Kháng cŸch n¡o ½̀ biÆt cÜ ph¨i l¡ ½Ùnh mÎnh ½¬ ½ơa ½¸y tái lÅn trÅn diÍn ½¡n n¡y hay kháng nhơng nhiËu sú trïng h́p may m°n ½¬ to ra cç hæi n¡y ½̀ tái cÜ th̀ gài ½Ü l¡ ½Ùnh mÎnh. H¬y ½̀ qua mæt bÅn cuæc th¨o luºn cÜ hay kháng cÜ Thớng ‡Æ, tái muân nÜi r±ng dï vá th·n nhơng tái luán luán b¡y t̃ lƯng kÏnh tràng ½âi vèi ½iËu b¶t kh¨ tri.
Con ngơéi kháng th̀ l¡ Thớng ‡Æ, c¡ng ch°c ch°n kháng th̀ thay thÆ ½ớc Thớng ‡Æ, v¡ thâng trÙ thÆ gièi nhơ mæt SiÅu nhµn; h°n sÁ ch× th¡nh cáng trong viÎc gµy ra thÅm hån lon v¡ to ra thÅm râi r°m cho thÆ gièi. Trong thÆ kư tiÆp theo sau Nietzsche, th¨m hàa do con ngơéi to ra ½¬ ½̀ li chöng tÏch ½en tâi nh¶t trong lÙch sø lo¡i ngơéi. NhiËu loi siÅu nhµn ½ớc gài l¡ l¬nh ṭ cđa dµn tæc,nguyÅn thđ quâc gia v¡ ch× huy trơêng cđa chđng tæc ½¬ kháng ng·n ngi dïng mài phơçng tiÎn bo lúc gµy nÅn nhùng tæi Ÿc m¡ ngay c¨ sú cúc kü phi lû cđa mæt triÆt gia vÙ kư nh¶t cñng kháng th̀ bÖ ½ớc. Tuy thÆ, tái kháng muân dïng b¡i nÜi chuyÎn vË v¯n chơçng n¡y ½̀ nÜi quŸ nhiËu vË chÏnh trÙ hay lÙch sø. ‡iËu tái muân nÜi ê ½µy l¡ ĺi ḍng cç hæi n¡y ½̀ phŸt bìu nhơ mæt nh¡ v¯n b±ng tiÆng nÜi cđa mæt cŸ nhµn.
Nh¡ v¯n l¡ mæt ngơéi bÖnh thơéng, cÜ lÁ h°n ta nhy c¨m hçn mæt ngơéi bÖnh thơéng nhơng con ngơéi nhy c¨m quŸ ½æ v¹n thơéng mong manh hçn. Nh¡ v¯n kháng nÜi nhơ mæt phŸt ngán viÅn cđa dµn tæc hay nhơ l¡ hiÎn thµn cđa lÁ ph¨i. TiÆng nÜi cđa h°n khÜ trŸnh kh̃i yÆu èt nhơng chÏnh tiÆng nÜi cŸ nhµn ¶y trung thúc hçn hÆt.
‡iËu tái muân nÜi ê ½µy l¡ v¯n chơçng ch× cÜ th̀ l¡ tiÆng nÜi cđa cŸ nhµn v¡ nÜ luán luán ½¬ t÷ng nhơ thÆ. Mæt khi v¯n chơçng ½ớc dïng nhơ quâc ca, nhơ ngàn cé cđa chđng tæc, nhơ miÎng lơëi cđa mæt chÏnh ½¨ng hay tiÆng nÜi cđa giaic¶p hay phe nhÜm, nÜ cƯn cÜ th̀ ½ớc dïng nhơ mæt cáng c̣ mnh mÁ v¡ to¡n n¯ng cđa tuyÅn truyËn. Tuy nhiÅn, v¯n chơçng loi n¡y l¡m m¶t ½i ½´c trơng câ hùu cđa v¯n chơçng, kháng cƯn l¡ v¯n chơçng v¡ trê th¡nh mÜn h¡ng ½Ÿnh ½äi cho quyËn lúc v¡ ĺi nhuºn.
Trong thÆ kư v÷a qua, v¯n chơçng ½¬ ph¨i ½âi diÎn trúc tiÆp vèi vºn rđi n¡y v¡ ½¬ bÙ chÏnh trÙ v¡ quyËn lúc lo ś sµu xa hçn b¶t cö théi kü n¡o trơèc ½Ü. V¡ cñng thÆ, nh¡ v¯n ½¬ trê th¡nh ṃc tiÅu cđaŸp böc chơa t÷ng cÜ trơèc kia.
‡̀ v¯n chơçng b¨o to¡n ½ớc lû lÁ cho hiÎn hùu cđa chÏnh nÜ v¡ kháng trê th¡nh cáng c̣ cđa chÏnh trÙ, nÜ ph¨i trê vË vèi tiÆng nÜi cđa cŸ nhµn, bêi vÖ v¯n chơçng trơèc tiÅn phŸt xu¶t t÷ tÖnh c¨m cŸ nhµn v¡ l¡ kÆt qu¨ cđa tÖnh c¨m ½Ü. ‡iËu n¡y kháng cÜ nghØa l¡ v¯n chơçng vÖ thÆ ph¨i ½on tuyÎt vèi chÏnh trÙ hay nÜ ph¨i c·n thiÆt can dú v¡o chÏnh trÙ. Sú b¶t ½ăng vË khuynh hơèng cđa v¯n chơçng hay xu hơèng chÏnh trÙ cđa nh¡ v¯n ½¬ l¡ mâi ơu tơ tr·m tràng xµu x¾ v¯n chơçng trong suât thÆ kư qua. û thöc hÎ ½¬ phŸ hoi b±ng cŸch biÆn nhùng b¶t ½ăng cÜ liÅn hÎ giùa truyËn thâng v¡ c¨i cŸch th¡nh b¶t½ăng giùa b¨o thđ hay cŸch mng v¡ nhơ thÆ ½¬ l¡m thay ½äi v¶n ½Ë v¯n chơçng th¡nh ra cuæc ½¶u tranh giùa tiÆn bæ hay ph¨n ½æng. NÆu û thöc hÎ h́p nh¶t vèi quyËn h¡nh v¡ ½ớc biÆn th¡nh mæt thÆ lúc c̣ th̀, c¨ v¯n chơçng v¡ cŸ nhµn sÁ bÙ tiÅu diÎt.
V¯n chơçng Trung Quâc trong thÆ kư XX liÅn ṭc bÙ bái xÜa v¡ thúc sú ho¡n to¡n bÙ bÜp nghÂt bêi vÖ chÏnh trÙ ½¬ ½iËu khìn v¯n chơçng: c¨ cŸch mng trong v¯n chơçng v¡ v¯n chơçng cŸch mng ½Ëu tuyÅn Ÿn tø ½âi vèi v¯n chơçng v¡ cŸ nhµn. Cuæc t¶n cáng v¡o truyËn thâng v¯n hÜa Trung Quâc nhµn danh cŸch mng ½¬ to th¡nh nhùng c¶m ½oŸn cáng khai v¡ ½ât sŸch vê. CÜ kháng biÆt bao nhiÅu nh¡ v¯n ½¬ bÙ xø b°n, bÙ c·m tï, bÙ ½¡y ¨i hay bÙ tr÷ng pht lao ½æng khä sai trong mæt tr¯m n¯m qua. ‡iËu n¡y vớt xa hçn b¶t kü théi ½i vơçng quyËn n¡o khŸc trong lÙch sø Trung Quâc, to th¡nh nhùng khÜ kh¯n to tŸt cho viÎc viÆt lŸch b±ng HŸn ngù v¡ hçn thÆ nùa cho b¶t kü mæt cuæc th¨o luºn n¡o vË tú do sŸng tŸc.
