phm duy, ng l ai?

trn th bng giy


I.

Mi giao thip gia ng L Hu Mc v ti tuy ch ngn ngi qua mt ln gp nhau chp nhong thng 1/1996 Santa Ana v cc cuc tr chuyn vin lin Motral-California, nhng tnh thn bc chu, hn na, mt bc tin bi v mt hng n em, c th gi l ng nh. ng hay cho ti nhng li khuyn hu ch v cuc sng, v vn chng v ngay c nhng li chn tnh v ni au kh ring trong i sng ti. ng l mt trong rt t ngi to c ni ti lng knh trng tht s. Khi bit ra ng l bn thn ca v gio s violon ti theo hc t b cho n khi tt nghip trng Quc Gia m Nhc Sign nm 1967, thy T Vn Ton, tnh cm qu ny cng thm mnh m.

Mt sng thng 1/1997, ti gi qua Montral thm ng. Vn ging ni vui v ca ln u gp nhau ti Santa Ana, ng hi han rt n cn v tnh hnh t Vn Uyn v c i sng ti. Khi nhn bit t ti mt vi du nt chn nn no , ng an i:

"Du g, Bng Giy ng bao gi nn mt nim tin v cuc i. Sc mnh chnh l nm ngay trong nim tin . nh mt nim tin c ngha t mnh hy dit. Vi Bng Giy, bc lun ngh rng Bng Giy l mt ngi c c ci sc mnh y."

l li ni y tnh thng ca mt ngi cha. Ti cm n ng.

Trong cu chuyn, ng cho bit l va t Cali v:

"Bc c ch dp ln San Jose thm Bng Giy m chng c dp no. Phi l Santa Ana. Rt cuc ti ngy v, c tic mi."

Ti ni qua in thoi:

"Lc ny chu tu bc . ng ca c sch, khng tip giao thin h. Nhn tnh th thi lm chu chn ngn. Bc qua Santa Ana thy c g vui?"

ng p:

"Vui th vui, nhng cng thy lm chuyn k cc."

Ti ng :

"Cali l t lun ny ra nhng iu k cc. Nhng theo bc, k cc th no?"

Ging ng si ni:

"K cc nht l cc cu tuyn b ca ng Phm Duy."

Ti ci:

"Tng g, t ra ng Phm Duy! ng y vn n ni by b t khuya, c nc u bit."

ng L Hu Mc la to:

"Ln ny khc. Trong mt bui gp nhau ti nh ng y, c mt bc, ng Cao Tiu, i t Chin Tranh Chnh Tr, v ng Tin s Nguyn Khc Hoch, gio s khoa trng i Hc Vn Khoa Sign thi c, ng Phm Duy ni ln nhng iu v cng k cc. V d ng y bo: 'Chng n sao c thch nhc ca ti m khng bit rng cc ca khc trc kia, ti u ch sng tc trong chung x! By gi ti lm nhc opra sang hn nhiu. Opra ca ti m v Vit Nam th ti c ti 8 i Vn ht ch khng phi mt i Vn nh hi ngoi. Ch Vit Nam mi c nn m nhc chn chnh, cn nhc hi ngoi ch l nhc to lao!"

Ti ku ln:

"Qua t cch bc v c 't cch' ng Phm Duy, chu tin li bc l tht. ng ta l mt khun mt ni ca nn ca ht Vit Nam, chu kh th tng tng c li ni ng ta li h nh vy."

ng L Hu Mc tip:

"Mt cu khc: 'Ngi ta c bo ti chng Cng nhng tht th ti chng gy!'"

Ni xong, ng L Hu Mc ci to.

Ti nh nhanh ba ch "tn dm tc" mt ln Nguyn Tt Nhin gn cho Phm Duy trc mt ti v Trn Nghi Hong. Ti cng nh cu Mai Tho bnh v Phm Duy trc mt s ng ngi ti nh Nh Ho: "Phm Duy gi nh th m cn lm c ci chuyn y th n khng phi ngi, m chnh l qu!"

[u thng 9/1995, trong mt ba tic ti nh ti, c mt Vn Thanh v v chng Nh Ho, khi ni v cun Mt Truyn Di Khng C Tn, Vn Thanh nhn nh: "Trong m Hai Mi Nm Vn Hc Hi Ngoi do Du T L t chc ti Santa Ana, ti gp gn 50 vn ngh s, nhng nhn xt rng chng ai c c ci dng trong ngi vit nh ca Bng Giy, k c tii na. Ny nh, by gi ni c th v mt bui hp mt ti nh Nh Ho, ng Mai Tho ni cng hay v ng Phm Duy ni cng hay, bao nhiu ngi u nghe r. Vy m khi ti tm ln bo nhng g hai ng y ni th ng Phm Duy nhy chm chm ln, e l s cho ci ti n em chng nh ti. Ri ng y gi cho ch Nh Ho bo khng c ng bi vit ca ti trn bo ch y. ng ni thng rng khng mun c tn Mai Tho ng chung vi tn ng y. Phm Duy l mt ngh s ln nhng tm a hp hi qu. Ti ca ngi Phm Duy th phi cuc i ca ngi Mai Tho ch."

V Vn Thanh k:

"Hm ti nh t chc ra mt cun Gi H Ni Khc Ai, c mi cnh Mai Tho & Du T L v c cnh Phm Duy ln San Jose. Th c hai cnh, tr Du T L, u c mt, lun Khnh Trng cc th. Cuc t chc khng thnh. C bn ko nhau n Nh Ho chi. Ti ngi gia Mai Tho v Phm Duy, nhng khng r cht g chuyn hai ngi ny rt ght nhau. Mai Tho bit ti l dn min Bc nn hi thm ti v cc vn ngh s min Bc, bo rng rt thn vi Hu Loan. Phm Duy mi ku ti ra ring m bo: 'Ci thng Mai Tho th bit ch g. Ch c ti l thn vi cc anh em ngoi y.' Xong, Phm Duy tip: 'Ny, ti bo cho ch nghe, mt ngi nu khng c ti th ng nn lm ngh s m phi i xin. Nh ti y, c i ti sng bng tin ti lm ra. Cho n by gi ti vn sng bng nhc ca ti ch khng i xin ca ai m sng ht. By gi v Vit Nam bo Vn Cao , Hong Cm ln sn khu ht xem c ai thm i nghe khng? Nhng ti v ht, vn c nhiu ngi n nghe nh thng. Nh vy chng t ti c nhn dn yu v ti c ti.'

