một thế giới trần truồng

 

 

Trong phần dẫn nhập vào tác phẩm The Essence of Christianity, triết gia Feuerbach nhìn "thời đại chúng ta" là thời đại "ưa chuộng hình ảnh hơn sự vật, bảo sao hơn bản gốc, biểu tượng hơn thực tế, bề ngoài hơn hữu thể." Ông viết ra điều này một vài năm sau khi máy chụp ảnh được phát minh. Nhà văn Susan Sontag giải thích thêm câu nói của Feuerbach, xã hội trở thành hiện đại "khi một trong những sinh hoạt chính của xã hội này là nhằm sản xuất và tiêu thụ hình ảnh, khi hình ảnh... trở nên quan trọng cho sự lành mạnh của kinh tế, cho sự ổn định của chính thể và cho sự theo đuổi hạnh phúc riêng tư." (trong On Photography)

 

Cuộc triển lãm ảnh nghệ thuật mang tên "Nude," do Shoot Studio tổ chức (*), lần đầu tiên mang Brian Doan đến gần hơn với San Jose hơn bao giờ hết trong ý nghĩa Feuerbach và Susan Sontag đề cập đến bên trên.

 

Trong tiểu sử, Brian Doan ghi xuống "Sinh năm 1968, đến Hoa Kỳ năm 1991." Trên trang nhà (1), Brian Doan cho biết thêm anh đã cầm máy ảnh từ lúc đó và nhiếp ảnh đã trở thành nỗi đam mê vượt qua cả mối bận tâm của buổi đầu, khi anh còn "tán tỉnh" với hội họa và thi ca.

 

Brian Doan theo học nhiếp ảnh ở Cypress College ở California và hiện tiếp tục theo đuổi bằng MFA về nhiếp ảnh tại Ðại học Colorado, Denver. Anh đã xuất hiện trong nhiều cuộc triểm lãm khác nhau, cá nhân cũng như nhóm. Riêng tại Contemporary Fine Art Exhibition lần thứ Mười Một tại Anaheim Museum, năm 2000, Brian Doan đã nhận được giải nhất cho loạt hình "Sex in Colors."

 

Tại sao lại chọn chụp hình khỏa thân? Anh giải thích, "Thực sự tôi chuyên về hình tài liệu (photo documentary). Việc chụp hình khỏa thân, đặc biệt là khỏa thân với người mẫu Việt Nam thì tôi có rất nhiều nguyên nhân. Thứ nhất, tôi không hài lòng với những hình khỏa thân Việt Nam (dù rất hiếm hoi) mà tôi đã xem. Thứ hai, thân thể con người là tác phẩm điêu khắc đẹp đẽ nhất của Tạo Hóa, vì thế đây là một chủ đề lớn trong những sáng tác của nhân loại, từ văn chương cho đến nghệ thuật tạo hình (visual arts), tôi không nằm ngoài tác động này. Hình khỏa thân của tôi không nhắm vào việc phô trương vẻ đẹp thân thể, với lối chụp theo thể cách tài liệu (documentary style), tôi muốn nhấn mạnh đến vẻ đẹp trong đời sống của nhân vật (hay người mẫu) mà tôi chọn lựa."

 

Nhưng tại sao chỉ là khỏa thân trắng đen? "Hình trắng đen hầu như được xem là 'kinh điển' trong nhiếp ảnh nghệ thuật bởi những ấn tượng đặc biệt của nó đối với người xem. Thực sự hình của tôi phần nhiều là một màu (mono tone), không hẳn chỉ là trắng đen. Sắp đến, tôi sẽ trình bày một loạt khỏa thân mới bằng hình màu. Tôi đang tìm tòi sắc độ màu thích hợp cho chủ đề. Tôi rất thích ấn tượng màu sắc của David Hamilton."

 

Brian Doan chia sáng tác ra thành từng bộ (series). Mang đến San Jose cuối tuần này là bộ "The Naked Moments," (2) và nghe nói cũng có thể là một phần của các bộ như "The Dream House,"Tonkinese Girl" "24 Hours."

 

Người mẫu trong ảnh của Brian Doan đa số là các thiếu nữ Tây phương. Tình trạng ít người mẫu Việt Nam (trừ bộ Tonkinese Girl) anh "không nghĩ rằng chụp hình khỏa thân sẽ đụng chạm đến vấn đề luân lý hay đạo đức của người Việt" mà chỉ vì "chúng ta chưa có nhiều tác phẩm, chưa có sự giới thiệu (kể cả giáo dục học đường) về nghệ thuật một cách chu đáo."