NÆu muân tú do vË tinh th·n chiÆn th°ng, nh¡ v¯n ch× cƯn lúa chàn ho´c im l´ng ho´c ph¨i b̃ ra ½i. Tuy nhiÅn nh¡ v¯n ch× tráng cºy v¡o ngán ngù v¡ kháng ½ớc nÜi trong mæt théi gian d¡i cñng tơçng ½ơçng nhơ tú sŸt. Nh¡ v¯n muân trŸnh tú sŸt hay im l´ng v¡ muân diÍn t¨ b±ng tiÆng nÜi cđa mÖnh ch× cÜ lúa chàn duy nh¶t l¡ lơu vong. NhÖn li lÙch sø v¯n chơçng ê ‡áng v¡ Tµy phơçng, chuyÎn v¹n x¨y ra nhơ thÆ: t÷ Khu¶t NguyÅn cho ½Æn Dante, Joyce, Thomas Mann, Solzhenitsyn, v¡ cho ½Æn mæt sâ ½áng trÏ thöc Trung Quâc ½¬ lơu vong t÷ sau cuæc th¨m sŸt ThiÅn An Mán n¯m 1989. ‡Ü l¡ sâ mÎnh kháng th̀ trŸnh ½ớc cđa nh¡ thç v¡ nh¡ v¯n muân tiÆp ṭc tÖm cŸch b¨o vÎ tiÆng nÜi cđa chÏnh mÖnh.
Trong nhùng n¯m khi Mao Trch ‡áng thúc thi nËn chuyÅn chÏnh to¡n diÎn, viÎc b̃ xö ra ½i cñng kháng ph¨i l¡ mæt chàn lúa. CŸc ½Ën chïa ê nhùng vïng nîi xa xái t÷ngcung c¶p chå tÿ nn cho cŸc nh¡ nho trong théi phong kiÆn cñng ho¡n to¡n bÙ t¡n phŸ v¡ viÆt lŸch trong l¾n lît cñng nguy hi ½Æn tÏnh mng. ‡̀ giù ½ớc sú ½æc lºp tinh th·n, ngơéi ta ch× cƯn cÜ th̀ nÜi vèi chÏnh mÖnh v¡ ½iËu n¡y ph¨i thºt sú ho¡n to¡n bÏ mºt. Xin lơu û ê ½µy l¡ chÏnh trong théi kü n¡y khi v¯n chơçng ho¡n to¡n l¡ ½iËu kháng th̀ ½ớc, tái mèi hìu ½ớc ti sao nÜ thºt c·n thiÆt: v¯n chơçng cho ph¾p ngơéi ta b¨o to¡n û thöc l¡m ngơéi.
CÜ th̀ cho r±ng nÜi vèi chÏnh mÖnh l¡ ½ìm khêi ½·u cđa v¯n chơçng v¡ sø ḍng ngán ngù ½̀ tháng tri ch× l¡ pḥ thuæc. Mæt ngơéi phá b¡y tÖnh c¨m v¡ û tơêng cđa h°n v¡o ngán ngù, ½ớc viÆt ra th¡nh chù, to th¡nh v¯n chơçng. V¡o théi chơa cÜ phơçng tiÎn hay chơa nghØ ½Æn chuyÎn v¡o mæt ng¡y n¡o ½Ü tŸc ph¸m sÁ ½ớc xu¶t b¨n, sú thái thîc ½̀ viÆt cÜ ½ớc bêi vÖ thî vui viÆt lŸch l¡ ph·n thơêng v¡ l¡ niËm an đi. Tái b°t ½·u viÆt quỳn Linh Sçn (Soul Mountain) ½̀ gi¨i b¡y nåi cá ½çn næi tµm v¡o lîc khi nhùng tŸc ph¸m tái t÷ng viÆt ra b±ng sú tú kËm chÆ nghiÎt ng¬ nh¶t, ½¬ bÙ c¶m ½oŸn. Linh Sçn ch× ½ớc viÆt ra cho chÏnh tái v¡ kháng hy vàng gÖ sÁ ½ớc xu¶t b¨n.
T÷ kinh nghiÎm viÆt lŸch, tái cÜ th̀ nÜi v¯n chơçng l¡ sú niËm xŸc tÏn tú nhiÅn cđa con ngơéi vË cŸi giŸ trÙ cđa b¨n ng¬ chÏnh h°n v¡ ½iËu n¡y ½ớc chöng thúc trong khi viÆt, v¯n chơçng ½ớc s¨n sinh trơèc tiÅn t÷ nhu c·u tú chu to¡n cđa nh¡ v¯n. V¯n chơçng cÜ to ra ¨nh hơêng ½âi vèi x¬ hæi hay kháng ½Æn sau khi tŸc ph¸m ½¬ ho¡n t¶t v¡ cŸi ¨nh hơêng ½Ü ch°c ch°n kháng ½ớc quyÆt ½Ùnh bêi ơèc muân cđa nh¡ v¯n.
Trong lÙch sø cđa v¯n chơçng cÜ nhiËu tŸc ph¸m lèn cƯn tăn ti ½¬ kháng ½ớc xu¶t b¨n trong lîc tŸc gi¨ cƯn sinh tiËn. NÆu tŸc gi¨ kháng cÜ quyÆt tµm trong viÆt lŸch, l¡m thÆ n¡o h°n cÜ th̀ tiÆp ṭc viÆt? Tơçng tú nhơ trơéng h́p cđa Shakespeare, ng¡y nay thºt khÜ xŸc quyÆt nhùng chi tiiÆt vË cuæc ½éi cđa bân thiÅn t¡i ½¬ viÆt nÅn bân Ÿng tìu thuyÆt vØ ½i cđa Trung Quâc l¡ Tµy Du Kû,Thđy Hø TruyÎn, Kim BÖnh Mai v¡ Hăng Lµu Mæng. ‡iËu duy nh¶t cƯn li ch× l¡ mæt b¡i tú truyÎn cđa ThÙ Ni Am v¡ nÆu áng kháng nÜi áng l¶y viÎc viÆt lŸch l¡m nguăn an đi chÏnh mÖnh thÖ l¡m sao áng cÜ th̀ hy sinh c¨ mæt ph·n ½éi v¡o cŸi tŸc ph¸m vØ ½i m¡ kháng ½ớc mæt ½Ën bï n¡o c¨ lîc sinh théi? V¡ ½Ü kháng ph¨i l¡ trơéng h́p cđa Kafka, nh¡ tiËn phong cđa tìu thuyÆt hiÎn ½i, v¡ cđa Fernando Pessoa, nh¡ thç sµu s°c nh¶t cđa thÆ kư hai mơçi hay sao? Hà tráng cºy v¡o ngán ngù kháng nh±m ½̀ c¨i cŸch thÆ gièi v¡ dï biÆt rß tơéng tºn sú vá vàng cđa cŸ nhµn hà v¹n nÜi ra, bêi vÖ ½Ü l¡ nhiÎm m·u cđa ngán ngù.
Ngán ngù l¡ sú kÆt tinh tâi hºu cđa v¯n minh nhµn loi. Ngán ngù vân phöc tp, tháng tuÎ v¡ khÜ b°t n°m nhơng hiÎn hùu kh°p nçi,nÜ thµm nhºp v¡o tri giŸc nhµn loi v¡ nâi kÆt con ngơéi, chđ th̀ tri giŸc, v¡o sú hìu biÆt cđa h°n vË thÆ gièi. Chù viÆt cƯn l¡ sú m·u nhiÎm bêi vÖ nÜ cho ph¾p sú tháng tri giùa nhùng cŸ nhµn riÅng lÀ, ngay c¨ khi hà khŸc nhau vË chđng tæc hay théi ½i. Cñng b±ng cŸch ¶y, cŸi hiÎn ti ½ớc san sÀ trong viÎc viÆt v¡ ½àc v¯n chơçng ½ớc nâi kÆt li vèi nhau trong cŸi giŸ trÙ tinh th·n vØnh cøu cđa chÏnh nÜ.