"Khi y, ti u no hiu cu ni ca Phm Duy l mun m ch Mai Tho, li c tng ng y mng m mnh. th thi mnh l n em, cc ng y n anh, c mng cng c. No d sau mi hiu. Khi Nh Ho k cho Mai Tho nghe chuyn i M Vit Nam b dp tim v s hi chi ra nng qu, Mai Tho ni cu nghe rt cm ng: ' i ny khng c tin th khng lm g c ht!'

"Lc Mai Tho ra v, anh em cn ngi li vi nhau, Nguyn B Trc mi bo Phm Duy: 'Ny gi anh tra tn anh em nhiu ri (ng y bt anh em xem cun tape Hi K ca ng n hai ting ng h) th by gi anh em b hi ng li anh. Ti ngh mi ngi c quyn hi anh vi cu, anh ng khng?' Phm Duy ng . Nguyn B Trc xin hi trc hai cu. Cu mt: 'Anh lun lun h ho dn ch. My chc nm nay anh bt anh em yu anh nhiu qu, by gi vn mun anh em yu anh. Vy anh c ti hay dn ch?' Phm Duy tr li cu rt hay: 'By gi cc anh bo Mi yu ti xem n c yu khng?' Cu hai ca Trc: 'Lc ny, trc khi Mai Tho ra v, ti c nghe ng y ni: Phm Duy gi nh th cn lm c ci chuyn y th hn khng phi ngi, m chnh l qu! Anh ngh sao v cu ni ?' Phm Duy p: 'C nhng iu ti lm c m Mai Tho khng lm c. Mt trong nhng iu l chuyn y y.' Khnh Trng la to: 'Anh Phm Duy bo lm ci y l lm chuyn g vy?' Phm Duy p tnh b: 'Mun bit th v hi b x ti, b tr li cho m nghe!'

"Sau , ti vit bi k s v bui ny. Nh Ho c, tu bm sao vi Phm Duy, ng ny bn buc ti fax xung cho ng y xem. c xong, ng fax ngc ln cho ti mt bi di 9 trang, trong y ct i gn ht cc on ni v Mai Tho. Ngha l Phm Duy khng mun cho tn Mai Tho ng cnh tn ng y. Ti vn c ng, tn Mai Tho, ch b i nhng on Mai Tho ni m Phm Duy ct. Bi tung ra, Phm Duy gin lm, gi n ti e da: 'Tao bo cho my bit, khng phi ch mi my mi l ngi bit cm cy vit. My m xung Santa Ana, tao s cho ci bn n em chng nh my nt xng!'"

By gi, ti mi hiu ch "chng gy" ca Phm Duy v ci ci to ca ng L Hu Mc qua in thoi.

ng tip:

"Tuy nhin, c mt cu na ca Phm Duy lm bc phn n hn c: 'Ti khng ng vi anh v chuyn anh vit Ngc Trung Nht K chng H Ch Minh. Nu by gi ti v Vit Nam m Cng Sn cho ti mi ngn la, bo ti ca tng H Ch Minh, ti s ca tng ht mnh!'"

ng L Hu Mc th ra:

"Hm sau, ng Cao Tiu mi bc v mt s anh em gm anh Nguyn S T, ng L Vn (khoa trng trng i Hc S Phm Sign c), ch L Ngc Linh (em ca bc, Trung t Chin Tranh Chnh Tr) n dng cm qun Nguyn Hu. ng cng in thoi mi ng bc s Trn Ngc Nnh. ng ny ni c gng ti, nhng cui cng khng ti c. a vn ra trc anh em, ai cng kh chu. Phm Duy l mt khun mt ln ca nn ca ht Vit Nam. Lp trng chnh tr ca ng phi r rt, khng th lng ng nh th. Anh em bn vi nhau l cn phi c ngi ln ting v nhng g Phm Duy tuyn b. Nhng ci kh l ai cng gi, tnh hay c n, thnh ra khng bit s vic s i n u?"

Ti hi:

"Xin bc cho bit ti sao bc tin m k chu nghe nhng chuyn nh vy? Bc khng s chu s vit c ra trn giy trng mc en sao?"

ng L Hu Mc la to:

"Tht tnh bc cng c . Bc ni chuyn ny vi mt ng bn l Tin s Ton Montral. ng bo bc: 'Chng mnh u ln tui, m ming mc quai. Ci tm Bng Giy sng hn chng mnh nn c y dm vit ra mi s tht. Mnh thua Bng Giy im y'."

V ng L Hu Mc k:

"Vi thng trc, v chng ng H Thng Nhn qua Canada, c tm n thm bc. Trong cu chuyn, bc hi: 'Ti thy anh vn u i Bng Giy. Vy, ni Bng Giy c g c bit anh phi i x nh th?' ng H Thng Nhn tr li: 'Bng Giy l ngi lm c ci vic m m gi nh chng mnh chng ai dm lm. l vit ra tt c mi s tht d bn ca gii vn ngh Vit Nam hi ngoi. Bng Giy hn chng mnh im y."

II.

Cu chuyn in thoi vi ng L Hu Mc li trong ti mt n tng kh nng n, ko di sut nhiu thng ngy k tip. ng, Phm Duy l mt khun mt ni ca nn ca ht Vit Nam t thi khng chin chng Php tr li y. Nhng c mt iu ng hn m t ngi bit: "K ring v mt m nhc, Phm Duy khng tht s ln nh qun chng u i suy tn ng."

