tip nhiu tc phm th c cm t ngy Bc m Nam - ng hn na l tnh ring nh ngi v cn  phng Nam: Gi ngi v phng Nam (1955), tc gi vit cho C Ba Bn Tre sau khi  ly d vi ngi v u tin Hng Chu, m ca Hng Cu.

1956, Nguyn Bnh ch trng bo Trm hoa  H Ni, mt s bi vit trong  c ng  tng b ln n m h trong t tng. V cng nn nh bi th Mu tm hoa sim ca Hu Loan, t trc ch truyn ming, c ng y  ln u tin trn bo ny.

1958, Nguyn Bnh quyt nh ri H Ni v qu Nam nh.  qu hng Thnh Nam, ng vn sng tc th v gy dng lm cho phong tro vn ngh mnh ln. Thi gian ny, ng vit kch th v v cho C Son (1961), Ngi li  sng V (1964).

1965, M leo thang chin tranh ra Bc, ng vit tp th Bc th nh.

Mt giai thoi v s sp lm ch ngha ca th nh in. Php gi li ny l coquilles. Nh mt ln anh th nh in sp cu: Hai v chng qu gi trc ban th trong truyn di ca A. Malraux (Les Conqurants tm dch Nhng k chinh phc). Tc gi t i v chng mi ngi Trung hoa lm l trc bn th t tin, autel des anctres, th nh in sp autel thnh htel (bi ch ng m khc ngha), th  y, cu th Nguyn Bnh vit:

Ly thn lm bc thnh ng CHO con

Anh th nh in sp thnh:

Ly thn lm bc thnh ng CHE con

Khng phi v c ti thi thm siu vit nh Chu Vn() tn tng, nhng ngi k li chuyn ny cho bit Nguyn Bnh rt trn trng,cm kch, i khi qun chng sng to li lm thy nh th, c khi ch l mt ch.... C nh Chu Vn k, c gi ch bit vy thi; hai th nh in sp ch khc nhau; anh gii sa ch CHO thnh CHE, cn anh kia sp ng. Chu Vn vit li k rng Nguyn Bnh khen qun chng l thy - nhng anh th sp ch ng nghip mi l trong tc phm ca Malraux t AUTEL thnh HTEL li ti; bi u c dnh y hin thc qu ng. Trong mt on khc, vn Chu Vn k li v Nguyn Bnh:

"...Cng v thch giao du rng trong xm lng nn Nguyn Bnh hay i ch. Cn g vui hn ci ch, vi chuyn mua bn m c: con g, con ln, thc go, chui hng, tri bi o, chc cam chanh v c tp sng Chu - ma no th y. Nh th o qun nu ln trong m ng, la c kho gi thc, gi g, ln, nm thuc lo. Ra v thng l lc na bui, ch ang ng. V anh vo hng ct tc bn bi sng Chu thng gip anh hi ngn gn trc, rt cn thn v khng ly tin. Nguyn Bnh n cng anh bng mt t bo, mt bi th in mi nht. V anh th dn cc th  ln vch ken l ma, va  cho hng, va gii thiu vi khch - rt hnh din - mnh l bn ca ng Bnh lm th.

"V Nguyn Bnh ra v lc ng bng. T Ch Ch, Bnh lc v Nhn Ngha qua con sng Chu. C li  - c B, cng c tn l c Thoa na - sn sng ch bc nh th qua sng, khng bao gi ly tin. Chng bit c Thoa c bao gi c bi C li  ca anh nhng vn cm thng:

Xun  em mong nh tr v
Lng c gi  bn sng kia

"Chng ti thng em chuyn ny ra tn, a Nguyn Bnh. Anh ci v ngm li bi th y - tic rng chng bao gi c Thoa cng nghe. Bi C li , nh chng ti bit, c mt on cui:

Th ri trn bn mt m kia
Ngi khch tnh duyn li tr v
C li  vui duyn phn mi
Khch cn tr li na lm chi ...