Tái quan niÎm, ½âi vèi mæt nh¡ v¯n hiÎn ½i, ph¶n ½¶u ½̀ ½Ë cao v¯n hÜa dµn tæc l¡ cÜ v¶n ½Ë. Bêi vÖ nçi tái sinh th¡nh v¡ ngán ngù tái dïng, nhùng truyËn thâng v¯n hÜa cđa Trung Quâc tú nhiÅn ½¬ ê trong tái. V¯n hÜa v¡ ngán ngù luán luán cÜ quan hÎ ch´t chÁ vèi nhau v¡ nhơ thÆ, nhùng phơçng thöc ½´c trơng v¡ tơçng ½âi än ½Ùnh cđa tri giŸc, tơ tơêng v¡ cŸch nÜi ½ớc th¡nh hÖnh. Tuy thÆ sú sŸng to cđa nh¡ v¯n b°t ½·u mæt cŸch chÏnh xŸc vèi nhùng gÖ ½¬ ½ớc nÜi lÅn trong ngán ngù cđa h°n v¡ ½Ë cºp ½Æn nhùng gÖ ½¬ kháng ½ớc nÜi lÅn mæt cŸch ½·y ½đ trong ngán ngù ½Ü. Nhơ l¡ mæt nh¡ sŸng to cđa nghÎ thuºt ngán ngù, kháng c·n ph¨i bŸm ch´t v¡o nh¬n hiÎu dµn tæc quen thuæc, l¡ ½iËu cÜ th̀ dÍ d¡ng ½ớc nhºn diÎn.
V¯n chơçng vớt qua mài biÅn gièi quâc gia – b±ng dÙch thuºt, nÜ vớt qua ngán ngù v¡ kÆ tiÆp l¡ tºp quŸn x¬ hæi riÅng biÎt v¡ mâi quan hÎ nhµn sinh næi ti ½ớc tora bêi khu vúc ½Ùa lû v¡ lÙch sø – ½̀to th¡nh nhùng khŸm phŸ sµu s°c vË sú phä quŸt cđa b¨n ch¶t nhµn loi. Hçn thÆ nùa, nh¡ v¯n ng¡y nay vân thµu thºp ½ớc ¨nh hơêng ½a v¯n hÜa bÅn ngo¡i v¯n hÜa cđa chÏnh chđng tæc h°n thÆ nÅn, tr÷ phi ½ớc dïng v¡o viÎc qu¨ng cŸo du lÙch, ½Ë cao nhùng ½´c trơng v¯n hÜa cđa mæt dµn tæc kháng th̀ n¡o trŸnh kh̃i ngé vúc.
V¯n chơçng vớt qua û thöc hÎ, biÅn gièi quâcgia v¡ û thöc chđng tæc, cñng tơçng tú nhơ sú hiÎn hùu cđa cŸ nhµn, trÅn c¯n b¨n, vớt qua mài chđ nghØa n¡y, nà. NÜi thÆ bêi vÖ ½iËu kiÎn hiÎn hùu cđa con ngơéi vân ê trÅn mài lû thuyÆt hay mài ph̃ng ½Ùnh vË ½éi sâng. V¯nchơçng l¡ sú quan sŸt phä quŸt vË nhùng v¶n nn trong kiÆp ngơéi v¡ kháng cÜ gÖ l¡ ½iËu c¶m kÿ. Gièi hn v¯n chơçng luán luán ½ớc Ÿp ½´t t÷ bÅn ngo¡i: chÏnh trÙ, x¬ hæi, luµn lû v¡ phong ṭc ½´t ra nh±m xÆp v¯n chơçng v¡o mÜn h¡ng trang trÏ cho nhùng khuán m¹u khŸc nhau.
Tuy nhiÅn, v¯n chơçng kháng ph¨i l¡ vºt l¡m ½Âp cho quyËn lúc hay mÜn h¡ng théi thớng cÜ tÏnh x¬ hæi, nÜ cÜ tiÅu chu¸n giŸ trÙ riÅng: ½Ü l¡ ph¸m ch¶t th¸m m₫ cđa v¯n chơçng. Th¸m m₫ cÜ quan hÎ phöc tp vèi c¨m xîc cđa con ngơéi l¡ tiÅu chu¸n quan tràng cđa tŸc ph¸m v¯n chơçng. Thºt thÆ, sú phŸn x¾t cđa måi ngơéi khŸc biÎt nhau bêi vÖ c¨m xîc vân tïy thuæc v¡o nhùng cŸ nhµn khŸc nhau. Tuy thÆ, nhùng phŸn x¾t th¸m m₫ chđ quan ½Ü v¹n cÜ nhùng khuán m¹u phä quŸt nhºn diÎn ½ớc. Kh¨ n¯ng thơêng thöc cÜ tÏnh cŸch phÅ phŸn, ½ớc nuái dơëng bêi v¯n chơçng, cho ph¾p ngơéi ½àc to kinh nghiÎm vèi c¨m quan thi ca v¡ cŸi ½Âp, sú cao c¨ v¡ ½iÅn ră, nåi buăn phiËn v¡ sú phi lû, l¹n sú khái h¡i v¡ trè trÅu m¡ tŸc gi¨ ½¬ mang v¡o tŸc ph¸m cđa mÖnh.
C¨m quan thi ca kháng ½çn gi¨n phŸt xu¶t t÷ tú sú diÍn t¨ cđa c¨m xîc, tuy nhiÅn lƯng tú pḥ kháng gièi hn, mæt dng thöc cđa ¶u tr×, l¡ chuyÎn khÜ trŸnh trong giai ½on ½·u cđa viÆt lŸch. Cñng thÆ, cÜ nhiËu möc ½æ cđa sú diÍn t¨ c¨m xîc v¡ ½t ½Æn möc ½æ cao hçn ½Ưi h̃i ½Æn kho¨ng cŸch vátÖnh. Thi ca tiËm ¸n trong t·m nhÖn t÷ xa. Hçn thÆ, nÆu t·m nhÖn n¡y nh±m quan sŸt con ngơéi cđa tŸc gi¨ v¡ phđ trïm lÅn c¨ nhµn vºt trong tŸc ph¸m l¹n tŸc gi¨ ½̀ trê th¡nh con m°t thö ba cđa tŸc gi¨, con m°t ½Ü ph¨i thºt trung dung, thÖ nhùng th¨m trng v¡ sú khơèc t÷ cđa thÆ gièi nhµn b¨n t¶t c¨ cñng ½Ÿng ½̀ tÖm hìu. Ch× khi ½Ü nhùng tÖnh c¨m ½èn ½au, giºn dù v¡ kinh ho¡ng mèi ½ớc kÏch thÏch tơçng tú nhơ nhùng tÖnh c¨m quan tµm v¡ yÅu thơçng ½âi vèi ½éi sâng.
Th¸m m₫ ½´t trÅn c¯n b¨n c¨m xîc con ngơéi kháng th̀ låi théi ngay c¨ vèi sú ½äi thay thơéng xuyÅn cđa théi thớng trong v¯nchơçng v¡ trong nghÎ thuºt. Tuy nhiÅn cŸch ½Ÿnh giŸ v¯n chơçng ½äi thay theo théi ½Ü dúa v¡o nhùng gÖ mèi nh¶t: nghØa l¡ cŸi gÖ cŸi gÖ mèi ph¨i hay. ‡iËu n¡y l¡ cç c¶u vºn h¡nh cđa thÙ trơéng nÜi chung v¡ thÙ trơéng sŸch vê cñng kháng ngoi lÎ, nhơng nÆu phŸn x¾t th¸m m₫ cđa nh¡ v¯n chy theo vºn ½æng cđa thÙ trơéng, ½Ü l¡ sú tú sŸt cđa v¯n chơçng. ‡´c biÎt trong cŸi gài l¡ x¬ hæi tiÅu tḥ hiÎn ti, tái nghØ ngơéi ta ph¨i dúa v¡o thö v¯n chơçng lnh.
Mơéi n¯m trơèc, sau khi kÆt thîc Linh Sçn l¡ tŸc ph¸m tái viÆt trong hçn b¨yn¯m tréi, tái ½¬ viÆt mæt b¡i tìu luºn ng°n ½Ë nghÙ nÅn cÜ loi v¯n chơçng nhơ thÆ n¡y:
"V¯n chơçng kháng quan tµm ½Æn chÏnh trÙ m¡ ch× thu·n tîy l¡ v¶n ½Ë cđa cŸ nhµn. ‡Ü l¡ sú th̃a m¬n cđa trÏ thöc ½i cïng vèi sú quan sŸt, v¡ duyÎt li nhùng gÖ ½¬ kinh qua, nhùng hăi tơêng v¡ tÖnh c¨m hay mæt trng thŸi tinh th·n."