Ti l mt ngi c sinh ra v ln ln trong ci ni m nhc truyn thng ca gia nh. Ti tt nghip violon nhc c in Ty Phng trng Quc Gia m Nhc v Kch Ngh Sign nm 1967, di quyn gim c ca ng Th Phit, trc thuc Ph Quc V Khanh c Trch Vn Ha thi ng Mai Th Truyn. T n nay, ti vn tip tc hc v nghin cu m nhc qua nhiu hnh thc v vi nhiu v gio s khc nhau, t Vit Nam n u Chu. Trn lnh vc m nhc, c giao tip nhiu ngi ti gii, nhn li ng Phm Duy, ti khng cho rng ng xng ng vi ba ch "khun mt ln" ca nn ca ht Vit Nam.

Mt nhc s sng tc ln phi hi nhng iu kin sau:

1/ Thng Sut K m Php.

Trong nhc ng phng, ni v Thy Kiu, Nguyn Du vit: "Cung, Thng lu bc ng m", th pha nhc Ty phng, Mozart, Beethoven khi vit cc symphonie, concerto, opra, v nhiu th loi khc, chng t c s siu ng ca mnh trn phn k m php. C nhn Phm Duy cho thy khng c c trnh nh vy. Sng tc ca ng ch quanh i qun li l cc ca khc rt n gin, m sc bnh thng, bi no cng c ci "air" ging nhau mt cch n iu nhm chn. Phn k thut chng a ra c tnh ph cch cn thit trong ngh thut sng to. Nu ni cho ng, ca khc ca ng thnh cng l do thinh iu phong ph ca ting Vit, hay do s y a ngn nga trong s trnh by ca ca s. Nu che i ht phn li trong cc ca khc, ch tu ln phn mlodie bng m thanh mt nhc kh no , ngi ta s d dng nhn ra s ngho nn trong m nhc Phm Duy.

2/ iu Luyn Nhc Kh.

Trong khi Thy Kiu ca Nguyn Du: "Ngh ring n t H cm mt trng" th cc son nhc gia quc t, t c sang kim, t Mozart, Beethoven, Chopin, Schubert n John Lennon, Elvis Presley, Nat King Cole, Ray Charles u l nhng tay instrumentiste chuyn nghip, mi ngi c th s dng vng vng t mt n hai, ba th nhc kh khc nhau. Ring Phm Duy, th hi ng thng lu c loi nhc kh no, nu khng ch l cc hp m guitare loi "sol, do, mi" ng c t thi cn lm ngh ht do? Hn na l vi ngn dng cm v v hc lm trong mt lp d thnh ti Consevatoire de Paris, nh s quen bit gi gm ca ng anh Phm Duy Khim, ng mi c c mt? Do v sau, ng cng bit s dng cht t keyboard, loi nhc kh thi trang m mi phn ha m phi kh trn y (c vit ra v ghi li t ti nng k khc) u c lp rp sn?

3/ Sng Tc.

Sng tc y cp hng gi tr tht s v c tm vc ln. Ging nh li ng Hn V tng vit ca tng v ng trong tc phm By Chim B X (ca Phm Duy), "Tc phm ca anh Phm Duy phn ln mang th loi ca khc, d l nhng tc phm c tm vc ln nh nhng th loi trng ca v t khc, cng u mang tnh cht ca loi nhc c li ca", th r rng cc sng tc ca Phm Duy, du da trn nhiu ti, t tnh yu trai gi n tnh t dn tc, ch u l nhng sng tc phi cn n li ca mi ti c gn qun chng. (Rt nhiu bi ph t thi ca ca cc thi s). Gi tr m nhc tht s hon ton thiu, ng ni g n nhng t ng rt so rng nh "vua nhc" (li o Mng Nam), "i tc phm", " nht nhc s trong lng nhc Vit Nam", "Mt im 'chng ta' (sic!) c th khng nh l khng ai, cho ti hng trm nm sau c th lm c nhng li ht tuyt vi nh mt Phm Duy." (Nguyn Thi).v.v.. v v. v. c a s cc ngi m "mt note nhc b lm i cng khng bit" tr trn gn cho ng ta. C l chnh ngay tc gi ca nhng t ng y khi t bt thnh bi ca tng Phm Duy, cng chng hiu mnh ang vit ci g na!

Ging nh cc trng ca khc, trong trng ca Hn Mc T (khin Phm Duy rt c ), s hp nht ca t tng m nhc b hng hon ton khi m phn ha m li do Duy Cng, con trai ng, son, da theo phn ca khc ca ng. Ngoi ra, phn basse tr thnh qu qut. Chant de basse khng c.

Ring vi Minh Ha Kiu, ha m cng do Duy Cng son, cho c khng ra cho c, o khng ra o, tn nhc chng ra tn nhc, ngm th chng ra ngm th. C th gi l mt lot m thanh tp-p-l, v hn, trn ln gia ting vang ca cc nhc kh dn tc vi ting vang ca m nhc in t. (m thanh v hn c ngha rng m thanh c cu to bng MY m khng l truyn t t tri tim v i bn tay ngi nhc s trnh din.) C nhiu on cht tai v ting rt ca ci keyboard c vn ln mc cao. Ngi nghe sut mt cun tape nhc di 60 pht, thy phn li ht (rt t li th ca c Nguyn Du) qu nng so vi phn n, Minh Ha Kiu ch gi cho ti cm gic n iu, bun nn, chng cht rung ng v khng th tm ra c iu g mi l.

Tm li, qua nhc phm Phm Duy, nht l cc trng ca, ch ng phng khng n khp vi phn ha m cp nht ca Ty phng, lm nn mt kiu m nhc "ng ni g b ni vt", to cho ngi nghe cm gic kh chu v gi to. Mozart khi vit mt symphonie hay mt opra u ch vit ring phn violon hay soprano thi, m cn vit cc phn khc bng chnh ngay t tng v ti nng ng c. Do , bn sng tc mi thng nht c ci tuyt diu ca n, tr thnh mt khi m thanh din t s thun nht t tng v tnh cm ca tc gi.