"Nguyn Bnh ht sc ngc nhin: Bn cu y khng phi anh lm. Ai ni iu vo lc no, khng r. Hay ... c mt c li  no   sng tc ra, mt ln gp g b bng vi ngi khch ca c.... Nguyn Bnh khng trch ngi bn th v danh no , cn th v. Ci vn ca Nguyn Bnh l t dn gian m ra-dn gian thm vo, chuyn , d hay d d, cng khng ly lm l...

Khng ch su sc cm ng, li bi ngi, va nhn ra c chn tnh cao thng, thanh cao m khng v li-gia mt nh th v anh th ht tc-ri n c li  thng tic nh th qua i hn c i mnh:

"Mt bui chiu, ti (Chu Vn) t Ch Ch qua  Sng Chu v c quan  Nhn ngha. Vn con  g c k v vn c li  nm ngoi, c Thoa. Ti tng nn lch s, thng bo vi c ci tin v Bnh.

"- C Thoa !

"- D !

"- C Thoa, bc Bnh lm th vn thng ngy i ch nh  c a sang ngang, bc y mt ri, c !

"Mt ting nc nghn. C Thoa gc mt ln mi cho, ting lc i:

"- Chu bit gi cht c th chu t nguyn cht thay  bc y sng, bc y lm th.

"Ti bng hong. Chao i! Ngay bn b anh Bnh  my ai ngh v anh ch tnh n th!.

Hong Tn rt khng thch on vn trn, l giai thoi ni v Nguyn Bnh. Li c Kim Ngc Diu vit rng, thu sinh thi, Nguyn Bnh phn v Chu Vn: ... l mt k s, mt cy bt c bn lnh(). Anh bn gi vn chng ca ti thng thng ch trch, i : "...lc sinh thi, anh ta chng a g Nguyn Bnh, c anh cn li dng s quen bit vi Nguyn Bnh (thi k Trm Hoa)  th li cho mnh. By gi li gi ging yu thng Nguyn Bnh, "...Ti ngh cho du vy, giai thoi vn chng v Nguyn Bnh c trch trn kia vn hay. Khng nhng ch t p cho cuc-i-th Nguyn Bnh cn c lit vo giai thoi vn chng hay, cp t liu cho vn hc soi sng s thm nhp th lc bt Nguyn Bnh vo trong dn gian thm su n  no?.

1999, mt ngi bn lu nm ca Nguyn Bnh t thi Nguyn Bnh cn gi th cho Hong Tn theo a ch 39 Julien Blanc () cho ra mt Nguyn Bnh, mt v sao sng. Xin cho mng ngi bn yu bn, i khi hn chnh bn thn, nn Hong Tn thng ch thch di nh: "  mi ni, trong mi lc, h c dp thun tin Hong Tn li ni v Nguyn Bnh v th...".

Tng Huyn

3.
Giai Thoi
Do Hong Tn K
V Nguyn Bnh
V 4 phu nhn

"...Cui nhng nm 30, Nguyn Bnh thu mt cn gc nh  lng Hong Mai m Bnh gi l Gc Hong Mai, cn c m t l Mc hoa trang.

Nh bn, mt chiu th by ti n thm. Nh mi ln, ti thn trng ln tng bc cu thang hp bng gch khng c lan can. Cnh ca va m, c Thm Tm ln Nguyn Bnh u reo ln:

- A! Ting Vang y ri!.

Ti ng ngng khng hiu. Thm Tm n ti xung chic gh p p  mt v si ni:

- Mnh mi hon thnh mt kch bn ngn bng th, rt ngn.

Ti hi:

- Ch ?.

- , mnh vit v c Oanh.

Ti lp tc hiu ra ngay. Th ra, ci c Oanh, ngi tnh trong mng, m bao nm Nguyn Bnh p  trong lng mi tnh tuyt vng, n phng, m thm ngao ngn. C Oanh m Bnh  vit:

Tm hn ti l mt bnh ru nh
Rt dn dn, rt mi xung nng Oanh
Khng say sa, Nng rt v tnh
Ht ly ru hn ti qua ca s.