"KÀ ½ớc gài l¡ nh¡ v¯n kháng ai khŸc hçn mæt ngơéi nÜi lÅn hay viÆt ra v¡ nÆu h°n cÜ ½ớc l°ng nghe hay ½ớc ½àc hay kháng chuyÎn cđa ngơéi khŸc. Nh¡ v¯n kháng ph¨i l¡ mæt anh hïng h¡nh ½æng theo mÎnh lÎnh cđa qu·n chîng, h°n cñng kháng xöng ½Ÿng ½̀ ½ớc tán thé nhơ mæt th·n tớng v¡ ch°c ch°n h°n cñng kháng ph¨i l¡ kÀ phm tæi hay hay kÀ thï cđa qu·nchîng. H°n cÜ lîc l¡ nn nhµn cđa nhùng gÖ h°n viÆt ra ½çn gi¨n ch× vÖ nhu c·u cđa ngơéi khŸc. Khi chÏnh quyËn c·n to ra mæt sâ kÀ thï ½̀ ½Ÿnh lc hơèng cđa qu·n chîng, nh¡ v¯n trê th¡nh vºt tÆ th·n v¡ tÎ hi hçn nùa v¹n cÜ nh¡ v¯n, bÙ l÷a gt, thúc sú tin r±ng hà ½ớc vinh dú to tŸt l°m ½̀ bÙ hy sinh."
"Thúc tÆ mâi quan hÎ giùa tŸc gi¨ v¡ ½æc gi¨ luán luán l¡ cuæc ½âi thoi tinh th·n v¡ hà kháng c·n ph¨i g´p nhau hay va chm vË m´t x¬ hæi. ‡Ü l¡ cuæc ½âi thoi ½çn gi¨n xuyÅn qua tŸc ph¸m. V¯n chơçng v¹n tăn ti nhơ mæt hÖnh thöc quan tràng trong sinh hot cđa con ngơéi trong ½Ü c¨ ½æc gi¨ l¹n nh¡ v¯n ½Ëu tham dú v¡o sú chàn lúa cđa chÏnh mÖnh. Bêi thÆ v¯n chơçng kháng cÜ nghØa ṿ gÖ ½âi vèi qu·n chîng."
"Loi v¯n chơçng tŸi lºp li tÏnh ch¶t nguyÅn thđy v¯n chơçng n¡y cÜ th̀ ½ớc gài l¡ v¯n chơçng lnh. NÜ hiÎn hùu ch× vÖ nhµn loi tÖm kiÆm mæt hot ½æng tinh th·n thu·n khiÆt ê ngo¡i sú th̃a m¬n nhùng ham muân vºt ch¶t. Loi v¯n chơçng n¡y h²n nhiÅn ng¡y nay kháng cÜ. Tuy nhiÅn, nÆu ê ½µu ½Ü trong quŸ khö nÜ ½ớc chÏnh yÆu dïng ½̀ châng li cŸc thÆ lúc chÏnh trÙ Ÿp böc v¡ tºp quŸn x¬ hæi, ng¡y nay nÜ cƯn ph¨i chiÆn ½¶u vèi mài giŸ trÙ thơçng mi sang ½ot cđa x¬ hæi tiÅu tḥ. ‡̀ cho v¯n chơçng sâng cƯn, nÜ ph¨i tïy thuæc v¡o sú s³n s¡ng gŸnh chÙu cá ½çn."
"NÆu nh¡ v¯n hiÆn mÖnh cho chù nghØa kìu n¡y, h°n sÁ g´p khÜ kh¯n trong½éi sâng. Bêi vÖ viÆt ra loi v¯n chơçng n¡y ph¨i ½ớc coi l¡ mæt ½iËu xa x×, mæt hÖnh thöc tho¨ m¬n tinh th·n thu·n tîy. NÆu loi v¯n chơçng n¡y ½ớc may m°n xu¶t b¨n v¡ lơu h¡nh, ½iËu n¡y l¡ do ê nå lúc cđa nh¡ v¯n v¡ bn hùu h°n, Cao TuyÆt C·n v¡ Kafka l¡ nhùng thÏ ḍ ½ìn hÖnh. Trong sinh théi,tŸc ph¸m cđa hà kháng ½ớc xu¶t b¨n cho nÅn hà ½¬ kháng to ra ½ớc cŸc phong tr¡o v¯n chơçng hay trê nÅn näi tiÆng. Nhùng nh¡ v¯n n¡y sâng ê bÅn lË v¡ ê l±n ranh cđa x¬ hæi, hiÆn mÖnh cho loi hot ½æng tinh th·n m¡ v¡o lîc ½Ü hà kháng tráng mong gÖ ½ớc ½Ën bï. Hà kháng ½i tÖm sú ch¶p thuºn cđa x¬ hæi m¡ ch× an hơêng thî vui trong viÎc viÆt lŸch."
"V¯n chơçng lnh l¡ v¯n chơçng chy trân ½̀ sâng cƯn, ½Ü l¡ v¯nchơçng t÷ châi kháng cho x¬ hæi bÜp cä trong cuæc truy tÖm sú cöu råi tinh th·n. NÆu mæt chđng tæc kháng th̀ nuái dơëngcho loi v¯n chơçng kháng thúcḍng n¡y, ½iËu n¡y kháng ch× l¡ b¶t hnh ½âi vèi nh¡ v¯n m¡ cƯn l¡ bi kÙch ½âi vèi chđng tæc."
Tái cÜ cŸi may m°n trong ½éi l¡ ½¬ nhºn ½ớc cŸi vinh dú to tŸt n¡y t÷ H¡n Lµm ViÎn Tḥy ‡ìn, v¡ trong viÎc n¡y tái ½¬ ½ớc sú giîp ½ë t÷ nhiËu b±ng hùu trÅn to¡n thÆ gièi. Trong nhiËu n¯m tréi hà ½¬ dÙch, xu¶t b¨n, trÖnh diÍn v¡ ½Ÿnh giŸ sŸng tŸc cđa tái m¡ kháng hË nghØ ½Æn chuyÎn ½ớc ½Ën bï hay trŸnh n¾ khÜ kh¯n. Tuy thÆ tái sÁ kháng cŸm çn t÷ng ngơéi mæt ê ½µy bêi vÖ ½Ü l¡ mæt danh sŸch thºt d¡i cÜ quŸ nhiËu tÅn hà.
Tái cƯn ph¨i cŸm çn nơèc PhŸp ½¬ ch¶p nhºn tái. ê PhŸp nçi v¯n chơçng v¡ nghÎ thuºt ½ớc tràng vàng, tái ½¬ cÜ ½iËu kiÎn ½̀ viÆt trong tú do v¡ tái cñng cÜ ½æc gi¨ v¡ khŸn gi¨.
May m°n l¡ tái kháng cá ½æc m´c dï viÆt lŸch, ½iËu tái cam kÆt c¨ ½éi, l¡ mæt viÎc l¡m ½çn ½æc.
‡iËu tái cñng muân nÜi lÅn ê ½µy l¡ ½éi sâng kháng ph¨i l¡ mæt cuæc liÅn hoan v¡ ph·n cƯn li cđa thÆ gièi v¹n chơa hƯa bÖnh nhơ ê Tḥy ‡ìn nçi trong vƯng mæt tr¯m tŸm mơçi n¯m qua ½¬ kháng cÜ chiÆn tranh. ThÆ kư mèi n¡y sÁ kháng miÍn nhiÍm vèi mài th¨m hàa ch× vÖ ½¬ cÜ quŸ nhiËu th¨m hàa x¨y ra trong nhùng thÆ kư ½¬ qua, bêi vÖ trÏ nhè kháng ½ớc truyËn li nhơ nhùng nhµn tâ di truyËn. Nhµn loi cÜ trÏ Üc nhơng kháng ½đ khán ngoan ½̀ hàc h̃i t÷ quŸ khö v¡ khi ½iËu Ÿc b÷ng lÅn trong ½·u Üc con ngơéi nÜ cÜ th̀ l¡m nguy hi ½Æn sú tăn ti cđa chÏnh con ngơéi.
