��m, c�n m�t ch�t l�a

tr�n nghi ho�ng

��a Trung H�i kh�ng c� gi� m� sao ��m nay tr�i l�ng l�ng. Caf� Mediterranean, Berkeley. Tu�i tr� g�p g�. Tu�i tr� lu�n b�n th� s�. M�y n�m r�i kh�ng �n chay. ��m nay n�i h�ng ��i �n chay, b�y gi� �au b�ng g�n ch�t. M�y n�m r�i �n th�t u�ng r��u n�i b�y, trong b�ng ch�t ��y ch�t � tr�c tham s�n si. ��m nay �n nh�ng m�n tinh khi�t v�o, thi�n �c ��nh nhau l�m l�ng tan n�t.

Caf� Mediterranean gi�ng nh� m�t th� giang h� qu�n. 12 gi� ��m v�n ngh�t ng��i v� m�t m� kh�i thu�c. Nh�ng m�i t�c d�i, nh�ng m�i t�c ng�n. Nh�ng ng��i r�u ria v� nh�ng ng��i kh�ng r�u ria. Nh�ng b� qu�n �o qu�i g� nh�t v� nh�ng b� qu�n �o s�ch s� t��m t�t nh�t. Nh�ng nhan s�c sa ��a.

C�i qu�n caf� n�y l�m t�i nh� m�t n�i n�o �� �ng �i. Cha m�c �o �en ng�i vi�t vi�t � b�n kia ch�c l� m�t anh nh� v�n l� v�n. C�n ng��i thi�u n� m�c qu�n �o ng� s�c ng�i � g�c b�n n�y, t�i ��nh cu�c v�i �ng, n�ng l� m�t thi s� kh�ng th�m l�m th�, h� h�!

Th�i th�i! �ng l�m �n ng�ng t��ng t��ng ta b� gi�m t�i. M�nh n�i chuy�n ��ng ho�ng ch�t �i!

V�y ra n�y gi� m�nh n�i nh�ng chuy�n kh�ng ��ng ho�ng sao? Ta b�t ��u. N�o, h�a b�nh c�m �o no �m. Th� d�n t�c. Th� d�n t�c n�o, d�a tr�n c�n b�n n�o? D�n t�c tr�ng ��ng hay d�n t�c l�ng t�m ch�a mi�u? C�ng s�n, Qu�c gia, phe ph�i. C�ng s�n s� t� di�t v� s� b�ng r� t� � th�c h� M�c-x�t c�t ch�n. S�a sai s�a ��ng. Nh�ng ng��i qu�c gia ch�n ch�nh, kh�ng ph�i nh�ng ng��i qu�c gia ki�u t�p �o�n �� nh�t �� nh� c�ng h�a.

R�i! D�t kho�t l� t� t��ng m�i trong nh�ng con ng��i m�i. Nh�ng con ng��i tr� ng�t ng�t h�o kh�. ��ng �, ��ng � to�n b�. Nh�ng v�n �� l� ch�ng ta s� b�t ��u nh� th� n�o? T� kho�ng n�o? � ��u?

Gi�n d�, c�c k� gi�n d�. M�y �ng m�i ng��i b� ra �t ti�n, nhi�u nh�t ch� c�n hai ng�n �� M�i �ng g�y d�ng m�t h�ng c�t c� cho t�i. C�t lai rai, suy t��ng lai rai, vi�t lai rai. M�i th�ng m�i �ng s� �� d�nh ���c �t nh�t m�t ng�n. N�m sau, anh em m�nh h�p nhau l�i l� m� ���c m�t c� s� g� ��, c� t�m v�c v�ng v�ng. L�c �� ch�ng ta nh�n l�c t�i s�n c� ��, mu�n l�m g� c�ng d� d�ng.

��ng �, nh�ng cho ph�p t�i �i v� c�u ti�u m�t ch�t. L�c n�y �n chay, gi� �au b�ng qu�!