Ri th:

Ba nm tr li t H ng
Ngi c, c Oanh vn m Hng

Ri li:

Nu c php tin ti nn c
Mt ngi xinh p y nh Oanh

v.v.. v v.v..

Khng nhng th, Nguyn Bnh cn cho xut bn mt cun tiu thuyt c trm trang nhan  Ngm ming ni v mi tnh v vng ny. Nhiu on rt tht v rt ngy th khin c gi va ph ci, va i ngi.

Sau khi tan mng vi huyn thoi c Oanh, Nguyn Bnh li tip tc yu thng nhng ngi trong mng, n phng. Ht c Chnh, c Dim, c Nhi li c Chung, :

Bao nm m p ngi trong mng
Mng tnh canh tn chu l ri...

Li thm mi tnh tuyt vng na. , l Bnh say m n in cung c Tuyn (Nguyn th Tuyn)  Bch Mai. Tp th Ngi con gi  lu hoa do Hng Sn xut bn ni v mi tnh ny. Nng T Uyn l chit t ca m tit Tuyn.

Nng T Uyn i!
C ma mai trng  rng ri
C mt do  sen ang  n
Bn ma tr li mt thn ti.

Sau khi nhng mi tnh cm y ln lt tan bin nh bt x phng, Nguyn Bnh bt u yu thc s v c yu cng thc s.  l mi tnh vi Mai Th, mi tnh  i vo thi s vi tp th ni ting Hng c nhn. Nhng chng c bao lu, khin Bnh sut i au kh:

Tng rng bn, ng rng lu
La giu sang t chy cu t duyn

(Tin th cng xin php anh hn c nhn c ni lun Nguyn Bnh v sau cho n khi qua i,  ln lt xy dng vi  nht,  nh,  tam v  t phu nhn. Mi v  cho ra i mt ngi con)

Nh vy, danh hiu ng cha th tnh ca Xun Diu  v tay tc gi L bc sang ngang.

Tr li chuyn c Oanh, Thm Tm say sa cao m hng bin: c bit Bnh cht m cht mt c Oanh nn ti c tnh tm hiu xem c nng tuyt th giai nhn c no khin Bnh say m. Ti n ca hng xn nh bn dng sng Nhu, i din ch . Sau vi ln mua nhiu th lt vt, ti  quen c ta. Ni v dung nhan th cng thng thi. Ni v trnh d hc vn l con s khng. Nguyn Du c cn chng bit l ai, ni g Nguyn Bnh. Ti cho c y m nn sng tc v kch th ngn ny. Trong  c ba nhn vt: B M, c Oanh v Ting Vang. Thm Tm s th vai B M, Nguyn Bnh ng vai C Oanh v Ting vang dnh cho Hong Tn. No, chng ta ng th v kch th c o ny. C 3 din vin ng thi l ba khn gi.

Ni ri Thm Tm cho ti coi kch bn. Ti thng minh vn sn tnh tri nn ch lt qua 2, 3 ln l nhp vai mnh din.

"C Oanh:

- M i, tri  chiu cha?.

B M:

- Tri cn sng lm...

C Oanh:

- M a con vo.
Hnh nh va c ngi no?.

B M:

- Khng! Khng! Ch ting l xo xc ri.

Ting Vang:

        - L vng y, c Oanh i!.
        Nn c thy tic ci thi nm xa
        Nhng ngy c ght ngm th
        Tri cao mt bic c cha bit nhn
        By gi i h sm en
        Mun ri... Ngi y cn tm c u...

B M:

- Con i ng c th su

C Oanh:

        - Chiu ri, tha m, cn mu no ti?.
        Cn th no mi ra i?.
        Cn ngi no  chn tri v y?.

B M:

- Khng! Khng! eo knh ln ny!
Oanh i!...

