zirara

fran¼ois augi¾ras
abdallah chaamba
nguyÍn ½¯ng thơéng chuỳn ngù


Léi gièi thiÎu

Cât truyÎn: Mæt áng gi¡ da tr°ng v¡ mæt th±ng b¾ da m¡u. Mæt cuæc tÖnh c¶m kÿ trong sa m­c hoang vu? Mæt cçn Ÿc mæng lo­n luµn trÅn ½ăi giÜ hî? Mæt mâi c¯m thï khán nguái giùa hai dµn tæc? Ḍc tÖnh v¡ cơëng böc ½̀ l¡m ḍ ¸n diÍn t¨ théi thuæc ½Ùa? Hay ch× l¡ mæt b¡i thç "tÖnh thï rúc rë", mæt gi¶c mç "phiÅu lơu", mæt chuyÎn tÖnh "dÙ thơéng, dÙ chđng trong vơén ½Ùa ½¡ng hoang v°ng", mæt luºn Ÿn vË "söc m­nh cđa ngán t÷" ê trong ½·u mæt g¬ da tr°ng?

NghÙ HŸch: mæt "Tơèng vË hơu" xa nhµn lo­i v¡ thÆ gièi, mæt "TŸ vË chiËu", cá ½çn, dơèi mæt mŸi nh¡ hoang liÅu. Ng¡i ½­i tŸ kháng ché thơ, m¡ ch× ché ½́i, suât ½éi, mæt thiÅn th·n da m¡u b¾ b̃ng sÁ mang tÖnh yÅu chµn ch¶t ½Æn hiÆn dµng. Cuâi cïng thiÅn th·n cñng ½¬ tèi, mæt ½Åm tr¯ng...

ThÙ MÙch: mæt chî nh̃ quÅ mïa, mă cái, cá ½çn, ngµy thç, man ŕ. Mæt nh¡ thç, mæt nghÎ nhµn, mæt thiÅn th·n ch× cÜ ½ái cŸnh m̃ng v­n d´m dơèi gÜt chµn du tø lang thang. V¡ lƯng cµm thï ngơéi da tr°ng trong qu¨ tim non ½̀ trao t´ng... Ph·n cƯn l­i l¡ lÙch sø. V¡ ½Ùnh mÎnh. M¡ cñng cÜ th̀ ch× l¡ mæng mç thái! Nhơ Emily BrontĂ, cá con gŸi iËn l¡nh cđa mæt vÙ ṃc sơ, ½¬ mç mæng. ‡̀ viÆt ‡×nh GiÜ Hî. áng gi¡ ½ái khi ch× l¡ mæt ½öa con nÏt, v¡ th±ng b¾ thÖ cÜ khi l­i "nghiÅm ch×nh" hçn ngơéi lèn. "Nhùng giàt mŸu cđa ngơéi ½¡n áng ½Ü cñng l¡ nhùng giàt mŸu cđa tái, d¹u tái kháng dŸm thî nhºn nÜ l¡ mŸu huyÆt cđa tái ½Æn möc ½æ n¡o", th±ng b¾ con ½Ü ½¬ viÆt...

