linh sçn

cao h¡nh kiÎn
½´ng chơçng dÙch

Cao H¡nh KiÎn (Gao Xingjian) sinh ng¡y 4 thŸng GiÅng n¯m 1940 . áng tât nghiÎp ‡­i hàc Ngo­i ngù B°c Kinh n¯m 1962. B°t ½·u xu¶t hiÎn v¡ näi tiÆng nhơ mæt nh¡ v¯n v¡ nh¡ phÅ bÖnh trong thºp niÅn 1980 - giai ½o­n Trung Quâc ½ang thoŸt ra kh̃i vƯng kËm t̃a cđa cuæc ‡­i CŸch M­ng V¯n HÜa.Ø N¯m 1979 áng n±m trong phŸi ½o¡n hæi nh¡ v¯n găm hai ½­i bìu tèi PhŸp. T÷ n¯m 1980 ½Æn n¯m 1987 áng xu¶t b¨n nhiËu truyÎn ng°n, truyÎn vơ¡, tìu luºn v¡ kÙch trÅn nhiËu t­p chÏ v¯n hàc trong v¡ ngo¡i nơèc , cïng vèi bân tŸc ph¸m in th¡nh sŸch: Sç Luºn vË NghÎ Thuºt Tìu ThuyÆt HiÎn ‡­i (1981), truyÎn v÷a Mæt Bă Cµu TÅn Gài M̃ ‡̃ (1985), KÙch GaoXingjian (1985) v¡ TÖm kiÆm mæt HÖnh Thöc TrÖnh DiÍn KÙch HiÎn ‡­i (1987). BÅn c­nh ½Ü ba vê kÙch cđa áng ½ớc trÖnh diÍn trÅn Sµn Kh¶u NghÎ Thuºt B°c Kinh: D¶u HiÎu TuyÎt ‡âi (1982), Tr­m Buût (1983) v¡ Ngơéi R÷ng (1985).

Linh Sçn ½ớc khêi viÆt t­i B°c Kinh v¡o mïa h¿ n¯m 1982 v¡ ho¡n t¶t v¡o n¯m 1989 t­i Paris, nçi áng chàn ½Ùnh cơ. Tìu thuyÆt n¡y ½ớc in t­i ‡¡i B°c v¡o n¯m 1990 v¡ ½ớc Goran Malmqvist dÙch ra tiÆng Thuÿ ‡ìn xu¶t b¨n v¡o n¯m 1992. B¨n tiÆng PhŸp cđa hai dÙch g×a Noel v¡ Liliane Dutrait, La Montagne de l'µme, xu¶t b¨n v¡o n¯m 1995. B¨n Anh ngù cđa Mabel Lee v÷a ½ớc xu¶t b¨n bêi Flamingo (Australia) hăi ½·u n¯m naÿ

Linh Sçn l¡ mæt tìu thuyÆt chöa nhiËu ch¶t tú truyÎn, quan tràng nh¶t l¡ chuyÆn h¡nh trÖnh k¾o d¡i rƯng r¬ 10 thŸng, sau khi vê kÙch Tr­m Buût bÙ c¶m trÖnh diÍn v¡ cÜ tin ½ăn áng sÁ bÙ phŸt lơu lÅn tr­i lao ½æng c¨i t­o ê Quünh H¨i. …y cñng l¡ lîc áng bÙ ch¸n nghiÎm ½ang lao phäi. ChuyÆn vớt ng¡n ngang qua nhiËu miËn quÅ v¡ nîi r÷ng Trung Quâc, ½i qua 15 nghÖn kilám¾t, ½ớc ghi l­i b±ng mæt giàng v¯n ½iËm tØnh, cÜ khi h¡i hơèc v¡ l¬nh ½­m.