4/ Nhc Lng (Valeur musicale):

Ni v ti n ca Thy Kiu, Nguyn Du vit:

    "Khc nh tay la nn xoang
  
Mt thin Bc Mnh li cng no nhn"

S rung ng nh ngay vo tm hn thnh gi l iu rt cn thit trong m nhc. Xa, nghe Prlude No. 5 en R bmol Majeur ca Chopin, ngi ta u cn ng phi vit ra thnh li mi cm thy bun ri ri theo tng note pht ra t chic dng cm, vang ln nh ting ma ri ngoi hin lnh, hoc cng ng tng tng ting ma ang ri tng git xung trn np chic quan ti? Nghe on khc Le Cygne trong sng tc Carnaval des animaux ca Saint Saens, u cn c li mi bit c s giy cht au n cui cng ca con thin nga trn chic h rng? Nghe Ouverture Egmont ca Beethoven, u cn li mi hnh dung ra c s hng trng ca mt cuc chin ngoi trn a?

c Nguyn Du, bit ti m nhc ca Thy Kiu ln n hng tt nh:

   "Khc u Hn S chin trng
  
Nghe ra ting st ting vng chen nhau
  
Khc u T M phng cu
  
Nghe ra nh on nh su phi chng
  
K Khang ny khc Qung lng
  
Mt rng lu thy, hai rng hnh vn
  
Qu quan ny khc Chiu Qun
  
Na phn luyn Cha, na phn t gia
  
Trong nh ting hc bay qua
  
c nh ting sui mi sa na vi
  
Ting khoan nh gi thong ngoi
  
Ting mau sm sp nh tri ma"

Ti m nhc ny lm cho Kim Trng:

    "... phi ng ngn su
  
Khi ta gi khi ci u
  
Khi v chn khc, khi chau i my"

Hay khi n cho v chng Thc Sinh nghe, th:

   Bn dy nh khc nh than
  
Khin ngi trn tic phi tan nt lng."

Ti n n :

    "Mt cung gi thm ma su
  
Bn dy nh mu nm u ngn tay
  
Ve ngm vn ht no ty"

n khin H Tn Hin phi "nhn my chu ri"

Th hi trong qu trnh nhc Phm Duy, c bn no gy c trong tm hn thnh gi nhng rung ng ch thc v d di nh cc nh son nhc kia, v c Thy Kiu, to?

5/ Ch .

Nguyn Du khi vit v ti m nhc ca Thy Kiu khng ch ng khung trong vic Thy Kiu ti ba trn ngn n thi, cn l ti ba trn c s sng tc v ch sng tc. Thin Bc Mnh ca Thy Kiu, cng nh Symphonie Pathtique ca Tchaikovski, Revolutionnaire ca Chopin, Symphonie Inacheve ca Schubert, Marriage de Figaro ca Mozart, Symphonie S 5 ca Beethoven..v.v.. u da trn nhng ch ln ca nhn loi (Thin Nhin, nh Mnh, Con Ngi). Trong Symphonie S 9, du ch l Nim Vui hy Tnh Bn, v c c li ca, nhng li ca ny c Beethoven vit ra bng mt trong nhng th loi cao ca m nhc l choeur (ng thanh).

Ch trong m nhc Phm Duy khng ni ln c tnh cht v i ca nhn loi, m ch quanh i qun li vi ci ti ca nhng cp tnh nhn (Nu Mt Mai Em S Qua i, Kip No C Yu Nhau, Nghn Trng Xa Cch), ci ti ca chnh ng (cc bi Tc Ca). Vi cc bi dn ca, ng li lun "lp l nh ln con en" khin thnh gi c ng phn li khng phi l ca dao, m do chnh ng son. (V d bi Ci Trng Cm). Thng hoc c bi ph by mt bi cnh x hi, nh bi o Anh St Ch ng T th ng cng phi mn li t mt bi th ni ting ca Hu Loan mi hon thnh c s ni ting cho phn nhc. Hoc t hn, bi K Vt Cho Em v ra phn no hnh nh tang thng ca cuc chin Nam Bc Vit Nam, ng a phn nhc th thit vo vi nhng dng th y m tang tc (m ng c "cm nhm") ca tc gi Linh Phng, to nn mt nh hng v cng bt li cho pha qun i Vit Nam Cng Ha khi y ang vo giai on chin tranh si bng nht, cui thp nin 1960.

Ring nhng ca khc c gii sinh vin hc sinh a thch nh Em Hin Nh Ma Soeur, Th L Git Ma, Hai Nm Tnh Ln n, ph nhc t thi ca Nguyn Tt Nhin, li l kt qu ca mt v kin tc quyn u tin m Phm Duy phi n cho thi s Nguyn Tt Nhin. V kin ny xy ra vi thng trc khi Min Nam Vit Nam mt vo tay Cng Sn v cho n nay cc nh vn, nh bo hi ngoi v n nh nhc s "ln hng" m qun i lun tm huyt ca mt thi s "b ming" qu c. Vo thi im y, Nguyn Tt Nhin yu cu Phm Duy phi ghi tn mnh vo trn nhng bn nhc ph t thi ca Nhin, nhng Phm Duy vn l i, li cn c ting mng rng: "Khng c tao th ai bit n my!" Lc , Nguyn Tt Nhin cn rt tr, nhng gia nh ng v ut c thi xc xc ca Phm Duy nn m n kin Phm Duy. Kt qu, Phm Duy phi n cho Nguyn Tt Nhin mt khong tin khng nh (* Vit theo ti liu ca Hong Dc Tho, bo Sign Nh).