 

Dù có nhìn phóng khoáng, cởi mở và hiểu biết, thành kiến có thể vẫn là điều khó vượt qua. Anh biết, "Ðôi lúc tôi cũng được nghe người xem nói rằng họ rất thích và muốn mua hình khỏa thân, nhưng mua về thì không biết treo ở đâu (vì sợ con cái hiểu lầm, người ngoài dị nghị...). Tôi tự hỏi có bao nhiêu người Việt đưa con cái đi xem museum hoặc cùng đọc sách về nghệ thuật? Nếu việc này trở thành một con số đông đảo, việc mua hình khỏa thân nghệ thuật và không biết treo ở đâu sẽ là một câu hỏi thừa." Anh nghĩ, "Ðối với người Việt, có lẽ cũng phải cần thêm một thời gian."

 

Ở đâu đó, cái ranh giới giữa hình khiêu dâm và ảnh nghệ thuật dường như vẫn chưa được công nhận. Cái ranh giới được Brian Doan xem là "mong manh" đó "thay đổi tùy theo văn hóa, xã hội, dân tộc, thể chế chính trị... từng thời kỳ." Anh cho biết, "cách đây 10 năm, hình khỏa thân của Marilyn Monroe bị cấm triển lãm. Hay mới đây nhất, nhiếp ảnh gia Jock Sturges bị FBI tịch thu tác phẩm khỏa thân của ông. Tất cả đều từ nguyên nhân đâu là ranh giới giữa porno và fine arts."

 

Việc tranh cãi này sẽ còn tốn thêm nhiều giấy mực từ nhiều phía, từ các nhà bình luận nghệ thuật cho đến khách thưởng ngoạn nghệ thuật và không có vẻ gì sẽ sớm đi đến một "thỏa hiệp về ranh giới" trước mắt.

 

Trong khi đó ảnh của các nhiếp ảnh gia như Nan Goldin, Richard Kern, Araki Nobuyoshi dù bị xem là quá "sexual" vẫn được chọn nằm trong nhiều viện bảo tàng nghệ thuật trên thế giới. Bộ ảnh "Sex in Colors" của Brian Doan vẫn được trao giải thưởng ở Bảo tàng viện Anaheim. Và ảnh khỏa thân vẫn là một bộ phận không thể thiếu được trong bô môn nhiếp ảnh nghệ thuật.

 

Ði về hướng này, trong cộng đồng người Việt ở hải ngoại, Brian Doan không phải là người duy nhất. Trong Tuyển Tập Ảnh 2001 của Hội ảnh Nghệ Thuật Việt Nam, người ta có thể biết thêm tên tuổi và tác phẩm của Thái Ðắc Nhã, Phùng Nam Cường, và Gia Trung.

 

Trên tạp chí Nerve (3) ở Hoa Kỳ, hàng tuần vẫn không thiếu ảnh mới của một nhiếp ảnh gia muốn trình bày góc cạnh "sexual" theo ý mình. Nếu các nhiếp ảnh gia Việt Nam chỉ mới quanh quẩn khai thác đường nét gợi cảm của phái nữ (4), trên Nerve, định nghĩa ảnh khỏa thân mở rộng hơn, trong đó gồm cả phái nam lẫn phái nữ, không phải chỉ một người mà có cả hai người hoặc nhiều hơn (khác phái là chuyện bình thường và đồng phái cũng không hiếm). Chân trời của ảnh khỏa thân được mở ra dường như vô tận. Ðề tài của ảnh khỏa thân như chưa bao giờ cạn kiệt. Và dường như ở đó, người ta cũng quên luôn cả việc nhắc lại về sự cần thiết phải phân biệt ranh giới giữa porno và nghệ thuật.

 

Lâm văn Sang
(Việt Mercury. Số 199. Thứ Sáu, 15 tháng Mười Một, 2002)

 

 

Chú thích:

(*) Khai mạc 5PM, ngày 15 tháng Mười Một, 2002, tại số 1040, the Alameda #D, San Jose. Vào cửa tự do.

(1) http://www.bdfoto.com

(2) Có thể xem trước ở địa chỉ http://www.nhanvan.com/bd.htm

(3) http://www.nerve.com/photography/ (ghi danh miễn phí để được vào xem)

(4) Ông Lê văn Khoa trong bài "ảnh khỏa thân nghệ thuật" viết, "Có nhiều lý do để người ta chụp ảnh khỏa thân, nhưng lý do quan trọng hơn hết theo tôi nghĩ, người ta không muốn thời gian gắn liền với nét đẹp của thân hình phụ nữ vì đó chính là nét đẹp vĩnh cửu." (trích Tuyển Tập Ảnh, 2001. Hội ảnh Nghệ Thuật Việt Nam. Garden Grove, California, 2001. Trang 131)