C Oanh:

- y c ting giy y thi.

Ting Vang (tn nhn):

- Ting giy ca k dong chi
Khng bao gi ngm mt i mt m!

C nh th... C nh th, chng ti din i din li hai ba ln v c ci thch th.

Nguyn Bnh ly ra  gc tng mt chai ru ngang cn lng chai (ngoi Bc gi ru lu, trong Nam gi cuc li), trnh trng rt ra 3 chn cc cch v ni: "Tr tam, tu t. Tic nu c Trn Huyn Trn th cuc hp mt ny trn vn". V ni tip:

- No, chng ta tam bi.

Thm Tm ni :

- Khng c u, ti cn phi v ... Tam bi th xut mn o mt thi.

Ti a ra  kin, v kch ny s cng b trn tp ch Bnh Minh m ti ang lm ch nhim. Thm Tm ci sc sa:

- ng ng u mt t bo m khng sc. Nu bo ng, ngi p sng Nhu m n kin th trc ht ng Qun l Tr s, k  l ng Ch Nhim v ti, Tun Trnh tc gi cng b ra trc ta thng thm, lc  chng ta o u ra nhng... mt ng  bi thng danh d cho ngi m Nguyn Bnh ngy m m tng?.

Chng ti v tay ci ran rt hn nhin ().

Hong Tn

4.
M ...
Ta cho Nguyn Bnh, Mt V Sao Sng ca Hong Tn,
NXB ng Nai 1999.

Thy da li nh Bn tre/ thy hoa sen nh ng qu Thp Mi/ thy trng li nh n ngi.... Ngay trn phong b bn tri c bn gc da minh ho, bn phi trn cao chic tem su xu hnh mt c gi o t thn, nn rng vnh-Nguyn Bnh vit thm my cu th gi bn Hong Tn, k tn, ma h Nam nh 1964. c li gieo vn lc bt, cu cui thng l 8-nhng Nguyn Bnh gieo su ch; v c ln nh th  vit : Chiu Qun ln nga mt ri. Th  y, ng li gieo vn d loi, thy trng li nh n ngi.... Ngi y l Hong Tn, Hong Ph, on Gii..., nhng ngi bn chin u  ng Thp Mi, chng Php vo nm 1949. Tm nh chp chung vi cc vn ngh s khc  Nam b, nt mt Nguyn Bnh, Hong Tn tht tr trung ca thanh nin ngoi 30 tui. Ti, k hu sinh c ng cho c trc; thc s cm ng trc u i!. Nhng thc tm ti khng mun lm cng vic ny; mc du ph bnh vn hc tng lm t nhng nm 60, khi mi gn 30 tui (). Nhng thi, b qua chuyn khng cn bn n. V iu cn l c hi k vit v Nguyn Bnh, ri c bi vit coi nh l m u. Nguyn Bnh qua i t nm 1966  c rt nhiu vn ngh s tng vit v ng; ph bnh th, cm ngh v th, hi cm k nim vi i th Nguyn Bnh u c c. Ring vi ti c vit v Nguyn Bnh cng kh nhiu; song ti ch nh ti Chu Vn vit v giai thoi vn chng ca nh th lc bt dn gian Nguyn Bnh nh th ny. Chng hn c mt chiu Chu Vn t Ch Ch qua  Sng chu v c quan  Nhn Ngha (Nam nh); gp li con  c, c c li  quen tn Thoa. Bo tin cho bit Nguyn Bnh  qua i; c li  gt u ri gc ln mi cho, ging lc i: Gi ti cht thay bc  bc sng lm th. Chu Vn bng hong: Vy l Nguyn Bnh vn sng v th anh vn sng(). Qu tht ng!.