Trn phng din ch , cha k cc nhc s tin chin khc, so vi Phm nh Chng v Trnh Cng Sn, ng cng b xp vo hng DI.

Nm 1960, trong mt bui i hi, gii sinh vin Vn Khoa Sign tng tuyn b: "Phm Duy cht!" Bo ch phng vn iu ny, sinh vin tr li: "Nhc Phm Duy by gi y m qu; ng ch vit theo th hiu qun chng m chng ni ln c t tng no mi, khng cn lnh mnh nh nhng bn ng lm ra trong thi Khng Chin."

Nm 64- 65, Trnh Cng Sn c bn hu t chc bui ra mt u tin trc qun chng ti khu t trng sau lng trng Vn Khoa Sign c (nay l Th Vin Quc Gia). Trc mt m ng n my nghn ngi gm thnh phn vn ngh s, tr thc, sinh vin, hc sinh, Trnh Cng Sn xut hin vi cy n guitare trn tay, ct ln ging ht mnh trong hai mi ca khc ni v qu hng, c m ha bnh. Nhng bn nhc v sau c mnh danh l "nhc phn chin". Bui ht rt thnh cng, li mt n tng tt p cho ngi trnh by ln ngi nghe. Trong phn gii lao, Phm Duy xut hin trn bc g, ngh xin ht mt bi gp vui. Trong khng kh ang trm lng sau nhng bi nhc ni v bom n v nhng vt thng trn thn th qu hng, Phm Duy cng khong vi chc t trong nhm Du Ca ca ng ng ca bi "Sc My M Bun", mt bn nhc mang y tnh khi hi v giu ct mt cch thiu ng n. V sau, trn bo Vn lc y c tng thut bui trnh din ca Trnh Cng Sn v cng ln n nghim khc v tr a v ph phch khng ng ch ca mt ngi qu ni ting lc by gi. (*)

Ti cng c nghe cu chuyn t ng L Hu Mc k: "Phm Duy mt ln ni vi ng Tin s Trn Vn on, gio s i hc i Loan: 'Nu ti Nht, ngi Nht s nui ti sut i v ti m nhc ca ti.' ng Trn Vn on hi li: 'Th anh c bit chnh ph Nht nhiu ln mi Trnh Cng Sn sang Nht v tr cho Sn mt gi rt hu khng? Anh bo anh c ti, vy ti sao h li chng mi anh?'"

III.

Trnh by 5 tiu chun tiu biu ni trn, ti ch mun a ra mt chng minh nh rng Phm Duy CHA xng gi l khun mt LN NHT ca nn m nhc Vit Nam nh ng lun lun hunh hoang t nhn v nh li ca tng ca nhiu ngi bn ng. y, ti khng hon ton chi b kh nng m nhc ca Phm Duy, nhng ci kh nng cha th gi l to cho ng mt ch ng xng ng trong lng m nhc quc t. a v m ng t c trc kia trong ring Min Nam v hin nay trong cng ng ngi Vit hi ngoi, phi k rng phn ln ny sinh t tnh d di ca qun chng Vit Nam. Dn tc Vit Nam vn ni ting hiu ha. Di ci nhn quc t, ngi Vit Nam thng c xem l biu tng ca s vui v v rng lng. S rng lng ny c chng minh trn nhiu hnh thc, c hi. in hnh, trong mt cun vido by bn cng khai hi ngoi, quay bui trnh din ti ng ca n ca s Thi Thanh vi thnh gi Vit Nam M, t chc ti Santa Ana, min Nam California, Thi Thanh ln sn khu ht bn Dng Sng Xanh, mt nhc phm ni ting ca J. Strauss, Phm Duy ph li Vit. Bn ny vn cung R Trng c nhng note rt cao dnh cho phn premier violon. Qua ging Thi Thanh, nhc s phi chuyn xung thnh Sib Trng; ging ht b vo thi k gi yu, khng ln ng cao , nn nghe rt "ph". Th nhng khi dt bn nhc, gn nh ton th thnh gi u bt chc m quan khch thn cn c mi ca gia nh Phm Duy ngi hng gh u, ng bt c ln v tay ca ngi b. iu ny cho thy tinh thn ngi Vit Nam, ngay c nhng ngi ra ti hi ngoi ri, vn t ra d di v rng lng trc ngh thut v ngh s.

Song song vi ci ngho v s chm tin truyn i ca dn tc, nhng c tnh k trn ca qun chng Vit Nam to c cho Phm Duy mt ch ng rt cao t bit bao chc nm nay. Cuc sng c nhn v gia nh ng cng c u i t . Nhng th hi, ng tr li c nhng g cho qun chng? Tn tui ng ni ln nh qun chng th ng li bo cc bn nhc qun chng yu thch xa nay ca ng ch l lm ra trong chung x! Qu hng ri vo tay Cng Sn, gn hai triu ngi b ra i, ly lt khp ni trn th gii, c nhng ngi rt cng tng, trong khi ng v gia nh vn ph phn trong mt cnh sng sung tc min Nam Cali, th ng li bo: "Nu Cng Sn cho ti mi ngn la m bo ti ca tng H Ch Minh, ti s ca tng ht mnh!" l nhng ci tt ph phng ca Phm Duy vo mt qun chng Min Nam Vit Nam, nhng ngi a tn tui ng ln t my chc nm qua.

S kh l iu rt cn thit cho mt ngh s, nht l vi mt ngh s ln. Tht ng tic, iu ny khng c trong ng Phm Duy. ng lun t ho v c bn b ng bc thm- rng ng l mt "i ngh s", nhng ng sn sng nga tay nhn 5.000 la mt cch khm nm, ri vo m 29/12/1996, cng vi mt s ca ngh s "ln" (?!) ca th t nn Nam Cali lm ci hnh ng ng gia sn khu Long Beach Convention Center, xng tng mt ngi n b in khng khng ra g nh b Thanh Hi bng nhng danh t v cng bng by. Khong hn mt tun sau , ng li ln mt i pht thanh Vit ng Nam Cali, ca ngi khng tic li nhng dng "thi ca" trc tuyt ca b ny, iu d dng lm mt bt c ai cn cht t trng trong mnh.

