hai on ca Nc Chy Qua Cu

trn th bng giy

Nu cn i hoi, bit i v u?
(TTBG)

Thng 11/1978, lu din Ph Ct, Qui Nhn.

"Ngy xa,  lng qu kia c i v chng ngho sinh c hai con, mt trai mt gi. Mi khi ra ng, b m thng dn anh  nh phi cn thn trng nom em. Mt ba, b m vng nh, anh ly dao rc ma cho em n, khng ng li dao vng tut vo u em, mu chy lnh lng lm em ng ra bt tnh. Anh s qu b nh trn bit.

Mi my nm lu lc tri qua, chng khng nh mnh  i mi tn u. Sau cng, chng n Bnh nh sinh sng bng ngh nh c v kt hn vi mt c gi tho ngh an li, m ci cha m. Mi khi thuyn chng v bed61n, v xung bi n, ri quy c ra ch bn. t lu, h sinh c mt con, cnh nh ngy cng thm m cng.

Mt ba kia bin ng, chng  nh ph vi v v li. Cm nc xong, v xa tc nh chng bt ch. Thy trn u v c mt vt so di, chng hi nguyn do. V k ht u ui c s. Chng rt au lng khi bit mnh kt hn lm em gi, nn quyt ch b i, khng cho v hay. Khi bin m sng lng, chng li giong bum ra khi, nhng khngbao gi cn tr v na.

T ba , v b con tro ln mm ni ngng thuyn chng tm hi bin bit. Hai m con c i nhn mi ra bin xa, lu ngy sng ng ha thnh  cng. Hn  y ngy nay vn cn trn nh ni M O, gn bi Khch Th, thuc huyn Ph Ct, tnh Bnh nh (nay gi l tnh Ngha Bnh). Dn a phng vn quen gi l Hn Vng Phu. Nhng ngi i bin, d Nha Trang ra hay  Nng vo, nhn v t lin u thy hn Vng Phu sng sng. Cm thng ni au ca ngi bn thuyn chi, h truyn nhau cu ht:

"Bng con ngi ta trn non
Trng thu vng vc d son ch chng"

Mt m  Ph Ct, sau khi tan ht, ti v hai ngi bn trong t Tn Nhc ko nhau ra ga xe la ngi ung ru khuya. Trn sn ga tp np  mi gii ngi. Cc chic n ht vt, n mng-sng by trc nhng gnh hng, lung linh dao ng.

Trong mt gc ti ca qun ru nh, ti ngi vi hai ngi bn, quan st sinh hot chung quanh.  y, nhng chic gh b cho mn by ra la lit. Ngi ta cm cc, ging mng, ri ta u ln hnh l. Ngi ta m trn tt c nhng g c th m vo ngc m ng qua m. Mi chic mng l mt th gii ring r. Nhng th gii ring r tnh c hi t vi nhau trong cng khng gian ca mt m ma ng rt mt. Tuy nhin, s ring r ny khng c hon ton tn trng. V vy, thnh thong li nghe di ln gia khuya ting la t mt chic mng no : ", lm ci g vy? B mun n cp h?" Tip theo sau l mt trng chi ra kh nghe.

Trc hin qun ru, mt thiu ph cn tr, ngi xm dui t, i cnh tay m vng chung quanh thn hnh mt a b trai  hai tui ang ng g ng gt. Di ln nh sng ht ra t ngn n ng, khun mt ngi thiu ph trng n au bun b, i mt o nhn khp sn ga, dng iu bn chn nn nng, Ngn gi gi but thng Mi Mt thi r ro trn cc cnh dng trng quanh sn ga. Ngi thiu ph tr m sit con vo lng, i mt vn khng ngng tm kim.