Ring vi Hong Tn qua hi c ny; khng ging vi bt c bn b no khc. C khc hn, sng vi bn nh th no, vit li trung thc th y-k c nhng iu khng gy n tng p; nhng rt nhn bn ca ngi i vi ngi, bn i vi bn; khng th ch p v cao thng khng thi!. Nh tnh trung thc, gip ti soi sng c mt thi on sng i thng kh hnh ca nhng ngy Nguyn Bnh lu lc  phng Nam. Cuc sng ng vn bng bnh, nay Ch Qun, mai a Kao, li Cu Kho, mt xm Nancy.... C nhng ngy sng phiu bt  Rch Gi, H Tin; vi nm cm chng ly g gi l bt cm Siu Mu ca mt Nng c no .... Chng thi nhn Nguyn Bnh qun qun lc bt, c i ch sng v th, lm th tri qua i sng nhim mu, nhng i chng my khi cho chng no bng thn xc i. ng l cm o khng a vi khch th!. Song  Rch Gi, chng gp g mt bn tr rt yu th mnh v mun dn dt ngi tr tui vo con ng thi ca. Nguyn Bnh rt sn lng nng  ch bo, hng dn; ngi y sau ny mt tc gi ca rt nhiu tp th lc bt rt Nguyn Bnh(). Nm 1954, Hi ngh Genve, Nguyn Bnh tp kt ra Bc cn  v con  li phng Nam.. Nn ng c ta  tp th Gi ngi v min Nam xut bn  H Ni vo 1955 c t y.

Ti nh c mt Tt ta vo nm 1992, ng ngy 23 rc ng To, tham d bui t chc mn m th Nguyn Bnh, din gi Hong Tn c gii thiu qua bt danh khc H Tng n. Chnh Hng Cu v mt ngi bn vn khc, Phm Tng Hnh t chc; ngi sau ny lun cm my nh chp vn ngh s tham d, trong  c nh vn Thanh Chu, Hoi Vit, Trn Thanh m, Kin Giang-H Huy H, Hong Hng Trang, Hong V ng Sn, L Quc Vn..., v mt s ngi na khng bit phng danh. Nhng c mt ngi bn vn rt c bit t Nam nh va n, Phong Giao, ni v k nim cui i ca Nguyn Bnh  nhng ngy cui ti huyn L Nhn. Ring Hong Tn rt yu bn, i khi hn chnh bn thn; nn ng thng ch thch di tm nh mi khi din thuyt:  mi ni, trong mi lc, h c dp thun tin Hong Tn li ni v Nguyn Bnh v th.

Vo nm 1956, Nguyn Bnh ch trng bo Trm Hoa  H Ni ng mt s bi vit trong  c c bi ca Nguyn Bnh. Sau ny Trm Hoa b ln n c khuynh hng m h trong t tng v Mu tm hoa sim th Hu Loan ln u tin ng y  trn vn trn bo ny-m xa kia ch c truyn khu. i lm th Hu Loan cha bao gi vui sng nh vy, k c vic nhn nhun bt 15 t tay Nguyn Bnh trao li (lng cng nhn bnh thng 27/thng).

Vi ti, hi k v Nguyn Bnh  y; khng phi l ca mt ai , sinh thi chng a g Nguyn Bnh, c khi x s rt t, li dng quen bit, th li cho bn thn; nhng khi Nguyn Bnh qua i, li c ging vn y yu thng tt bng vi Nguyn Bnh hn c nhng k tht lng yu thng thi nhn, (on ny b bin tp b trong sch 'Nguyn Bnh, mt v sao sng'). Ngi bn gi vn chng, ti thng gi Hong Tn, ng tht thng yu khi vit v i sng kh hnh, k nim si ng; kh phch y ho hng, lng t ho hoa, khinh ng bc to hn ni ca bn lc sinh thi. Mt i th Nguyn Bnh  li pha sau ng ngn cu th chu bu ngc ng lc bt rt dn gian,  thm su vo vn hc Vit Nam lu di, mi mi.