Nhµn loi kháng nh¶t thiÆt ph¨i ½i t÷ng ch´ng ½ơéng t÷ tiÆn bæ n¡y ½Æn tiÆn bæ khŸc, v¡ ê ½µy tái muân nÜi ½Æn lÙch sø cđa v¯n minh nhµn loi. LÙch sø v¡ v¯n minh kháng tiÆn tèi cïng nhÙp. T÷ sú trÖ trÎ cđa Chµu „u théi Trung cä cho ½Æn sú suy thoŸi v¡ xŸo træn g·n ½µy ê næi ½Ùa Chµu Ÿ v¡ cho ½Æn tai ơçng cđa hai trºn thÆ chiÆn trong thÆ kư hai mơçi, phơçng phŸp giÆt ngơéi trê nÅn ng¡y mæt tinh vi. TiÆn bæ khoa hàc v¡ k₫ thuºt ch°c ch°n kháng h¡m û l¡ nhµn loi ng¡y mæt trê nÅn v¯n minh hçn.
Dïng mæt thö "chđ nghØa" gài l¡ khoa hàc ½̀ gi¨i thÏch lÙch sø hay lû gi¨i nÜ vèi cŸi nhÖn lÙch sø dúa v¡o biÎn chöng gi¨ to ½¬ th¶t bi trong viÎc l¡m sŸng t̃ h¡nh vi nhµn loi. Gié ½µy lƯng nhiÎt th¡nh kháng tơêng v¡ cuæc cŸch mng liÅn ṭc cđa thÆ kư qua ½¬ ṣp ½ä th¡nh cŸt ḅi, cŸi tÖnh c¨m ½°ng cay trong sâ nhùng ngơéi cƯn sâng sÜt l¡ ½iËu kháng trŸnh kh̃i.
Phđ nhºn cđa phđ nhºn kháng nh¶t thiÆt l¡ mæt xŸc nhºn. CŸch mng ½¬ kháng ch× mang li nhùng ½iËu mèi mÁ bêi vÖ thÆ gièi kháng tơêng mèi ½ớc xµy dúng trÅn sú phŸ hñy cđa thÆ gièi cñ. Lû thuyÆt cđa cŸch mng x¬ hæi n¡y ½¬ ½ớc Ÿp ḍng tơçng tú v¡o v¯n chơçng v¡ ½¬ biÆn ½iËu t÷ trơèc n±m trong l¬nh vúc sŸng to th¡nh mæt chiÆn trơéng trong ½Ü nhùng kÀ ½i trơèc bÙ lºt ½ä v¡ truyËn thâng v¯n hÜa bÙ ch¡ ½p. T¶t c¨ ph¨i b°t ½·u trê li b±ng con sâ kháng, hiÎn ½i hÜa l¡ ½iËu tât v¡ lÙch sø v¯n chơçng cñng ½ớc gi¨i thÏch nhơ l¡ mæt sú näi dºy liÅn ṭc.
Nh¡ v¯n kháng th̀ ½Üng vai trƯ cđa ‡¶ng SŸng To thÆ nÅn h°n kháng c·n thäi phăng tú ng¬ b±ng cŸch nghØ mÖnh l¡ Thớng ‡Æ. ‡iËu n¡y kháng nhùng ch× mang li sú xŸo træn tµm lû v¡ biÆn h°n th¡nh ngơéi ½iÅn m¡ cƯn biÆn thÆ gièi th¡nh ¨o giŸc trong ½Ü mài thö bÅn ngo¡i con ngơéi h°n ½Ëu l¡ luyÎn ng̣c v¡ ½ơçng nhiÅn h°n kháng th̀ tiÆp ṭc sâng ½ớc. KÀ khŸc rß r¡ng l¡ ½Ùa ng̣c: gi¨ ḍ ½µy l¡ chuyÎn x¨y ra khi b¨n ng¬ m¶t tú chđ. Kháng c·n ph¨i nÜi h°n sÁ biÆn mÖnh th¡nh vºt tÆ th·n cho tơçng lai v¡ cñng ½Ưi h̃i kÀ khŸc ph¨i nhơ h°n trong viÎc hy sinh chÏnh mÖnh.
Kháng c·n ph¨i hâi h¨ ½̀ ho¡n t¶t lÙch sø cđa thÆ kư hai mơçi. NÆu thÆ gièi mæt l·n nùa chÖm ½°m v¡o sú ½ä nŸt cđa mæt sâ khung hÖnh û thöc hÎ, lÙch sø n¡y răi sÁ ½ớc viÆt ra mæt cŸch vá Ïch v¡ ngơéi vË sau sÁ duyÎt x¾t li nÜ cho chÏnh hà.
Nh¡ v¯n cñng kháng ph¨i l¡ nh¡ tiÅn tri. ‡iËu quan tràng l¡ sâng vèi hiÎn ti, ng÷ng che m°t, loi b̃ ¨o tơêng, nhÖn rß théi ½ìm hiÎn ti v¡ cïng lîc chiÅm nghiÎm b¨n ng¬. B¨n ng¬ n¡y cñng ho¡n to¡n hån lon v¡ trong khi ½´t v¶n nn thÆ gièi v¡ kÀ khŸc, ngơéi ta cñng nÅn nhÖn li chÏnh b¨n ng¬ mÖnh. Th¨m c¨nh v¡ Ÿp böc thơéng ½Æn t÷ kÀ khŸc nhơng sú h¿n nhŸt v¡ ơu tơ cđa con ngơéi thơéng cÜ th̀ l¡m t¯ng thÅm sú khä ½au v¡ to ra b¶t hnh cho ngơéi khŸc.
‡Ü thºt l¡ b¨n ch¶t kháng th̀ gi¨i thÏch ½ớc cđa h¡nh vi con ngơéi, v¡ sú hìu biÆt cđa ngơéi ta vË b¨n ng¬ cđa mÖnh li l¡ viÎc khÜ tháng c¨m hçn nùa. V¯n chơçng ½çn gi¨n l¡ con ngơéi tºp trung cŸi nhÖn v¡o b¨n ng¬ mÖnh v¡ trong khi thúc hiÎn ½iËu n¡y, û thöc chiÆu rài lÅn b¨n ng¬ n¡y b°t ½·u t̃a sŸng.
Lºt ½ä kháng ph¨i l¡ ṃc tiÅu cđa v¯n chơçng, giŸ trÙ cđa v¯n chơçng n±m ê chå khŸm phŸ v¡ bæc læ nhùng gÖ cƯn Ït, hiÆm ½ớc biÆt, nhùng ½iËu tơêng ch÷ng ½¬ biÆt nhơng thúc tÆ chơa biÆt tºn tơéng l°m vË chµn lû cđa thÆ gièi con ngơéi. CÜ th̀ nÜi chµn lû l¡ ph¸m ch¶t khÜ n°m b°t v¡ c¯n b¨n nh¶t cđa v¯n chơçng.
ThÆ kư mèi ½¬ ½Æn. Tái sÁ kháng l¡m phiËn thÅm vË ½iËu thúc tÆ cÜ ½Ÿng gài l¡ mèi hay kháng n¡y nhơng cÜ lÁ cŸch mng trong v¯n chơçng v¡ v¯n chơçng cŸch mng v¡ ngay c¨ û thöc hÎ, t¶t c¨ ½Ëu cÜ th̀ sÁ ½i ½Æn ½ơéng cïng. CŸi ¨o tơêng cđa kháng tơêng x¬ hæi t÷ng phđ böc m¡n bÏ mºt trong hçn mæt thÆ kư nay ½¬ tan biÆn ½i v¡ khi v¯n chơçng cëi b̃ ½ớc xÏch xiËng cđa mài chđ nghØa n¡y, nà, nÜ sÁ v¹n ph¨i trê vË vèi v¶n nn cđa hiÎn hùu nhµn loi. Tuy nhiÅn v¶n nn n¡y ½¬ kháng ½äi thay nhiËu l°m v¡ nÜ sÁ tiÆp ṭc l¡ ½Ë t¡i vØnh cøu cđa v¯n chơçng.