Cch xa mt qung, ngay ca ln dn vo nh ga, mt b c ngi gia m ng, t t khc lc. Cu chuyn b b ly mt ti hnh l, ti  c bit t khi mi bc chn n sn ga. Nhng git nc mt chy di trn i m nhn nheo khng cn cht tht. Ti nghe tht bun trong bng. Nhng ly ru nng vn khng xa tan ht c ci cm gic xt xa lan rng cng lc cng nhiu trong tr tng ti.

Khi tri  rt khuya, ti thy ngi thiu ph ngi vi a con trc hin qu ru t nhin vng ng dy. B nhy x vo mt ngi n ng ang i n gn, ti tp co x thn th ngi ny. a con nh b b ri li trc ca qun, khc r ln d di. m ng vy nhanh quanh ngi thiu ph v ngi n ng. Ging la bng ging Qung nam ca ngi thiu ph vang ln: "Anh la gt tui! Ly tui c con ri rp tm trn v ngoi Bc. Tui canh  y c tun ri. Tui bit th no anh cng l mt ra ga mua v xe la v vi b ln. Anh khng d qua mt tui u!"

Ngi n ng ra v mt cn b Cng Sn, lng tng g i tay nu cht ca ngi thiu ph ra khi thn mnh. Nhng ng cng g, ngi n b cng thm bu cng. ng ni nh vo tai ngi thiu ph cu g , ch thy ngi n b lc u quy quy, ri la to: "Lm sao tui tr v c vi chng tui? Anh xi gic tui, ha hn  iu vi tui  tui b mc anh y t y ci to. By gi anh tnh cun gi rt m h? Khng d u!" Va la, ngi thiu ph va co cu ln u ln c tnh nhn. Trong m ng vy quanh c ting n ng chi th, ri li ting n b ku ln: "Th ngi u gi, v con m  ngoi Bc ri cn vo la gt gi Nam!"

Ti li tip tc ung ru cng hai ngi bn. Cm gic bun bun trn ngp tm t. m trn sn ga Ph Ct nhum mu vng vt. Nhng ngn n ni cc gnh cm gnh cho c h nh cng soi m mt mu vng a ln nhng hc kn ca tnh cm ti. Gi lnh ngy ngy. Ting ci tu r ln t xa nghe sao v cng tuyt vng. Ti nhn qua pha b c gi b ly cp ti hnh l, ri li nhn ngi thiu ph lc ny  bnh tnh ngi xung trn mt bng gh, bn cnh ngi n ng v a con nh. Cm gic chn chng vn khng ri xa u c. V ti t hi: "H c g m mnh phi rung ng xt xa v nhng tn kch i thng kh vn nhan nhn mi ngy trn ci ngi ta.

Ngy cui cng  Qung Ngi. Thng 4/1980.

C t Tn Nhc c mt v khch quen mi v nh ung ru bui tra. Trong cn nh l  mi tn x M Lai, huyn Sn Tnh, cch th x Qung Ngi 5 cy s v hng Bc, chng ti ngi quanh mt chiu ru  h thc nhm by ra trn sn t. V ch nhn, mt ngi n ng ngoi ba mi tui, c v v hai con, giao thip vi c t Tn Nhc ngay t khi on ti Qung Ngi vi nm trc. Tuy nhin y mi l ln u chng ti n nh anh.

Cn nh vch t hai gian nm lm gia khu vn um tm cc bi ma ging nh nhng bc thnh kin c. n g con lc cc chy theo chn g m chung quanh ci ging kh. Sau h, mt con ln ni nm di ra trong chung, dng v nng n li bing. Nhng ting t t ca ba ch heo con bao quanh chu cm khng ngt vang ln.

Ci khng kh an bnh bui tra khin ti cht nghe bun ng. Nn, ri chiu ru sm, ti ra nm trn chic vng mc gia hai thn cy mt ngoi vn. T trong nh di ra ting chuyn tr vui v ca cc ngi n ng lm cho gic ng khng n nh  ti ch i. c bit, ging ni Qung Ngi ca v ch nhn c xoy ln gia u nhng hnh nh no mt m trong qu kh. Nhng hnh nh tng nh  nm im ngn i trong k nim, khng ng mt lc sng dy r nt nh va mi xy ra ngy hm qua.