Th Phong
Sign 1 thng 1.1999

C mt on vn vi ti; tht nhn bn, au thng y bi thm khi Hong Tn k chuyn Nguyn Bnh em con i cho hai b gp g rt tnh c  ga Hng C. Cho con i ri, lng khng nh bng; nh khi ngh lc u, rnh rang, khng phi chm sc con tr  hn, ch c m n mi  bu sa v lng nhn i v b mi nui ni con tng trng hnh hi. M n i ly chng tr li con cho b nui, b khng th nui ni thn b ly g nui con. B cho con i ri, lng li b dy v, lng tm x v b tng tn, Nguyn Bnh tr li ga Hng C, hy vng gp li c hai ngi n b  nhn nui a con  hn kia. Th, y bn c cng Hong Tn trong Nguyn Bnh, mt v sao sng (bn in 1999 khng c on ny), c Trn Thu Hng, bin tp vin nh xut bn ng Nai,  ch mun mnh c, ngi duy nht (sau Hong Tn) bit chuyn ny:

"...Nguyn Bnh rt cm ng:

"- Ti tm s vi ng (Hong Tn) iu ny, l "ra phi sng  d cht mang i. ng l ngi duy "nht ti k chuyn ny, ng c ha l s khng k "li vi ai khng?

"(By gi hn mt phn t th k tri qua, ti k li chuyn ny ra y,  ng Giao lc ny, tri k cng rng lng tha th).

"Th ri tn bi kch y  c Nguyn Bnh k li nh sau:

"- Ti ny khi Bnh tay b tay bng, xch bc "qun o ra ga ly v v Nam nh. Tri bt u " ma, cha n gi, ca ga cha m, Bnh ngi "trn bng gh, nc mt ri l ch. Lng Bnh "ngn ngang ri bi. Ngi bn cnh, hai b ch tu, "thy l, hi Bnh, nguyn do no b n b a b " hn trn tay ch c mt mnh, khng "c m. "Bnh t nhin tr li:

"-Nu ti cho a b ny, hai b c nhn "khng?.

"Mt b mau ming:

"-ng ni tht hay a?.

"-Ti ni tht y!.

"B ny mng qu; vi vng a tay m a b "vo lng nng nu.

"Nguyn Bnh ln tu, nh bng tnh cn mng. "Tu Bc chy trc, hnh khch tu "Nam chy "sau. (C ngha l hai b i tu ngc ln Ph Th, "Yn Bi, Lo Kai, cn Nguyn Bnh xui tu "Nam v Nam nh, v tu ny chy sut vo "Nam). Tu Bc chy trc ri, hai b em theo a "con nh ca Bnh. Lc ny Bnh hi hn v cng, "go tht ln ting nh in, trc s ngc nhin "ca hnh khch xung quanh "Con ti u ri, Tri "i! Hy tr li con cho ti". C hnh khch ni vi "nhau, cho rng mt trong hai b b con kia, v ng "khch ny khng chng? Chc hai v chng gin "nhau, b v b con i tu Bc ri chng? Bnh vn "la to: "Con ti s xung ga no? Thanh Ba, Ch "Ch, Ph Th, Yn Bi, ng Cung, Lo Kai....

"Con tu rt ci chy t lu, ch cn li Bnh. "Tnh ph t trong Bnh gi ny nh sng bin ni "cn thnh n. a con ri vi c o Dung  Ng "T S, Bnh cng  tng khuyn nh thit tha.... "Bi th cha khc m thng nh a con  ri tay "khi b, mai sau ny gp li, chng ai nhn c "ai? Bi th khc cho hon cnh bi t ca tc gi, "d xc ng mnh lit, lm mi lng ngi c:

"...Gi y cha khc m thng nh
"Gi vng v con mt chic hn
"Tin cha khng  hon lng m
"Cn ly u m nui nng con
"Thi cha cu chc cho con gi
"Mt ch lu cu, mi ch son
"Ngu n xu x hay tn tt
"Yn phn chng con, yn phn con
"Cng, ti sc lm cng oan nghit
"By ni ba chm vi nc non
"ng cay c chu ng m tng
"Gi lng l kia mt chng mn
"Nht king ng ly chng thi s
"Ngho lm con i, bc lm con!"
(Oan nghit)