HuyËn tho­i: Trong kho¨ng ½·u thºp niÅn 50, v¡i nh¡ v¯n, nh¡ thç ơu Ÿi cđa nơèc PhŸp, nhơ Andr¾ Gide, ¾tiemble, Yves Bonnefoy... th×nh tho¨ng nhºn ½ớc cŸc tºp b¨n th¨o nho nh̃, r¶t l­ lïng, dơèi cŸi tÅn chung l¡ Le vieillard et l'enfant. CŸc tºp n¡y, in trÅn gi¶y m¡u v¡ ½·y nhùng chå g­ch xÜa søa chùa thÅm, ½Ëu ghi tÅn tŸc gi¨ l¡ Abdallah Chaamba, v¡ ½ớc gêi ½i t÷ vïng sa m­c B°c Phi. Nh¡ v¯n Andr¾ Gide c¨m th¶y "mæt niËm vui sơèng tæt cïng v¡ l­ kü" khi áng ½àc ½i ½àc l­i cŸc trang viÆt ½Ü. TŸc gi¨ hÖnh nhơ l¡ mæt cºu b¾ ngơéi An-giÅ-ri hay Ma-râc, mèi tºp viÆt tiÆng PhŸp, do vºy m¡ v¯n chơçng cÜ khi "ṿng vË", nhơng cñng nhé thÆ m¡ thÅm thi vÙ. Cuâi cïng, n¯m 1954, nh¡ xu¶t b¨n Les ¾ditions de Minuit ½¬ thµu gom cŸc tºp ½Ü l­i v¡ in chung th¡nh mæt quỳn truyÎn cïng mæt túa ½Ë nhơ ½¬ k̀, vèi khä trang lèn In-8 v¡ khŸ d¡y (272 trang).

Sú thºt: N¯m 1963, Nh¡ Minuit in l­i tºp truyÎn n¡y dơèi d­ng khä r¶t nh̃ In-16, găm cÜ bân chơçng v¡ mæt b¡i d¹n nhºp "ZIRARA", do chÏnh tŸc gi¨ viÆt. …n b¨n mèi n¡y ½ớc c¨ th¨y l¡ 84 trang, vèi cŸi tÅn tŸc gi¨ søa ½äi l­i nhơ sau: FRAN†OIS AUGI¾RAS (ABDALLAH CHAAMBA). Bêi tŸc gi¨ cuân truyÎn n¡y thºt ra l¡ mæt ngơéi PhŸp, sinh ng¡y 18 thŸng B¨y n¯m 1915, t­i Rochester, M₫. M áng l¡ ngơéi Ba-lan, cÜ dƯng mŸu dµn Nga miËn ‡áng B°c. Ngơéi cha ½¬ ½em gia ½Önh sang M₫ ½̀ d­y nh­c t­i trơéng Eastman ê Rochester (New York), v¡ mèi qua ½éi vÖ ruæt dơ bÙ sơng mđ. ThŸng Mơéi Mæt, ngơéi v́ ½Ÿp chiÆc t¡u thđy France, ½em con v¡ xŸc chăng vË Paris sinh sâng. Sú c°t t×a bèt cuân truyÎn ½·u tay ½¬ ½ớc tŸc gi¨ gi¨i thÏch c´n kÁ trong léi ½Ë túa. Tuy nhiÅn, v¹n tiÆc thay, vÖ trong ¶n b¨n ½·u tiÅn tái mua "xán" trong tiÎm sŸch Xuµn Thu (Librairie Portail - sŸt vŸch quŸn "cŸi Chïa" La Pagode dơèi théi PhŸp thuæc) trong théi cƯn ½i hàc ê S¡i gƯn, cÜ nhiËu ½o­n nÜi vË cŸc ½ăn lÏnh tµy v¡ cŸc phiÅn ch́ thä dµn r¶t h¶p d¹n. áng ½­i tŸ v¡ cŸi trang tr­i (bordj) trong truyÎn cÜ thºt. áng gi¡ n¡y l¡ bŸc ruæt cđa Augi¾ras v¡ b­n thµn cđa tơèng De Gaulle. De Gaule cñng cÜ ½Æn viÆng cŸi b¨o t¡ng viÎn cđa b­n mÖnh ê El Gol¾a. Cºu b¾ chÏnh l¡ tŸc gi¨, nhơng "cºu" ½¬ hai mơçi tuäi khi ½Æn El Gol¾a sâng vèi bŸc ½̀ tÖm mæt liÅn hÎ cha con m¡ cºu ½¬ c¨m th¶y r¶t thiÆu thân. T¶t nhiÅn, ½éi sâng thºt ch× ½ớc sø ḍng ½ái ph·n thái, v¡ ch× l¡ cŸi cè ½̀ sŸng t­o mæt tŸc ph¸m v¯n chơçng ½¬ kÆt tinh trong trÏ tơêng tớng trơèc ½Ü. Fran¼ois Augi¾ras cÜ thơ t÷ qua l­i vèi Andr¾ Gide, v¡ trong n¯m 1950, cÜ ½ớc g´p m´t nh¡ v¯n tÅn tuäi n¡y mæt l·n ê Taormina. TŸc ph¸m Fran¼ois Augi¾ras ½̀ l­i găm cÜ: Le vieillard et l'enfant, Le voyage des morts, L'apprenti sorcier, Une adolescence au temps du Mar¾chal, Les Noces avec l'Occident, Domme ou L'essai d'occupation, v¡ nhiËu böc tranh giŸ trÙ, vÁ trÅn vŸn v¡ trÅn v¨i (tissu chö kháng ph¨i toile / bâ). Nhơng áng gi¡ v¡ Th±ng b¾ v¹n ½ớc coi nhơ tŸc ph¸m ½æc ½Ÿo nh¶t cđa nh¡ v¯n n¡y. CÜ ngơéi ½¬ xem nÜ nhơ mæt ḍ ¸n vË ½­o ThiÅn Chîa, Thớng ½Æ v¡ ½öc Ki-tá, cha v¡ con, ch× l¡ mæt ngơéi duy nh¶t, v¡ Thớng ½Æ ½¬ ½Üng ½inh / ½¬ ½̀ m´c cho lo¡i ngơéi ½Üng ½inh ½öa con yÅu d¶u cđa mÖnh. N¯m 34 tuäi (1960) F. Augi¾ras, mæt ngơéi ½ăng tÏnh, cơèi mæt cá em hà 17 tuäi (nhơ Gide), v¡ ngơéi v́ xin ly dÙ n¯m 1967. áng m¶t ng¡y 18 thŸng 12, n¯m 1971, trong sú cá ½çn, tîng thiÆu. Ch× cÜ ba ngơéi b­n thµn tìn ½ơa áng ½Æn nçi an ngh× cuâi cïng. Tèi nay (1984) ngái mæ áng v¹n chơa cÜ t¶m bia ½Ÿ.