‡µy l¡ théi ½i kháng cÜ tiÅn tri v¡ höa hÂn v¡ tái nghØ ½Ü li l¡ ½iËu hay. Nh¡ v¯n ½Üng vai nh¡ tiÅn tri hay chŸnh Ÿn cñng ph¨i ch¶m döt tăn ti bêi vÖ ½¬ cÜ nhiËu tiÅn tri trong thÆ kư qua bÙ lºt t¸y l¡ l÷a bÙp. V¡ cñng khángc·n ph¨i s¨n xu¶t ra thÅm nhùng ½iËu dÙ ½oan mèi vË tơçng lai, tât hçn nÅn ché ½́i v¡ nhÖn th¶y tºn m°t. CŸch tât nh¶t ½âi vèi nh¡ v¯n l¡ quay vË vèi vai trƯ chöng nhµn v¡ ph¶n ½¶u cho chµn lû ½ớc trÖnh b¡y.
‡iËu n¡y khángcÜ nghØa b¨o v¯n chơçng ph¨i giâng nhơ mæt tºp t¡i liÎu. Thúc tÆ cÜ r¶t Ït sú thºt trong cŸc b¨n v¯n ½iËu tr·n v¡ lû lÁ, ½æng cç phÏa sau cŸc biÆn câ v¹n thơéng ½ớc che ½ºy. Tuy vºy khi v¯n chơçng ph¨i ½ơçng ½·u vèi sú thºt, to¡nbæ tiÆn trÖnh trong tµm thöc cđa mæt ngơéi vË biÆn câ cÜ th̀ ½ớc phçi b¡y kháng thiÆu sÜt. QuyËn n¯ng n¡y tiËm ¸n trong v¯n chơçng ch÷ng n¡o m¡ nh¡ v¯n cƯn muân diÍn ½t thúc trng cđa hiÎn hùu nhµn loi v¡ kháng ch× nh±m to dúng ra ½iËu vá nghØa.
ChÏnh trúc giŸc cđa nh¡ v¯n, trong khi n°m b°t chµn lû, quyÆt ½Ùnh ph¸m ch¶t cđa mæt tŸc ph¸m v¡ cŸc trƯ chçi chù nghØa hay k₫ thuºt viÆt lŸch kháng th̀ n¡o thay thÆ ½ớc. Thúc vºy, cÜ nhiËu ½Ùnh nghØa khŸc nhau vË chµn lû v¡ nhiËu cŸch thÆ trÖnh b¡y khŸc biÎt nhau theo t÷ng cŸ nhµn nhơng ngơéi ta cÜ th̀ th¶y ½ớc ngay l¡ nh¡ v¯n câ l¡m ½Âp hay má t¨ trung th¡nh v¡ tràn vÂn kinh nghiÎm nhµn loi. Sú phÅ phŸn v¯n chơçng cđa mæt û thöc hÎ n¡o ½Ü cÜ biÆn sú thºt v¡ kháng thºt trong phµn tÏch ngù nghØa, nhơng nhùng nguyÅn t°c v¡ niËm tin loi n¡y cÜ liÅn hÎ r¶t Ït trong sŸng to v¯n chơçng.
Tuy nhiÅn viÎc nh¡ v¯n cÜ trúc diÎn vèi chµn lû hay kháng kháng ph¨i ch× l¡ v¶n ½Ë cđa phơçng phŸp sŸng to, ½iËu n¡y g°n liËn vèi thŸi ½æ cđa h°n ½âi vèi viÎc viÆt lŸch. Chµn lû, khi ngƯi bît ½ớc c·m lÅn, cïng lîc ½Ưi h̃i ngơéi ta ph¨i chµn th¡nh sau khi ½´t bît xuâng.
ê ½µy chµn lû kháng ½çn gi¨n l¡ mæt ½Ÿnh giŸ v¯n chơçng m¡ cïng lîc cƯn cÜ û nghØa ½o ½öc. NhiÎm ṿ cđa nh¡ v¯n kháng ph¨i rao gi¨ng ½o ½öc v¡ trong khi má t¨ nhùng con ngơéi khŸc nhau trÅn thÆ gièi, h°n cñng ½ăng théi bæc læ b¨n ng¬ cđa h°n mæt cŸch kháng gièi hn, ngay c¨ bæc læ nhùng bÏ mºt sµu th²m cđa næi tµm h°n. Bêi vÖ ½âi vèi nh¡ v¯n, chµn lû trong v¯n chơçng cñng g·n nhơ ½o ½öc,½Ü l¡ ½o ½öc tâi hºu cđa v¯n chơçng.Trong tay cđa nh¡ v¯n cÜ thŸi ½æ nghiÅm tîc, viÆt, cho dï l¡ to tŸc v¯nchơçng, l¡ tiËn ½Ë cho má t¨ chµn lû cđa kiÆp ngơéi, v¡ ½iËu n¡y l¡ lúc sâng cđa tŸc ph¸m. ChÏnh vÖ lû do n¡y bi kÙch Hy Lp v¡ Shakespeare sÁ kháng bao gié lc hºu.
V¯n chơçng kháng ½çn gi¨n ch× to ra b¨n sao cđa hiÎn thúc nhơng xµm nhºp v¡o nhùng lèp ṽ ngo¡i v¡ ½i v¡o tºn ph·n trong cïng cđa hiÎn thúc; nÜ loi b̃ nhùng ¨o tơêng gi¨ to, nhÖn xuâng nhùng hiÎn hùu thơéng h±ng t÷ nhùng ½æ cao lèn, v¡ b±ng mæt viÍn kiÆn ræng lèn khai mê hiÎn hùu trong sú to¡n diÎn cđa nÜ.
DØ nhiÅn, v¯n chơçng cƯn ph¨i dúa v¡o tơêng tớng nhơng cuæc h¡nh trÖnh n¡y cđa tinh th·n kháng ch× kÆt h́p thºt nhiËu rŸc rơêi. Tơêng tớng tŸch réi kh̃i c¨m giŸc chµn thºt v¡ to tŸc tŸch réi kh̃i c¯n b¨n kinh nghiÎm cđa ½éi sâng ch× cÜ th̀ kÆt thîc trong vá vÙ v¡ yÆu ½uâi, v¡ mæt khi tŸc ph¸m ½¬ kháng ½đ söc thuyÆt pḥc, tŸc gi¨ cñng kháng th̀ l¡m rung ½æng ½ớc ½æc gi¨. Thºt vºy, v¯n chơçng kháng ph¨i ch× dúa v¡o kinh nghiÎm cđa ½éi sâng h¡ng ng¡y cñng nhơ nh¡ v¯n kháng ch× dúa v¡o nhùng gÖ h°n ½¬ t÷ng tr¨i qua. Nhùng gÖ nghe v¡ th¶y xuyÅn qua sú chuyÅn chê cđa ngán ngù v¡ nhùng gÖ cÜ liÅn hÎ trong tŸc ph¸m v¯n chơçng cđa nhùng nh¡ v¯n ½i trơèc cÜ th̀ t¶t c¨ ½ớc biÆn th¡nh nhùng tÖnh c¨m riÅng biÎt cđa con ngơéi. ‡iËu n¡y cñng l¡ sú m·u nhiÎm cđa ngán ngù v¯n chơçng.
Tơçng tú nhơ léi nguyËn rđa hay chîc l¡nh, ngán ngù cÜ quyËn n¯ng khu¶y ½æng thµn xŸc v¡ tinh th·n. NghÎ thuºt cđa ngán ngù n±m ê chå ngơéi trÖnh b¡y cÜ kh¨ n¯ng chuyÅn chê tÖnh c¨m cđa h°n ½Æn vèi ngơéi khŸc,½iËu n¡y kháng ph¨i l¡ mæt hÎ thâng kû hiÎu hay cç c¶u ngù nghØa, vân kháng ½Ưi h̃i gÖ khŸc hçn ngo¡i c¶u trîc v¯n phm. NÆu con ngơéi hiÎn thúc ê phÏa sau ngán ngù bÙ b̃quÅn, viÎc trơng b¡y ngù nghØa dÍ d¡ng trê th¡nh mæt trƯ chçi trÏ thöc.