Thu xa khi cn i hc, ti co mt ngi bn thn, ln hn ti 4 tui. Ti thn vi anh v hai l. Th nht, anh hc rt gii, mn Trit hc ng phng khng phi d "nut", vy m i vi anh ch l mt tr chi. Th hai, ging ni Qung Ngi v b dng gy g ca anh vn l  ti ci ct cho bn b trong cc cuc tr chuyn. iu ny lm khin xt xa v phn n. Ti thng phn i mt ngi bn khc (cng thuc hng thn) rng: ".. ..u cng l qu hng th  chc g ging ni H Ni quyn r ca anh li c gi tr hn ging ni Qung Ngi ca ngi bn kia?!"

Mt bui chiu u nm 1968, ti c ngi bn Qung Ngi mi i ung caf sau gi hc. T khi mi quen, ti  bit anh rt ngho, va i hc va i lm rt nhc nhn kh cc. Qun caf bn hng trng ni ting ngon v r cng chng bao gi thy mt anh. V vy, ti ni vi anh rng ti ch nhn li nu anh  ti tr tin caf sau . Anh hi ti sao. Ti p ngay cho anh ng bi ri: "Anh vn gip ti lm bi m ti cha c dp tr. By gi ti mi anh mt chu caf l chuyn ng nhin."

Cuc caf khng  li trong ti mt n tng m  no, ngoi tr bi th T B ca Bch Kh. Ging anh e d: "Bi th ny hn ch  bit, nhng ti mun c ln cho ch nghe bng chnh ci ging Qung Ngi qu hng ca Bch Kh v cng l qu hng ti."

T lu, ti vn yu bi T B, nhng tht cha lc no cm nghe xc ng cho bng bui chiu sp tt ngi trong qun caf nh bn hng trng i hc, nhn nhng chic l vng ri di bu tri my tm, ch ngha ca Bch Kh vn ln nh sng nhc bn tai qua ging c ca ngi bn ti:

".. .. u tm o nguyn cho xa xi
o nguyn trong lng ta y thi.. ..

.. ..

    vng ri nm im trn hoa gy
   tng t ngi xa thi qua y
   i! Nng nm xa qun li th
   hoa va a hng gy  m

. ..

    bun lu cy o xin hi xun
   bun sang cy tng thm ng qun
   ! Hay bun vng cy ng ng
   vng ri! vng ri! thu mnh mng!

.. ..

c xong bi th, ngi bn c ngi ci u, trm ngm ht thuc. Ti i ngi nhn anh. Lm sao m ti khng nhn ra tm tnh kn o ca anh dnh cho ti ngay t nhng ngy u quen bit? Lm sao ti khng o lng c di lp b ngoi gy yu, anh cn n giu c mt tm lng cm lng o in? Tuy nhin, ci khuynh hng x hi ch ngha trong t tng anh  v tnh to ra gia anh v ti mt khong cch ngn no . Do y, u c cn ngu ng qu, ti cha nhn ra c gi tr ca s au kh, cha  thc c tm vc ca nhng kinh nghim sng bng m hi nc mt m anh  tri qua.

Anh thng n nh gip ti lm bi. T cch ng hong ca anh rt c m ti qu trng. Nhng trong nhng cu chuyn vi nhau, ti thng cm nghe xa l mi ln anh  cp n cc vn  "san bng giai cp, i sng ngho kh ca ngi nng dn, x hi ch ngha..v .v.." Nhng khi y, trng anh hng say nh mt din gi c ti, cn ti li   cc cc nh mt a va ic va cm.

Tuy nhin, bui chiu trong qun caf bn hng trng i hc, nghe nhng vn th Bch Kh qua ging c ca anh, ti m ngc nhin thc s. V cu hi "C th no mt ngi va yu x hi ch ngha, li va yu c nhng dng th lai lng ca Bch Kh" c quay cung trong tr no ti.