Vèi Fran¼ois Augi¾ras, "tái" kháng ch× l¡ "mæt ngơéi khŸc" nhơ vèi Rimbaud, m¡ tái l­i cƯn l¡ "mæt kÀ man ŕ" (Je est un barbare).

Sau ½µy l¡ ph·n trÏch dÙch "Zirara", léi d¹n nhºp, v¡ chơçng mæt cđa áng gi¡ v¡ Th±ng b¾, tŸc ph¸m "dÙ th¨o" cÜ mæt kháng hai cđa v¯n chơçng nơèc PhŸp.

III

Thä dµn mÅ-ha-rÏt ch°c cñng ½¬ ½ớc biÆt nhùng tÖnh c¨m ½âi nghÙch giâng nhơ tái vºy, bÙ Ÿy nŸy ½Æn möc ½æ c¨m th¶y x¶u hä, vÖ hà cñng muân châng l­i nhùng ngơéi ½ăng chđng.

‡îng thÆ, chîng tái ½Ëu ½¬ thÏch mïi vñ khÏ, m´c d·u trong thµm tµm hà ½¬ kháng muân dïng khÏ gièi ½̀ chiÆn ½¶u mæt kÀ thï cÜ th̀ ½ang rÖnh rºp t÷ nhùng ½×nh cao xung quanh, v¡ ê ½µy ch²ng cÜ ai ½¬ thúc tÖnh muân lïng b°t kÀ thï c¨, m¡ chÏnh kÀ thï ½Ü, cñng vºy, cñng v¹n cƯn thơ th¨ nhơ chơa muân tiÆp xîc væi vèi ½âi thđ. TrÅn nguyÅn t°c, chîng tái ½¬ kìm soŸt mæt vïng ½¶t d¡nh cho dµn du ṃc v¡ sú cÜ m´t cđa chîng tái ch× ½̀ tớng trơng thái, Zirara ch× l¡ mæt cŸi ½ăn bÜt ê cŸch xa ½ơéng ½i hiÎn nay, nÜ n±m trÅn cŸi ng¨ di chuỳn cñ, vË hơèng El Gol¾a, trong mæt c¨nh trÏ tuyÎt ½Âp. Chîng tái lîc ½Ü ch× l¡ mæt lŸ cé c°m trÅn mæt ngàn nîi.

R¶t ½îng, l¡ sa m­c kháng khuyÆn khÏch nhùng ho­t ½æng thúc sú. Hai hay ba gia ½Önh du ṃc, luán luán l¡ nhùng gia ½Önh n¡y, ½¬ tèi l¶y nơèc giÆng trong bÜng mŸt cŸc bé tơéng cđa chîng tái, răi l´ng lÁ ra ½i, hà t¶t nhiÅn ph¨i biÆt rß vË quµn sâ v¡ vñ khÏ cđa chîng tái, trong lîc chîng tái mï tÙt vË dú tÏnh cđa phe ½Ùch. CŸc nhÜm du ṃc ê nhùng nçi xa hçn v¡ g´p gë trong cŸc cuæc tu·n tiÍu v¶t v¬, ½¬ l¬nh ½­m chöng kiÆn cŸi c¨nh ½o¡n quµn xa bÙ lîn sÖnh, hà ½¬ tØnh bç trong khi cŸc chiÆc phi cç thŸm thÏnh ½¬ bŸo cho chîng tái biÆt cÜ nhùng toŸn vß trang ½ang t÷ hơèng B°c di chuỳn xuâng, cŸc anh bæ ½æi cđa nhÜm Belounis ½¬ mang theo quµn trang v¡ vñ khÏ ra chiÆn khu, cŸc nhÜm n¡y v¹n thÏch trê vË ½·u thî, thơéng bÙ phµn tŸn, v¡ ch× cƯn lÀ tÀ v¡i ba m­ng hÆt biÆt ½i ½µu, nÅn s³n s¡ng b°n giÆt, cñng nhơ s³n s¡ng quy n­p nÆu cÜ léi höa sÁ kháng bÙ xø b°n.

Th¨y ½Ëu ½¬ r¶t b¶p bÅnh trong sú im l´ng cđa sa m­c v¡ ê giùa mïa h¿ Sahara; th¨y ½Ëu ½¬ nhơ kháng thúc ngo¡i cŸi thúc tÆ m¡ chîng tái ch× cÜ th̀ tơêng tớng ra khi nhÖn th¶y nhùng d¶u vÆt cñ ½¬ bÙ giÜ xÜa nhƯa g·n hÆt. Nhơng mæt cuæc t¶n cáng b¶t ngé v¹n cÜ th̀ x¨y ra l°m.

Zirara: h¬y tớng mæt cŸi ½ăn bÜt cÜ nhùng khe sîng, phđ mæt lèp nơèc sçn tr°ng chÜi m°t, trÅn mæt ½×nh ½ăi cao ½·y s̃i ½Ÿ. Xung quanh l¡ sa m­c. Mæt cŸi giÆng nơèc ê giùa ½ăng, v¡i ba con l­c ½¡. Zirara: mæt cŸi bordj trong d­ng thŸi tâi thìu nh¶t, g·n nhơ tr÷u tớng, nçi m¡ cuæc ½éi binh lÏnh ½¬ kháng cƯn quµn kư nùa; cŸc ½­i ½æi mÅ-ha-rÏt ½i tèi lui nhơ ê t­i tơ gia, sau cŸc gié trúc, sau cŸc cuæc tu·n phƯng, m­nh ai n¶y ½i n¶y l¡m cŸc cáng viÎc riÅng tơ, mæt cŸch quŸ ơ l¡ nh¡n nh¬ khiÆn trÏ Üc tái r¶t thơ thŸi tú do.