V ngh s vn thng mangc cht cao ngo. Nhng vi ng Phm Duy, ch cao ngo ny tr thnh t cao t i mt cch hm hnh, gi tr. C ln ti c nghe ng L Hu Mc k: "Trong mt cuc trnh din c, Phm Duy tuyn b gia nhiu ngi: 'Nhc ca ti khng thua g cc symphonie ca Beethoven.' ng gio s Tin s Trn Vn on bn hi Phm Duy: 'Anh bo nhc ca anh khng thua g cc symphonie ca Beethoven. Vy xin hi, anh c phn bit ni th no l mt symphonie vi mt concerto khng?' Phm Duy cng hng khng tr li c. Cng theo li ng Trn Vn on, lnkhc, c mt ng Thi Sn. Phm Duy hi Sn: 'Ti sao chu ch n nhc Chopin m khng n nhc ca bc? (l Phm Duy)' ng Thi sn ngonh mt b i, khng thm tr li.

Nhng iu trn, ng Trn Vn on k li cho ng L Hu Mc nghe nhn dp gp nhau gia hai ngi ti i Hc H Thy S 1997. ng Trn Vn on ph bnh: "Phm Duy hn! n ngay qu hng Beethoven m li dm bo nhc ca mnh khng thua g nhc Beethoven!"

Cch y ba nm, trong mt bui trnh din nhc Phm Duy Texas, a s khn gi phn n khi nghe Phm Duy tuyn b gia sn khu: "Vn Cao sao bng c ti?" Hm y c tin nhc s Vn Cao va t trn ti H Ni. Hnh nh nh ngh s chn chnh sng trong ngho tng, khng c t ng, bc i xiu vo trong x hi CS qua nhng cun bng vido ph bin ti hi ngoi lm mi ngi tht ngm ngi khi nhn li khun mt bng nhy trng tro y v xi tht ca Phm Duy. H ng ln ra v ngay. Tic thay, iu y hnh nh cng khng dy c cho Phm Duy mt bi hc no.

IV.

Ni v s t cao t i ca Phm Duy, khng bt mc no vit cho ht c. Tuy nhin, khi s t cao t i ln n hng t nhn "Cc ca khc qun chng yu thch v tn vinh xa nay u c vit ra trong cu tiu!" th qu l ti khng cn kin! Ngy xa Cao B Qut lng ly v thi ti ln c nim cao ngo, nhng tht s, i tng cho ni cao ngo ca nh th ch hn ch trong gii vua cha cm quyn m khng l qun chng. Cha mt bi th, mt li no ca Cao B Qut lu li trong s sch cho thy ng c cht nh lng khinh mit hay chng li qun chng. Phn Beethoven khi nghe tin Napolon t phong mnh l Hong nc Php, ni gin x nt bn Symphonie S 3 lc trc c tng cho Napolon. Th nhng, trong sut dng nhc v i ca Beethoven, chng bt c sng tc hay t tng no cho thy c s phn bi li qun chng yu qu ng.

Nh ni, qun chng Vit Nam vn d di v rng lng. Ngi dn Vit Nam du ra ti hi ngoi ri vn cn lu gi trong tm hn ci truyn thng trng K S ca nghn xa. Di mt h, Phm Duy in hnh cho mt K S. Ch mt iu bun l Phm Duy khng t c ti cht nh gi tr cao qu ca hai ch K S. ng khng phi l mt K S trn mi mt. ng khng c c ci Dng, ci Chn, ci Nhn v ci Thin rt cn thit cho mt ngh s chn chnh. ng ch bit tn th ci Ti ca chnh ng. ng khai thc ti a ci Ti y trn nhiu hnh thc. l quyn ca ng. Nhng ng khng c quyn phn bi li qun chng u i ng, em ming n, em c ho quang cho ng m t hnh. ng khng c quyn ch p ln s au kh ca nhn dn Min Nam bng mt cu ni rt l t hiu bit v v trch nhim so vi tn tui ng: "Nu Cng Sn cho ti mi ngn la m bo ti ca tng H Ch Minh, ti s ca tng ht mnh!"

Ngoitnh d di v rng lng ca qun chng Vit Nam trong ci nhn v ngh thut, phi nhn mnh thm v s THIU HIU BIT ca nhng ngi chung quanh gn cn Phm Duy, do , danh vng ca ng mi t c v ng vng sut my chc nm qua. Mi y, ti c c mt bi bo ng trn t nguyt san Vit Nam, xut bn Canada, s 11 thng 8/1997, c on nh sau: "Minh Ha Kiu tht s l mt tc phm symphonie Vit Nam c kh nng to thm sinh lc a truyn Kiu ca c Nguyn Du i xa hn vo tng lai trong th gii vn minh k thut hin i" (Trch bi "Phm Duy Trung Tm Sinh Hot Vn Ha Vit Nam V Li Cm n".)

c cu trn, nhng ai c lng t trng khng khi kh chu v ni gin thm. Nguyn Du l ngi duy nht dm i ngc li v ng u vi phong tro t tng Nho gio suy i thi xy dng li mt nn t tng c tnh Vit Nam; ngi mt mnh canh tn th th lc bt, lm mi ting Vit. By gi nhmg g ng a ra cch y hn 200 nm vn hp thi, v ng c c th gii cng nhn l i thi ho. Tc phm Truyn Kiu ca ng, nm 1967, c UNESCO xp vo hng mt trong 7 tc phm ln nht ca th gii.