Hai thng sau, cng mt bui chiu, ngi bn Qung Ngi tm n thm ti. Khun mt anh bun qu n khin ti e d khng dm hi cu no c. Mi tht lu, anh by t: "Gia nh ti, v lun c lng ti u b git cht trong v tn st mi y ca bn lnh M." Ri anh a nc mt. Ti rng mnh ngi ngy trn gh.

C vy, c gi ng h tri qua m chng ti khng ni cu g vi nhau. Anh mi ht ht iu thuc ny sang iu thuc khc, khun mt trm ngm au n, thnh thong li ku nh: "Ti khng tng tng c s tn c ca chng n cao n vy!" Ch "bn chng n", ti khng hiu anh mun dng cho ai, ngi M hay chnh quyn hin ti? Nhng ti khng dm hi.

Cho n lc chia tay, ti nghe anh ni: "C l ti phi b hc i xa." Anh khng gii thch ch i xa l mi tn u, v trong c ti ch hnh dung s i xa ca anh nh mt chuyn tr v Qung Ngi.

T bui chiu hm , ti khng gp anh na.

Hn mt nm sau, c trong cc t bo Vit ng v ngoi quc ni v cuc tn st mt lc 502 ngi Vit Nam (380  thn T Cung v 122 ngi  thn C Ly, x M Lai, huyn Sn M, tnh Qung Ngi) ca tn trung y William L. Calley ngy 16/3/1968, ti mi bit rng gia nh ngi bn ti  l mt trong s 24 gia nh nn nhn b bn cht di by tay ca tn trung y tn bo William L. Calley kia.

Nhiu nm tri qua, ti vn khng c in tc g ca ngi bn c.

Cho n mt bui chiu thng 5/1975, tri ma tm t, mt ngi n ng mc qun phc Cng Sn tm n gp ti. Ngi ny t gii thiu l bn chin u cn k vi anh bn Qung Ngi ngy c, c ngi bn ti trao gi mt s mng trc khi anh t gi cuc i trn chin trng Bnh Long mt ngy trong nm 1974. Ci s mng tm v ni cho ti hay rng anh vn yu bi th T B ca Bch Kh nh hnh nh p nht ca mt qu kh c hn thu xa.. ..

Bui tra cui cng  Qung Ngi, ti nm trn vng trong ngi vn xa l, hnh dung ra nhng ting n vang rn trong ngy 16/3 nm c. Nhng dng mu  ca cc ngi dn v ti chy di trong tr tng. Nhng ci thy  gc. Git nc mt ca bn ti nh cng chp trn trong u c mng lung.. ... T trong chiu ru, ting chuyn tr vng ra o t. Tuy nhin ging ni min Nam ca cc anh bn trong t Tn Nhc vn khng lm t i ging ni Qung Ngi nng n ca v ch nhn.

Hn mi nm du b, mi s tng nh  lng im di mp bp qun lng. Trong tr nh ti, khun mt ngi bn cng b thi gian lm bin dng di. Nhng cn bi th ca Bch Kh vi bui chiu sp tt ngi trong qun caf bn hng trng i hc, lm sao ti qun c. Lm sao thi gian c th tn ph ni ga tr ca mi tnh cm m mt con ngi  cu mang t thu thanh xun cho n lc t gi trn gian?

Bi th ca Bch Kh c nhy ma trong tr nh bui tra ni mt vng qu xa l. Bi th c nhng cu lm xc ng c ti t thu no tm hn cn trng trong nh t giy v lun c by gi tri tim  y bit bao vt so n au.

"i ngi nm xa qun li th
hoa va a hng gy  m...

...

ti khng bao gi thi yu nng
tnh tang! Ti nghe nh tnh lang!

hai on ca Nc Chy Qua Cu

trn th bng giy

Trn th Bng Giy

(trch Nc Chy Qua Cu)