Mæt buäi sŸng, sau khi ½¬ giao ½o¡n quµn xa cho v¡i tÅn lÏnh ngăi l­i canh giù , c·m sîng tìu liÅn v¡ nâi gÜt nhau, chîng tái ch¹m r¬i ½i lÅn mæt triËn dâc ch¶m döt b±ng nhùng mñi ½Ÿ. B¯ng ½­n qu¶n v¡o giµy nÙt, ½ïi tr·n, trong b·u kháng khÏ tinh khiÆt trinh nguyÅn cđa buäi sèm mai, da s­m n°ng, b°p thÙt s¯n cöng vÖ câ g°ng: b̃ m­ng trong mæt cuæc chiÆn tranh phi lû, ½Ü l¡ cŸi sâ phºn d¡nh cho tái, tái ½¬ th·m nghØ trong khi leo dâc, vèi lñ b­n l´ng lÁ ½i sau lơng. Khi ½¬ lÅn tèi ½×nh chîng tái ch× nhÖn th¶y sa m­c mÅnh máng; chîng tái ½¬ l¶y âng dƯm ra quan sŸt cŸc vïng lµn cºn yÅn tØnh; chîng tái ½¬ trê l­i ½o¡n quµn xa.

Khi ½Åm xuâng, chîng tái ½¬ quay vË tr­i. Ÿnh sŸng cđa ½¿n pha ½¬ rài lÅn vƯng th¡nh xung quanh cŸi ½ăn, lái ra ngo¡i bÜng tâi cŸc t¶m vŸch tơéng tr°ng, răi cŸnh cäng ½¬ ½Üng l­i töc kh°c sau khi ½o¡n xe ½¬ tiÆn v¡o tr­i. Tái leo lÅn mæt mŸi nh¡ ½öng canh gŸc, gë b¯ng ½­n ra ½̀ vá mæt khe tơéng kÆ bÅn cµy sîng, v¡ trong mæt tiÆng ½¸y nhÂ, g¡i c·n lÅn nƯng, cŸc viÅn ½­n l¶p lŸnh dơèi Ÿnh sŸng nhùng vÖ sao mèi màc. NÆu lƯng chung thđy cđa tái ½âi vèi nơèc PhŸp kháng th¡nh v¶n ½Ë, thÖ ngớc l­i ch°c ch°n sú cÜ m´t cđa tái ê chµu Phi trơèc tiÅn l¡ ½̀ pḥc ṿ cho ½Ùnh mÎnh cđa tái. Mæt cuæc phiÅu lơu riÅng, mæt hơèng ½i cá ½æc? Xµm l¶n ai ê nhùng vïng gièi tuyÆn bao la n¡y, trong khi du kÏch chiÆn ½¬ lan tr¡n kh°p thÆ gièi.

Tr¯ng ½ang lÅn trÅn cŸc ½×nh ½Ÿ trơèc m´t. T¶t c¨ ½ang yÅn gi¶c, tr÷ tái ra, cµy sîng trÅn tay. CŸc sµn thớng tr°ng cđa chîng tái vơçn ra ngo¡i bÜng ½Åm, v¡ ph¨n s°c dù dæi vèi cŸi sµn tâi. CŸc vÆt s¹m cđa nhùng t¶m mËn ½°p che thµn th̀ v¡i tÅn Ÿ rºp ½ang n±m ngđ trÅn cŸc mŸi nh¡ hiÎn ra ½Ü ½µy trÅn cŸi nËn vái tr°ng huyËn ¨o. Tái ½i v¡i bơèc trong b·u kháng khÏ tØnh mÙch, ¶m Ÿp, b¯ng ½­n v°t lÅn vai, trŸnh ½̣ng ch­m v¡o nhùng kÀ ½ang n±m ngđ khÁ mè î è ho´c mê mæt b¡n tay ra m¡ kháng t×nh gi¶c l­i, gơçng m´t phđ kÏn nhơ ngơéi chÆt.