Cn Phm Duy? Th hi ng lm g rng r cho dn tc Vit Nam trc ci nhn quc t? Nhng ca khc hay trng khc c ng t nhn v bn b ng ca tng l s "xy dng mt nn m nhc mi cho Vit Nam"; iu c ng chng? C nn k rng nhng bn nhc lai cng na Ty na Vit, cp nht ch ny mt t ng cung, ch kia mt t hp m u M, l c o, mang bn sc dn tc, hoc l mt ngh thut mi? Ti khng nh KHNG!

V vy, c nhng li ca tng i loi nh trn, ti tht rt bun cho ch ngha Vit Nam v ci "s kh" ca nhng ngi cn bit cm cy vit vit ln nhng dng ch bng ting Vit Nam! y, khoan k n cu "Hiu th no l mt symphonie?" nh ng Trn Vn on hi Phm Duy mt ln c, ni ci vic a tn tui Phm Duy ng cnh tn tui c Nguyn Du cng l mt vic nhc nh v chng nn lm cht no i vi nhng ai cn cht lim s trong ngi.

Chuyn ng Phm Duy l mt loi truyn di Nhn Dn T V. Ti l mt ngi Vit Nam 100% nn cng c tinh thn d di truyn i trong mu huyt. T lu, ti chn khng mun ngh n, v cng khng mun nghe cc bn nhc t thi 1960 tr i ca ng. Nhng n mt lc no, ti ngc nhin t hi, mt ngi qu gi nh th (ng t nhn l bn cng thi phiu bt vi ng thn ti, cht cch y 40 nm), sao t cch li cn c th lm cho m hu sinh nh ti phi t vn ?

Tht s, ti khng ph nhn s ng gp ca ng i vi dn tc trn lnh vc m nhc. Vit Nam l mt quc gia ngho nn, chm tin. Tt c cc ng gp ca mi ngi dn u cn thit. Th vi kh nng ng (ti dng ch "kh nng" m khng l "ti nng") ch thu hp trong mt gii hn no , cng l iu ng hoan nghnh. Nhng nu ng chu nhn bit mnh ang mc no trong s ng gp v v tr no trong th gii m nhc phong ph, qun chng v c ti na sn sng ht lng ng h ng. [Trong lch s m nhc Vit Nam, c nhng ngi sao xut hin khng lu trn bu tri ca khc, nhng khng ai chi b rng cc ngi sao y sng v s cn sng mi, nh Vn Cao, ng Th Phong, Dzon Mn, on Chun, T Linh, Phan Hunh iu) Nhng bi v Phm Duy t em mnh so snh vi Beethoven, v c nhng ngi t ng cao bng Nguyn Du, th ng phi c bn phn chng minh cho qun chng thy c ci "v i" ca ng mt cch xc tht. Bi vit ny khng i ra ngoi mc ch .

V.

Nhn li dng thi gian t 1954 tr i, Vit Nam c ci g mi ng hnh din vi th gii? V t 1975 tr li y, v s ngi Vit Nam t chn c ti bn b t do, tip xc bit bao tro lu vn hc ngh thut mi ca th gii, nhng ni ring v ngnh m nhc v ni chung v cc ngnh ngh thut, Min Nam Vit Nam c c s tin b no chng? Xin tr li KHNG!

Trong mt bui hp mt m nhc do gio s T Vn Ton t chc nm 1985 ti Montral, Canada, c c s hin din ca gio s L Hu Mc, mt v khch ngoi quc a ra cu hi: "Ti sao trong nhc Vit Nam chng thy c sng tc no ln ngoi nhng ca khc khng qu hai trang giy nh?" Gio s T Vn Ton tr li: "Vit Nam ch c cc ca khc ch u thc s c m nhc. V vy nhc phm ln lm sao xut hin c?"

Li ny do ai? Ti cho rng phn ln l do nhng ngi c c s, th lc, a v trong cc lnh vc ny. Qun chng Vit Nam hi ngoi u i, tn vinh h, dnh cho h nhng ch ng xng ng, nhng p li, h chng lm g tr li qun chng ngoi s vinh thn ph gia ca chnh h v nhng ci tt ph phng no trong s bt tay NGM hay CNG KHAI vi Cng Sn hoc pha ngoi bang.

Thc s ti khng tin ng Phm Duy l mt ngi thn Cng, nhng ng cng khng phi l mt ngi ch trng chng Cng. ng tng t nhn mnh "chng gy" m khng chng Cng! Theo nh ng L Hu Mc nhn nh, ng li chnh tr ca Phm Duy rt lng ng, khng r rt. [Trong t khc By Chim B X, ng phn bit hai loi chim hin v chim c, v nh hai pha qun chng quc ni (trong s c c nhng ngi Cng Sn th thit), vi qun chng hi ngoi. Chim c li. Chim hin b t bay i. Nhng n mt hi, ng Phm Duy li ku gi hai by chim vy hp vi nhau!]

C nhn ti ngh, do bi trnh t tng chnh tr thp km v bi khng c kin thc v cc danh t chnh tr v ngoi giao m Phm Duy v tnh b Cng Sn li dng bng chnh nhng danh t. V d, i vi ngi quc gia, Ha Bnh c ngha l chm dt chin tranh. Nhng i vi Cng Sn, Ha Bnh phi l chm dt t bn, lm t bn tan r. Cng Sn ra ch ngha dn tc, ch ngha yu nc, nhng tht s ch l nhng ci mt n che giu mu ti t, lm li cho lc lng cm quyn Cng Sn v m rng quan im x hi ch ngha ca h. Cn trn thc t Vit Nam t xa ti nay ch c l tng dn tc ch lm g c ch ngha dn tc?