I

Sau böc tơéng cñ nŸt, mÂ, cha tái, v¡ b¡ ngo­i tái, nhùng ngơéi ½¬ m¬n ph·n, ngăi s³n ê b¡n ¯n ché tái tèi nhºp bùa. Tái ½¬ lang thang vá ½Ùnh lµu quŸ, mæt bùa ¯n gia ½Önh cÜ tái trong ½Ü l¡ mæt m¹u kû öc mé nh­t. Tái muân ngăi xuâng cïng hà, ê chiÆc b¡n ¯n ¶y, nÜi nhùng m¹u chuyÎn gia ½Önh bÖnh thơéng nhơ théi n¡o khi ½ớc bÎnh viÎn cho biÆt ½¬ nhuâm lao phäi tái ½¬ ngăi xuâng nhơ thÆ ê chiÆc b¡n ¯n cđa ngơéi em trai, nÜi vèi cºu ta nhùng ½iËu ngơéi ta kháng th̀ nÜi vèi nhùng kÀ xa l­, nhùng ½iËu ch× cÜ th̀ nÜi trong gia ½Önh vèi nhau thái. Buäi ¶y, gié cçm, ½öa chŸu gŸi luán luán ½Ưi xem truyËn hÖnh. ‡öa b¾ cƯn nh̃ quŸ ½̀ biÆt nhùng chơçng trÖnh trÅn m¡n hÖnh buäi ¶y thu·n l¡ nhùng cáng kÏch v¡o n­n á nhiÍm tinh th·n, nhùng b¡i b¨n tuyÅn truyËn nh°m ½âi tớng l¡ t¶t c¨ cŸc th¡nh ph·n trong x¬ hæi . Nhùng khuán m´t cÜ tÅn tuäi l·n lớt xu¶t hiÎn trÅn m¡n hÖnh lÅn tiÆng minh ½Ùnh lºp trơéng,lºp l­i nhùng kh¸u hiÎu cÜ s³n. Nhùng chơçng trÖnh kháng d¡nh cho thiÆu nhi v¡ ch°c ch°n l¡ kháng liÅn ½èi gÖ tèi nhùng bùa cçm. Tin töc truyËn hÖnh v¡ bŸo chÏ l¡ nhùng thöc tái ½¬ cÜ th÷a möa, tái ch× muân ½çn gi¨n ½ớc trê vË vèi ½éi sâng cđa riÅng tái, khçi l­i nhùng m¹u chuyÎn gia tæc ½¬ rçi v¡o quÅn l¬ng, ch²ng h­n chuyÎn áng câ cđa tái, ngơéi ½¬ quyÆt ½Ùnh ph¨i trê th¡nh mæt viÅn chöc, ½¬ cîng hiÆn cho nh¡ nơèc nguyÅn mæt con phâ d¡i dinh trang nh¡ cøa cđa áng. Thúc tÆ ½äi chŸc l¡ áng ½¬ ch²ng vÜi ½ớc tèi nøa chöc quan viÅn, th¶m nåi bÙ ph×nh g­t, c̣ câ tái phŸt ½iÅn lo­n phÜng h̃a ½ât hÆt c¨ c¯n phâ, ngay c¨ c¯n nh¡ áng ½ang ê. Câ tái lîc ¶y trÀ hçn tái nay nhiËu l°m , ch°c ch× vơ¡ qua tuäi ba mơçi. Khäng Phu Tø nÜi tam thºp nhi lºp, nhơng ba mơçi tái nghiÎm ra con ngơéi ta cƯn non trÀ l°m, nÆu kháng th¡nh cáng sú gÖ ½¬ quyÆt, sÁ ½iÅn nhơ chçi. C¨ cºu em trai l¹n tái ½Ëu chơa th¶y hÖnh ¨nh áng câ. NhiÆp ¨nh l¡ mæt nghÎ thuºt buäi ¶y ch°c cƯn qîa mèi mÀ cho Trung Quâc, ho´c gi¨ ch× cÜ gièi quyËn quÏ mèi cÜ phơçng tiÎn ½ớc kû thŸc v¡o v¡o trong mæt pá hÖnh. Tuy nhiÅn, tái v¡ cºu em ½¬ ½ớc nhùng bùa ¯n thÙnh so­n b¡ tái n¶u cho. Linh ½æng nh¶t trong trÏ nhè tái l¡ mÜn tám say rớu:miÆng thÙt tám cƯn gi¹y nh ½µu ½¶y v¡ con ngơéi ta ph¨i l¶y hÆt can ½¨m hăi lµu mèi dŸm nhÜn g°p mæt con. Tái cñng nhè l­i áng næi tái ngơéi bÙ b­i liÎt sau mæt cî tai biÆn m­ch n¬o. ‡̀ ch­y trân bom Nhºt chîng tái vË thuÅ mæt c¯n nh¡ cñ miËn quÅ cđa mæt ngơéi nh¡ náng, suât ng¡y áng tái n±m d¡i trÅn mæt chiÆc ghÆ mµy ng¬ xuái lơng trong c¯n phƯng giùa. Cøa nh¡ ½̀ ng̃, giÜ ch­y tháng xuyÅn qua c¯n phƯng, bém tÜc tr°ng cđa áng kháng ngèt lay ½æng. Måi khi cƯi bŸo ½æng c¶t râng áng ś run lÅn nhơ kÀ n¡o th¶y ½´ng mæt cŸi chÆt kháng to¡n thµy, m tái ph¨i bƯ tèi gh¾ sŸt v¡o tai áng nÜi liÅn hăi r±ng quµn Nhºt ch²ng cÜ bao nhiÅu bom, cÜ hà l­i ch× nh°m v¡o th¡nh thÙ. Buäi ¶y tái cƯn b¾ hçn ½öa chŸu gŸi ½µy, tái dơéng ½ang chºp chùng tºp ½i thÖ ph¨i. Tái cƯn nhè ½̀ ra ½ớc kho¨ng hiÅn sau tái ph¨i bƯ vớt qua chiÆc ngơëng cøa cao, v¡ b¯ng qua nÜ l¡ tèi mæt bºc thËm. Tái kháng th̀ tú bƯ qua bºc t·ng c¶p ¶y nÅn vïng hiÅn sau m¬i cö cƯn l¡ mæt vïng bÏ ¸n cđa thç ¶u. Trơèc cøa trơèc l¡ mæt sµn ½ºp lîa, tái cƯn nhè nhùng l·n nh¡o vïi thµn trong ½Ÿm rçm vèi nhùng ½öa trÀ con nh¡ náng. Mæt con chÜ con chÆt ½uâi trong khîc sáng ½Âp v¡ yÅn tØnh kÆ bÅn. Mæt kÀ r°n m°t n¡o ½¬ n¾m nÜ xuâng hay l¡ nÜ ½¬ lë l­c chµn sa sáng kháng biÆt. CŸch n¡o thÖ cŸi thµy cđa con vºt nh̃ trÅn bé sáng cñng n±m ½Ü r¶t lµu. M tái nghiÅm kh°c c¶m tái b¾n m¨ng g·n m­n nơèc, ch× khi n¡o nhùng ngơéi lèn ra m¾ sáng l¶y nơèc tái mèi cÜ th̀ ½i theo ½¡o cŸt. Hà sÁ ½¡o nhùng miÎng hâ xuâng cŸt v¡ mîc thö nơèc ½¬ g­n làc ½̣c trong.