Sú vá û thöc cđa hà c¡ng khiÆn tái muân nhÖn th¶y rß mÖnh hçn nùa. NÆu ch²ng cÜ mæt ½iËu gÖ khŸc cÜ th̀ ǵi xîc c¨m nhiËu hçn cŸi gi¶c ngđ cđa mæt kÀ mæ ½­o, thÖ sú tú luán luán mÅ m¬i ch¶t v¶n mÖnh cñng kháng thua k¾m nÜ ½µu; trÅn cŸc mŸi nh¡ Zirara n¡y, ê giùa bàn ½ang ngđ say, ch× cÜ tái l¡ kÀ duy nh¶t cƯn thöc t×nh, chiÆc bÜng dài cđa tái ch¹m r¬i lơèt qua trÅn mÖnh hà. ê ½µy ch× to¡n l¡ dµn Ÿ rºp, to¡n nhùng ngơéi lÏnh r¶t tú do, r¶t cá ½çn, to¡n nhùng tÏn ½ă bÙ Thớng ½Æ Ÿm ¨nh, nhơ tái bÙ Ÿm ¨nh bêi cuæc phiÅu lơu cđa chÏnh mÖnh, v¡, nhiËu hçn nÜ nùa, l¡ cuæc phiÅu lơu trong cŸc cuân sŸch ½a m¡u cđa tái, ½¬ ½ớc gêi ½i t÷ sa m­c khi tái cƯn chơa biÆt tÏ ti gÖ c¨ vË cŸi nghË viÆt lŸch. NhÖn l­i ½éi mÖnh, tú kìm th¨o trơèc nhùng tinh th̀ cđa ½Åm, cŸi ½Ùnh mÎnh cđa tái, nhơ th̀ sú b¶t trÙ v¡ sú g·n cºn vèi mâi hìm nguy ½¬ tŸch réi tái kh̃i nÜ, cŸi ½Ùnh mÎnh cđa tái, nÜ ch́t hiÎn vË nhơ mæt kÆ ho­ch, nhơ mæt chuåi tÏn hiÎu.

Nçi phÏa B°c khu trï mºt El-Gol¾a, ê giùa nhùng vơén d÷a, trong mæt thö viÎn b¨o t¡ng ½ớc băi ½°p thÅm cho kiÅn câ, tái ½¬ sâng chung vèi mæt áng ½­i tŸ ngh× hơu m¡ tái ½¬ g·n nhơ l¡ tÅn ná lÎ.

áng ½­i tŸ ¶y, tuy nhiÅn, ½¬ kháng ½æc Ÿc ½Æn möc ½æ kháng th×nh ho¨ng cho tái cÜ ½ớc cŸi vinh h­nh nghe áng t̃ b¡y v¡i û kiÆn, nh¶t l¡ vË lƯng khinh miÎt cđa áng ½âi vèi sú trơéng tăn trong kû öc con ngơéi, v¡ hçn thÆ nùa, trong kû öc cđa mæt áng Thớng ½Æ. B±ng mæt thö lƯng tât n¡o ½Ü áng ta ½¬ d­y tái viÆt ½àc tiÆng PhŸp, trong lîc ½¬ cÜ nhùng tiÆng g·m g÷ khe khÁ t÷ cuæc näi lo­n gi¨i phÜng quÅ hơçng ½¶t nơèc An-giÅ-ri; mæt ½Åm, tái ngÜ th¶y trong m°t áng ta nhơ l¡ mæt sú h¨i ś, v¡ áng ta ½¬ ch¶m döt ngay viÎc d­y då tái.