Ngán ngù kháng ch× l¡ khŸi niÎm v¡ dïng ½̀ chuyÅn chê khŸi niÎm, nÜ ½ăng théi kÏch ½æng tÖnh c¨m v¡ giŸc quan v¡ ½Ü l¡ lû do ti sao kû hiÎu v¡ d¶u hiÎu kháng th̀ thay thÆ cho ngán ngù sâng.
û chÏ, ½æng cç, giàng ½iÎu v¡ c¨m xîc ê phÏa sau léi nÜi kháng th̀ ho¡n to¡n ½ớc diÍn ½t b±ng ngù nghØa v¡ tu t÷. û nghØa cđa ngán ngù v¯n chơçng ph¨i ½ớc phŸt ra v¡ nÜi lÅn bêi con ngơéi sâng mèi ho¡n to¡n diÍn t¨ ½ớc. Nhơ thÆ ngán ngù v÷a ½ớc dïng nhơ vºt chuyÅn chê û tơêng v¯n chơçng cƯn ph¨i kÅu gài ½Æn thÏnh giŸc. Con ngơéi c·n ½Æn ngán ngù kháng ph¨i ch× truyËn ½t û nghØa, cïng lîc cƯn ½̀ l°ng nghe v¡ xŸc ½Ùnh sú hiÎn hùu cđa con ngơéi.Mớn û cđa Descartes, cÜ th̀ nÜi vË nh¡ v¯n thÆ n¡y: Tái nÜi cho nÅn tái hiÎn hùu. Tuy thÆ, cŸi tái cđa nh¡ v¯n cÜ th̀ l¡ chÏnh nh¡ v¯n, cÜ th̀ l¡ ngơéi k̀ chuyÎn hay cÜ th̀ l¡ nhµn vºt cđa tŸc ph¸m. Chđ th̀ - ngơéi k̀ chuyÎn cÜ th̀ l¡ H°n hay Anh, ½Ü l¡ mæt liÅn hÎ ba ngái. Sú câ ½Ùnh cđa ½i danh t÷ diÍn gi¨ chÏnh l¡ ½ìm khêi ½·u cho má t¨ trúc giŸc v¡ t÷ ½Ü, nhùng khuán m¹u k̀ chuyÎn khŸc nhau th¡nh hÖnh. Trong quŸ trÖnh tÖm kiÆm mæt phơçng thöc k̀ chuyÎn cho chÏnh mÖnh, nh¡ v¯n cung c¶p hÖnh thöc c̣ th̀ cho trúc giŸc cđa h°n.
Trong truyÎn, tái dïng ½i danh t÷ thay cho nhùng nhµn vºt bÖnh thơéng v¡ cñng dïng ½i danh t÷ Tái, Anh, v¡ H°n ½̀ nÜi hay nh¶n mnh v¡o nhµn vºt chÏnh. ViÎc má t¨ nhµn vºt b±ng cŸch dïng cŸc ½i danh t÷ khŸc nhau to ra cŸi c¨m giŸc xa cŸch. ‡iËu n¡y cƯn thúc hiÎn cho diÍn viÅn trÅn sµn kh¶u vèi mæt chiËu kÏch tµm lû ræng lèn hçn, tái cñng mang viÎc ½äi thay ½i danh t÷ v¡o tŸc ph¸m bi kÙch.
ViÆt tìu thuyÆt hay bi kÙch ½¬ v¡ sÁ kháng bao gié ch¶m döt v¡ kháng cÜ b±ng chöng n¡o hå tŕ nhùng tuyÅn bâ héi h́t vË cŸi chÆt cđa mæt loi v¯n chơçng hay nghÎ thuºt n¡o nh¶t ½Ùnh.
Sinh ra t÷ buäi ½·u cđa v¯n minh nhµn loi, giâng nhơ ½éi sâng, ngán ngù thºt tuyÎt véi v¡ kh¨ n¯ng diÍn t¨ cđa nÜ vá gièi hn. TŸc ph¸m cđa nh¡ v¯n khŸm phŸ v¡ phŸt trìn cŸi kh¨ n¯ng tiËm ¸n trong ngán ngù. Nh¡ v¯n kháng ph¨i l¡ ‡¶ng SŸng To v¡ h°n kháng th̀ tiÅu diÎt thÆ gièi ngay c¨ bêi vÖ thÆ gièi n¡y quŸ cñ kư. H°n kháng th̀ to lºp mæt thÆ gièi lû tơêng mèi ngay c¨ khi thÆ gièi hiÎn ti l¡ phi lû v¡ ê ngo¡i t·m hìu biÆt cđa con ngơéi. Tuy nhiÅn h°n ch°c ch°n cÜ th̀ ½ơa ra nhùng nhºn ½Ùnh sŸng to b±ng cŸch nÜi thÅm v¡o nhùng gÖ ngơéi ½i trơèc ½¬ nÜi ho´c b°t ½·u t÷ nçi ngơéi ½i trơèc ½¬ d÷ng li.
Lºt ½ä v¯n chơçng ½¬ l¡ cŸch nÜi trâng rång cđa CŸch Mng V¯nHÜa. V¯n chơçng kháng th̀ chÆt v¡ nh¡ v¯n kháng th̀ bÙ tiÅu diÎt. Måi nh¡ v¯n cÜ chå ½öng cđa mÖnh trÅn kÎ sŸch v¡ h°n cÜ ½éi sâng lµu d¡i hçn khi cƯn ngơéi ½àc h°n. Kháng cÜ niËm an đi n¡o lèn lao hçn ½âi vèi nh¡ v¯n l¡ kh¨ n¯ng ½̀ li mæt quỳn sŸch cho kho t¡ng v¯n chơçng ræng lèn cđa nhµn loi ½̀ cƯn ½ớc ½àc trong tơçng lai.
V¯n chơçng ch× hiÎn thúc v¡ cÜ û nghØa v¡o lîc nh¡ v¯n viÆt ra v¡ khi ½æc gi¨ ½àc ½Æn. Tr÷ phi l¡ chuyÎn l¡m dŸng, viÆt cho tơçng lai ch× ½Ÿnh l÷a mÖnh v¡ ngơéi khŸc. V¯n chơçng l¡ ½éi sâng v¡ hçn thÆ nÜ xŸc ½Ùnh sú hiÎn hùu cđa ½éi sâng. ChÏnh vÖ cŸi hiÎn ti vØnh cøu n¡y v¡ sú xŸc ½Ùnh cđa ½éi sâng cŸ nhµn ½Ü l¡ lû do tuyÎt ½âi ti sao v¯n chơçng l¡ v¯n chơçng, nÆu ngơéi ta cƯn kiÅn trÖ trong viÎc tÖm kiÆm mæt lû do cho sú tú hiÎn hùu cđa ½iËu to tŸt n¡y.
Khi viÆt lŸch kháng l¡ sinh kÆ hay khi ngơéi ta quŸ bºn tµm v¡o viÎc viÆt lŸch ½Æn nåi quÅn ½i lû do ti sao viÆt v¡ viÆt cho ai,viÎc l¡m n¡y trê nÅn mæt c·n yÆu v¡ ngơéi ta sÁ viÆt tºn tÖnh v¡ khai sinh ra v¯n chơçng. ChÏnh cŸi khÏa cnh kháng thúc ḍng n¡y cđa v¯n chơçng l¡ c¯n b¨n cđa v¯n chơçng. SŸng tŸc v¯n chơçng trê th¡nh mæt nghË nghiÎp l¡ hºu qu¨ x¶u xa cđa sú phµn chia lao ½æng trong x¬ hæi hiÎn ti v¡ l¡ trŸi ½°ng ½âi vèi nh¡ v¯n.