�i! C�i c�u ti�u! C�i c�u ti�u c�a Mediterranean l� c�i c�u ti�u v�n h�a nh�t m� t�i ���c ng�i trong su�t cu�c ��i �� qua. Tr�n t��ng ��y nh�ng ch� vi�t l�n b� �� xanh �en tr�ng: "Ta �ang s�ng trong c�i ch�t. Ngo�i ���ng ch�ng c� chi�c l� n�o �ang r�ng ��u." "Th��ng �� l� ��i s�ng. ��i s�ng l� Th��ng ��." "��ng h�i t�i sao t�i y�u em. N�u t�i kh�ng y�u m� t�i th� s�c m�y t�i y�u em." "C�c c�t, n�u th�t s� m�y ngh� nh� v�y th� m�y n�n v� Nam M� m� s�ng cha cho r�i!"

Tr�i �i! Sao t�i ph�c m�y anh m�y ch� �� v�o ��y ng�i qu�! (C�u ti�u n�y l� c�u ti�u chung, ��n �ng ��n b� thay phi�n nhau v�o ��y m� ng�i.)

C� m�y c�u th� ng�n c�a m�t n�ng n�o �� t�n Jane vi�t b�ng ch� �� d��i g�c ph�i c�a c�i b�n r�a m�t: "�i! Th��ng ��! N�u ng�i nh�n th�y con kh�c, ng�i c� kh�c theo kh�ng?"

T�i mu�n kh�c l�n m�t ph�a qu�, kh�c cho vui m� kh�ng c�n nh�n th�y Jane kh�c ra l�m sao. V� t�i ngh�, ch�c Jane ph�i ��p ngang ng�a c� Linda Evans m�i c� th� vi�t ra ���c nh�ng c�u th� m�m m� d� th��ng nh� v�y.

C� ti�ng g� c�a "kh�n tr��ng" c�a m�t qu� ��n �ng hay ��n b� n�o �� l�m t�i gi�t m�nh. ���ct�i, t�i nh��ng ch�n n�y l�i cho b�n.

��m ��a Trung H�i v�n l�ng l�ng gi�. Gi� t� nh�ng con ng��i s�ng tri�t �� v� �o �t nh� lu�n s�n s�ng lao t�i, lao t�i b�ng n� c��i tr�n m�i.

Ch�ng ta ph�i lao t�i �� m� s�ng. Lao t�i l� h�nh ��ng c�a con ng��i c�ch m�ng. T�i n�i v�y �ng nghe ph�i kh�ng?

�ng mu�n n�i t�i nghe c� ��ng kh�ng ch� g�?

�! C�n m�t ng��i d�n ��i kh� l� c�n c� c�ch m�ng. M�t ch�nh quy�n x�u th� t�i ph�i ch�ng, ch�ng �� l�m n� th�nh t�t. M�t ch�nh quy�n t�t t�i c�ng ch�ng, ch�ng �� l�m cho n� t�t h�n.

�ng l�m t�i nh� t�i m�t c�u chuy�n c�a th�nh Francis trong cu�n "Cu�c ��i Saint Francis". Chuy�n th� n�y. M�t bu�i chi�u t�i, th�nh Francis v� ng��i �� t� �i l�n m�t ng�n n�i. Th�nh Francis co ro l�nh trong t�m �o cho�ng mong manh. Ng��i �� t� n�i: "Th�a ng�i, �� con ��t l�a l�n cho ng�i s�i� �m. " Th�nh Francis b�o r�ng: "Ng��i h�y nh�n xu�ng ch�n n�i kia, nh�ng n�i c� th�p tho�ng �nh ��n t�c l� c�i nh�n gian. Bao gi� con ng��i nh�n gian kh�ng c�n ai r�t l�nh n�a th� ng��i h�y ��t l�a l�n cho ta s��i �m."

C�i nh�c th� c�a th�nh Francis th� �ang r�t l�nh, nh�ng trong l�ng c�a th�nh �ang b�ng b�ng m�t ng�n l�a x�t xa. Ng�n l�a mang l�n t�nh th��ng. Ngon l�a c�a t�m l�ng B� T�t. ��m ��a Trung H�i c�ng c�n m�t ch�t l�a. T�ng ch�t l�a trong l�ng nh�ng ng��i t��i tr� �c�ng l� l�a th��ng y�u.

C� m�t gi�ng nh�c c�a Mozart v�a r�t v�o ly caf� t�i �ang u�ng. M�t gi�t nh�c r�t ng�t ng�o nh� gi�t m�t c�a s��ng hoa.

Xin k�nh ch�o ��m t�i.

Tr�n Nghi Ho�ng

May 20/1985.

(tr�ch G� c�i v� mi�ng d�a non)