Nguyn Bnh, mt v sao sng do NXB ng Nai cng Hi nghin cu v ging dy vn hc ng Nai cp giy php xut bn (1999). Gim c NXB, ng Hunh Vn Ti cn l Ph Ch Tch; Bi Quang Huy, Tng th k Hi. Do , cun sch c nhiu u i trong vic bin tp, nhng cng khng trnh khi, nh  ni  trn; ngi bin tp qu tn mn trong vic b mt on ni v Nguyn Bnh cho a con  hn  ga Hng C. a con ny do Nguyn Bnh i li vi mt c trong m qun hng  Ng t S m c. M khng th khng bn bu khi lm ngh ny; b, nh th khng  tin cho m a b hon lng. Trn Thu Hng, ngi bin tp sch, khng mun cho c gi bit c chuyn rt ngi, gch b thay bng vi cu tm tt, hin nhin c gi s khng ai c th bit n lai lch a con  hn gia Nguyn Bnh v c Dung. c gi hoc k c bn thn ti khng c on vn ny, cng chng hiu g hai cu th trch sau; ti sao vit no nut n vy:

"...Nht king ng ly chng thi s

Ngho lm con i bc lm con."

Bng cht nh ti hon cnh nh th  Ph vo nhng nm 757, vi l do ng vit hai cu th nh th ny:

"...Vn chng thin c s

Tht c thn tm t"

Nm na din gii, vn chng p hay xu, t y lng tc gi cm c-tha nhn chng nn dm ch; nu c ch l ph. D lun, ting th phi dm ch tc gi bui sinh thi khng t, tc gi mi bt thnh hai cu th ngo ngh kia!. Hoc mt nh vn khc cng ca Trung Quc u th k ny, m tnh n nh L Tn, tc gi AQ chnh truyn, cng kh thot vng kim c d lun ba vy, nh mt tr vn, thnh cng sau to phn, d lun th phi, li ra ting vo. Bn c cn nh vo nm 1924, nh vn tr c phng danh Cao Trng Hng ni danh, nh L Tn du dt, hng dn, ch bo. Ni danh ri, ng Hng khng mun d lun nhn mnh nh ci ui ca L Tn, nn tr t iu ni xu, cng kch, tho m, ba chuyn ph bng, lm h gi ting tm, nhn cch thy vn chng. L Tn c, khng dn c nng gin, c khoan dung, ng vit mt chuyn ngn mang tn Bn Nguyt (Ln Trng); k chuyn Bng Mng bn ln Hu Ngh l thy mnh. Bi Bng Mng mun trn th gian ny ch c mt mnh Bng Mng c xng danh thin x  nht nhn. Khi mi tn ca Bng Mng vt khi tm, lao trng im huyt yt hu Hu Ngh, thy trng tn, ng ln, cht. Bng Mng li gn ci c thng, h d. Nhng bng xc thy vng dy, ha h ci, mt m, tay rt mi tn khi vt thng, ch vo mt Bng Mng mng nhic: "Con n nh ta c nghn ln na cng v ch. Bi ta cha dy con php 'cn tn', nn con bn ta, trng yu huyt, ta khng cht, vn sng s s. T nay cm con n gp ta...". L Tn cha  n, khi sp qua i, vit chc th c nm iu cn dn con chu. iu th nm, i  khuyn con, nu bt ti v tng, ng cm bt vit vn, hoc lm ngh thut, hy kim ngh khc  thn.

No khc g Nguyn Bnh dn con gi lu lc kia: ...cng ti sc lm cng oan nghit/ by ni ba chm vi nc non/. V nht l phi:

"... Nht king ng ly chng thi s

Ngho lm con i; bc lm con ."

th s 8

th phong

Th Phong

(trch Th vit  Sign)