Tnh dn tc thun ty trong long ngi Vit Nam v ch ngha dn tc do Cng Sn ra, khc nhau xa. Mt ngi mang tnh dn tc th lc no cng ngh n dn tc, in hnh qua cc hnh nh thn thit ca qu hng. Nhng ch ngha dn tc li c gii thch theo Duy Vt s quan, v cc khi nim v dn tc b bp mo hon ton. Cng Sn thng a ra nhng hnh nh d i vo lng ngi, da trn Truyn Kiu, trn ng cung, trn dn gian. Cng Sn hay ni n hnh nh ngi nng dn, nhng trn thc t c bao gi thy h cao dn qu? i vi h ch c cng nhn l quan trng, cn dn qu b lit vo hng c ti vi nhn dn v sn xut la go cung ng cho gic, cho t bn. Mun c nhn nhn, ngi nng dn phi vo hp tc x do nh cm quyn lm ch.

Cng vy, lng yu nc v ch ngha yu nc khc nhau. Mt ngi mang lng yu nc th lc no cng bn tm n t nc, mong lm sao cho t nc tin ln trn mi mt. Nhng trong ch ngha yu nc m Cng Sn ra l c s kht mu, git ngi. Dn tc Vit Nam vn mang truyn thng hiu ha, nhng khi c ngoi xm li cng sn sng chin u bo v qu hng. Tuy nhin, qua li phn tch ca Cng Sn, ngi Vit Nam bao gi cng hiu chin (chng Tu, chng Php, chng M, thm ch chng lun tt c nhng ai cng mu da huyt thng, nu khng l Cng Sn th phi l Ngy!) Kiu ni ca Cng Sn l kiu ni khch ng qun chng, khai thc trit long hiu chin ca qun chng. Phong tro qun chng cng b Cng Sn gii thch sai. Trong qun chng, c nhng nhm hp, nhng cng c nhng nhm ni ln v chnh ngha. Tt c nhng vic lao ng ca dn u mang tnh cht gp phn vo lc lng sn xut chung; th tinh thn ny li b Cng Sn cho l phc v k bc lt.

Phm Duy khng hiu nhng iu y, khng am tng ngha cc danh t m Cng Sn ra. ng c ng Cng Sn ngh v Dn Tc hay Lng Yu Nc cng ging nh nhng ngi Vit thun ty ngh. ng khng bit rng Cng Sn ch mun nh la ngi dn Min Nam nht l ngi Vit hi ngoi- bng cc hnh nh rt dn tc, m tht th ch l mun tiu dit ngi Quc Gia. V vy, ng b lm v b li dng mt cch v tnh hay hu . ng a ra trong m nhc ca ng nhng hnh nh nh Truyn Kiu, M Vit Nam, ngi dn qu..v.v.. ng ku gi mi ngi ngi li vi nhau (Vit Nam Vit Nam, By Chim B X) [Cng c th ng Phm Duy t cho mnh l thin ti nn c quyn vt ln trn tt c mi chnh kin. Nhng ng qun mt iu, du c l thin ti tht chng na, ng vn l mt con ngi c x s, quc gia, ch khng th ging nh con kh t Tn Ng Khng t t t ni m ny sinh ra trong i!]

dy, ti ng rng n mt lc no trn ci nhn chung v dn tc, vn hp lu cn c nu ln. Nhng hp lu c ngha l NGI LI VI NHAU MT CCH NGANG HNG ch khng l van xin qu ly mt chiu. Phm Duy vit ra nhng li nhc khng bng lng yu nc hay bng tinh thn ngi Vit Quc Gia chn chnh, m l bng li suy ngh ca Cng Sn hay ca mt th lc ngoi bang. Qun chng b ng li cun vo s suy ngh sai lm ring nn cng suy ngh theo li suy ngh ca Cng Sn hay ngoi bang- hi no khng bit.

VI.

Thc hn ht, theo ti, Phm Duy ch l mt ngi "chng chng Cng" ng ng li ca M. Trc kia, M l quc gia chng Cng hng u th gii, nhng by gi, chnh sch ngoi giao ca M thay i. Nhng ngi Vit Nam lm vic v n lng M cng phi thay i lun! C nn nghi ng rng Phm Duy cng l mt trong nhng ngi ca s Vit Nam ny?

Mi y, ti c nghe ng L Hu Mc k: "Phm Duy c nhn li vi mt ngi bn bn Ty ca bc v cng vi ch L Ngc Linh, em trai bc, rng s kin bc ra ta v s bo n em tm bc m p cho mt trn!"

y cng l mt iu lm ti phi suy ngh. T hi, Phm Duy, mt nhc s ni ting v ln tui, sao li t ra cn th bo nh th, ht e nh Vn Thanh v mt bi vit, ti i p ng L Hu Mc v nhng li t co. T cch vn nhn ngh s ca ng u? Qun chng liu c nhn ra khng? Hay l, ng da vo mt th lc no gh gm mi c th ph by s hng hch ngay chnh trn mt t nc rt tn trng nhn quyn v lut php nh x Hoa K?

c lch s Vit Nam thi thc dn, thy c ba nhn vt ra hp tc vi Ty l Tn Th Tng, Trng Vnh K v Nguyn Trng T. Mi ngi u c thi v ngh khc nhau trong hnh ng ca mnh. Nguyn Trng T ch trong my thng ra lm vic m v sau c hi hn mi theo iu y. ng chuc li vi dn tc bng cch c lng tranh u cho Vit Nam, vit 150 bn iu trn dng ln vua T c vi c nguyn mong thay i kh hn cho t nc. Trng Vnh K hp tc vi Ty hon ton trn phng din vn ha, cng mang lng hi hn khn ngui. Ring Tn Th Tng chng nhng vnh vo v cm no o m trong khi ng bo rt i kh, li cn ht lng ht d ca tng sc mnh vn minh ca bn thc dn.

Ti t hi, khng bit ng Phm Duy thuc hng no trong s ba con ngi lch s hp tc vi ngoi bang, trn ti va k?

 

Trn th Bng Giy

San Jose, Sept. 11/1997

(trch Mt Truyn Di Khng C Tn, tp hai)

(*) Vit theo bi "Phc Tho Chn Dung Ti" ca Trnh Cng Sn, in trong cun Nhc V i, NXB Tng Hp Hu Giang, 1989).