Tái lîc n¡y ½ang û thöc sú bao quanh tái cđa thÆ gièi nhùng ngơéi chÆt - ½±ng sau böc tơéng l¡ thµn tæc tái nhùng ngơéi ½¬ thuæc vË thÆ gièi ¶y. Tái muân tèi bÅn hà. Mæt l·n nùa, sÁ ngăi xuâng mæt chiÆc b¡n vèi hà, ngăi nghe hà khŸo nhùng chuyÎn kháng ½µu. Tái muân nghe nhùng tiÆng nÜi cđa hà, th¶y nhùng con m°t, thúc sú ngăi xuâng chung b¡n, dï l¡ kháng mæt mµm cçm n¡o sÁ ½ớc b¡y ra. Tái biÆt ¯n uâng ê thÆ gièi ma l¡ mæt lÍ thöc cÜ tÏnh bìu trơng, ngơéi sâng kháng th̀ tham dú v¡o, nhơng ½æt ngæt tái cñng nhºn ra r±ng cÜ th̀ ngăi chung b¡n v¡ nghe nhùng léi kia ½¬ l¡ mæt µn sđng. Tái l¾n tiÆn sŸt tèi hà. Nhơng ngay v÷a khi tái vớt qua böc tơéng cñ nŸt thÖ hà ṿt ½öng dºy l´ng lÁ biÆn m¶t v¡o sau mæt böc tơéng khŸc. Tái nghe nhùng tiÆng bơèc chµn ra ½i cđa hà, kho¨ng xao ½æng, ngay c¨ chiÆc b¡n trâng hà ½̀ l­i phÏa sau. Ngay lºp töc chiÆc b¡n ½ớc phđ lÅn b±ng mæt lèp rÅu mÙn nhung, nhùng m¨ng vë söt, nhùng ½ơéng r­n nöt, răi c¨ chiÆc b¡n ng¬ ṣm xuâng th¡nh mæt ½âng vë ṿn, răi gai c̃ màc tîa nhanh vàt lÅn. Tái biÆt hà ½ang th¨o luºn vË tái trong mæt c¯n phƯng khŸc bÅn trong khâi hoang phÆ ¶y. Hà kháng tŸn th¡nh cŸch tái ½ang l¿o lŸi cuæc sâng cđa tái, hà lo ś cho tái. Thúc sú l¡ ch²ng cÜ gÖ ½Ÿng ½̀ hà bºn tµm nhơng hà cö kiÅn quyÆt lo ng­i, tái nghØ ngơéi chÆt thÏch lo ng­i cho kÀ sâng. Hà ½ang nÜi vèi nhau thÖ th¡o nhơng ngay khi tái ½´t tai v¡o böc tơéng rÅu ¸m kia thÖ hà ngơng b´t v¡ truyËn tin vèi nhau b±ng m°t. Hà nÜi tái kháng th̀ n¡o lang bang láng báng nhơ thÆ n¡y, tái c·n mæt mŸi gia ½Önh bÖnh thơéng v¡ än ½Ùnh. Hà nghØ hà nÅn kiÆm cho tái mæt ngơéi v́ tháng minh gĩi giang, mæt ngơéi biÆt lo miÆng ¯n gi¶c ngđ cho tái, hà nghØ r±ng c¯n bÎnh trơéng kü cđa tái l¡ do ¯n uâng th¶t thơéng. Hà µm mơu gi¡n xÆp l­i ½éi tái. Tái nghØ ½¬ ½Æn lîc nÅn nÜi cho hà biÆt l¡ nhùng lo toan cđa hà thúc kháng c·n thiÆt chît n¡o c¨: tái ½¬ ê tuäi trung niÅn, ½ang sâng theo lâi tái chàn l¶y cho ½éi tái, tái khÜ lƯng n¡o trê l­i vèi lâi sâng hà xÆp ½´t cho tái. Tái kháng th̀ sâng ½éi hà ½¬ sâng, v¬ l­i ½éi hà cñng ch²ng cÜ gÖ l¡ hay ho ½´c biÎt c¨. ThÆ nhơng tái v¹n bÙ buæc suy nghØ vË hà v¡ mong m̃i g´p hà, nghe giàng hà nÜi, v¡ k̀ cho hà nghe nhùng sú ṿ trong ½éi tái ½¬ tr¨i qua, t¶t nhiÅn l¡ nhùng thö m¡ kû öc tái cƯn lơu giù ½ớc. Tái muân h̃i m tái cÜ ph¨i b¡ ½¬ t÷ng ½ơa tái lÅn mæt chiÆc thuyËn vớt dƯng ThiËng Giang...

(dÙch t÷ b¨n Anh ngù Soul Mountain cđa Mabel Lee, nh¡ xu¶t b¨n Flamingo)