‡µy ½´c biÎt l¡ thúc tÆ trong théi ½i ng¡y nay khi kinh tÆ thÙ trơéng lan tr¡n v¡ sŸch vê trê th¡nh mæt mÜn h¡ng. Kh°p nçi ½Ëu cÜ nhùng thÙ trơéng ræng lèn giâng nhau v¡ kháng ph¨i ch× cÜ nhùng nh¡ v¯n riÅng lÀ, ngay c¨ nhùng tä chöc hay tr¡o lơu cđa cŸc trơéng phŸi v¯n chơçng quŸ khö cñng kháng cƯn nùa. NÆu nh¡ v¯n kháng bÙ uân cong dơèi Ÿp lúccđa thÙ trơéng v¡ t÷ châi s¨n xu¶t ra mÜn h¡ng v¯n hÜa b±ng cŸch viÆt nh±m th̃a m¬n thÙ hiÆu cđa théi thớng v¡ xu hơèng, h°n ph¨i sâng b±ng mæt cŸch khŸc. V¯n chơçng kháng ph¨i l¡ mæt quỳn sŸch bŸn chy hay l¡ mæt quỳn sŸch ½ớc xÆp hng v¡ tŸc gi¨, ½ớc ½em lÅn ½¡i truyËn hÖnh, tham dú v¡o viÎc qu¨ng cŸo thay cho viÆt lŸch. Tú do trong viÆt lŸch kháng ph¨i l¡ hàp b¡n v¡ kháng th̀ bÙ mua chuæc m¡ ½Æn t÷ nhu c·u næi ti cđa chÏnh nh¡ v¯n.
Thay vÖ nÜi Phºt ti tµm, nÅn nÜi tú do ti tµm v¡ ch× nÅn ½çn gi¨n tïy thuæc v¡o viÎc l¡m cŸch n¡o ½̀ sø ḍng tú do n¡y. NÆu ngơéi ta trao ½äi tú do vèi mæt thö gÖ khŸc thÖ cŸnh chim tú do sÁ bay ½i, vÖ cŸi giŸ cđa tú do n¡y.
Nh¡ v¯n viÆt ½iËu h°n muân viÆt m¡ kháng nghØ ½Æn sú ½Ën bï, kháng ph¨i ch× xŸc ½Ùnh b¨n ng¬ h°n m¡ cƯn thŸch thöc x¬ hæi. Sú thŸch thöc n¡y kháng ph¨i ch× l¡m dŸng v¡ nh¡ v¯n kháng c·n ph¨i phá trơçng cŸi tái ½̀ trê th¡nh mæt anh hïng hay mæt chiÆn sØ. Anh hïng v¡ chiÆn sØ ½¶u tranh ½̀ ho¡n t¶t mæt sâ cáng trÖnh lèn lao hay nh±m to lºp mæt sâ th¡nh qu¨ vinh quang v¡ ½iËu n¡y n±m ngo¡i phm vi cđa tŸc ph¸m v¯n chơçng. NÆu nh¡ v¯n muân thŸch thöc x¬ hæi, viÎc l¡m n¡y c·n ½Æn ngán ngù v¡ h°n ph¨i dúa v¡o nhµn vºt v¡ tÖnh tiÆt trong tŸc ph¸m, b±ng kháng h°n ch× l¡m thiÎt hi v¯n chơçng. V¯n chơçng kháng c·n ph¨i näi nÜng la h¾t v¡ hçn thÆ kháng th̀ biÆn sú b¶t bÖnh cŸ nhµn th¡nh léi tâ cŸo. Ch× khi n¡o c¨m xîc cđa nh¡ v¯n nhơ mæt cŸ nhµn hƯa tan v¡o tŸc ph¸m lîc ¶y c¨m xîc cđa h°n mèi châng chài ½ớc sú t¡n phŸ cđa théi gian v¡ tăn ti lµu d¡i ½ớc.
Bêi thÆ ½µy thúc sú kháng ph¨i l¡ sú thŸch thöc cđa nh¡ v¯n ½âi vèi x¬ hæi m¡ l¡ sú thŸch thöc cđa tŸc ph¸m h°n. Mæt tŸc ph¸m tăn ti ½ớc h²n nhiÅn ph¨i l¡ cµu tr¨ léi mnh mÁ cđa nh¡ v¯n ½âi vèi théi gian v¡ x¬ hæi. Sú g¡o th¾t cđa nh¡ v¯n hay tŸc ph¸m h°n cÜ th̀ tan biÆn ½i nhơng ch÷ng n¡o cƯn ½æc gi¨, tiÆng nÜi cđa h°n qua tŸc ph¸mcƯn tiÆp ṭc ngµn vang.
Thºt thÆ sú thŸch thöc n¡y kháng th̀ l¡m ½äi thay x¬ hæi. ‡Ü ch× l¡ ơèc muân cŸ nhµn nh±m vớt qua nhùng gièi hn cđa mái sinh x¬ hæi v¡ l¡ cŸch b¡y t̃ thŸi ½æ ng¶m ng·m. Tuy nhiÅn ½iËu n¡y kháng ho¡n to¡n l¡ mæt thŸi ½æ bÖnh thơéng bêi vÖ ½¶y l¡ thŸi ½æ phŸt xu¶t t÷ lƯng h¬nh diÎn l¡m ngơéi. Thºt buăn nÆu lÙch sø nhµn loi ch× ½ớc ch× huy b±ng nhùng luºt lÎ xa l v¡ chuỳn ½æng mæt cŸch mï quŸng theo giƯng ½éi khiÆn cho nhùng tiÆng nÜi khŸc biÎt cđa cŸ nhµn kháng bao gié ½ớc nghe ½Æn. ChÏnh trong û nghØa n¡y, v¯n chơçng kh̃a l¶p v¡o kho¨ng trâng cđa lÙch sø. Khi nhùng qui luºt lèn cđa lÙch sø kháng ½ớc dïng ½̀ gi¨i thÏch nhµn loi, ½iËu n¡y sÁ cho ph¾p con ngơéi lơu li tiÆng nÜi cđa mÖnh. LÙch sø kháng ph¨i ch× l¡ nhùng gÖ nhµn loi sê hùu, bÅn cnh ½Ü cƯn cÜ di s¨n cđa v¯n chơçng. Trong v¯n chơçng, con ngơéi l¡ to tŸc nhơng l¡ to tŸc giù vùng ½ớc niËm tin c¯n yÆu v¡o giŸtrÙ tú thµn cđa chÏnh nÜ.
KÏnh thơa quÏ th¡nh viÅn cđa H¡n Lµm ViÎn, tái xin c¨m çn quÏ vÙ ½¬trao gi¨i Nobel vË v¯n chơçng cho tái, cho v¯n chơçng ½öng th²ng trong tơ cŸch ½æc lºp cđa nÜ, v¯n chơçng kháng trŸnh n¾ sú khä ½au cđa nhµn loi cñng nhơ sú Ÿp böc chÏnh trÙ v¡ hçn thÆ nùa, v¯n chơçng kháng pḥc ṿ cho chÏnh trÙ. Tái xin cŸm çn quÏ vÙ ½¬ trao gi¨i thơêng thºt cao quû n¡y cho nhùng tŸc ph¸m ½¬ kháng cƯn hiÎn hùu trÅn thÙ trơéng chù nghØa , nhùng tŸc ph¸m ch× cƯn to ½ớc chît Ït quan tµm nhơng thºt sú ½Ÿng ½àc. ‡ăng théi, tái cñng xin cŸm çn H¡n Lµm ViÎn Tḥy ‡ìn ½¬ cho ph¾p tái bơèc lÅn diÍn ½¡n n¡y ½̀ nÜi trơèc cáng chîng thÆ gièi. CŸi tiÆng nÜi yÆu èt cđa mæt cŸ nhµn mong manh, thºt Ït ½Ÿng ½ớc l°ng nghe v¡ thơéng kháng ½ớc nghe qua gièi truyËn tháng ½i chîng, nay ½¬ ½ớc gøi ½Æn thÆ gièi. Tuy nhiÅn tái tin r±ng ½µy chÏnh l¡ û nghØa cđa Gi¨i Nobel v¡ tái xin ½ớc cŸm çn mài ngơéi giîp tái cÜ cç hæi ½̀ nÜi n¡y.
Chî thÏch:
Trơéng H́p V¯n Chơçng l¡ b¡i diÍn v¯n cđa Cao H¡nh
KiÎn ½àc v¡o ng¡y 10 thŸng Mơéi Hai trong buäi lÍ trao gi¨i thơêng
Nobel v¯n chơçng ê Stockholm Concert Hall. B¨n chù HŸn cđa b¡i n¡y cÜ
tÅn l¡ V¯n
Hàc ‡Ïch Lû Do. B¨n tiÆng Anh cđa Mabel Lee cÜ tÅn The
Case for Literature.