Lîc ½Ü bång n¨y nê trong ½·u tái mæt ½öc tin b¶t khu¶t vË cŸi söc m­nh cđa ngán t÷ ; ½¬ cÜ mæt khŸm phŸ b¶t ngé vË mæt quyËn n¯ng v¡ nhùng hºu qu¨ cđa nÜ trong lîc tái c¨m th¶y bÙ s× nḥc. Tái ½¬ tiÅn ½oŸn sú chiÆn th°ng rúc rë cđa mÖnh; tái ½¬ quyÆt ½Ùnh ½̀ cho c¨ vñ tṛ chöng kiÆn cŸi cµu chuyÎn dÙ kü ½¬ x¨y ra trong mæt b¨o t¡ng viÎn nçi sa m­c, biÆn nÜ th¡nh mæt cŸi truyÎn, dïng nÜ ½̀ nÜi lÅn nåi thâng khä cđa tái, ½̀ b±ng cŸch ½Ü, tr¨ thï mæt áng ½­i tŸ vË hơu t¡n nh¹n.

NghÎ thuºt kÅu cöu, ½Ü l¡ b¨n thµn nÜ lîc ban ½·u; do vºy m¡ kháng ½àc ½ớc, biÆt bao trang viÆt dơèi vƯm tréi ½·y sao trong mæt hâc ½Ÿ, thºt ra, kháng ph¨i ½̀ cho con ngơéi, cñng ch²ng ph¨i cho dơçng thÆ, m¡ ½îng ra, ch× cât ½̀ cho m¨nh linh hăn tái b¶t tuyÎt v¡ cho Thớng ½Æ m¡ thái. Tái ½¬ viÆt ch× ½̀ viÆt, ½̀ tú biÎn b­ch trơèc m´t ½¶ng T­o hÜa l¡ vÙ Th¸m phŸn cđa tái, gi¨i thÏch vË cŸi thµn phºn quŸ ½èn h¿n cđa mÖnh, vË sú thiÆu tú tin nçi t¡i viÆt v¯n cđa mÖnh; sú cá ½çn kháng giîp cho tái cÜ ½ớc nhiËu hy vàng g´p gë nhùng ngơéi khŸc. V¡ mæt nÆp sâng g·n nhơ l¡ du ½¨ng ½¬ ho¡n t¶t sú c°t lÖa tái vèi t¶t c¨; tái ½¬ viÆt cho Thớng ½Æ, cho tái. Tái ½¬ thî thºt hÆt, vÖ ch²ng viÆt ½̀ thơa gêi vèi ai c¨.

Cho ½Æn mæt hám tái c¨m th¶y mÖnh nhơ ½¬ cÜ ½ớc mæt thö kiÅu h¨nh vÖ ½¬ ph¨i sâng quŸ khä sê nhơ vºy. CŸc cuân "sä tay" röt ra t÷ mæt chµu Phi ½en tâi nh¶t, bång m¶t cŸi b¨n s°c vá giŸ trÙ, mæt v¯n thŸi bÙ Ÿm ¨nh bêi b·u tréi ½·y tinh tî cÜ th̀ gµy ½ớc thî vÙ nçi ngơéi ½àc l°m chö. Thớng ½Æ cµm l´ng; nhơng tái v¹n cƯn cÜ nhùng kÀ khŸc.

Xu¶t phŸt t÷ sa m­c, kÏn ½Ÿo b̃ v¡o cŸc thïng thơ, cŸc cuân sä tay in sç s¡i bÅn B× trÅn cŸc trang gi¶y m¡u, xanh ½Åm, v¡ng v¡ hăng, kháng ½̀ thơçng m­i, ½ớc gêi ½i t÷ Ouargla, Touggourt, Gardaia qua „u chµu, qua Ÿ chµu, cÜ khi ½Æn tºn á-xÅ-a-ni; sä chö kháng ph¨i sŸch, vÖ ½¬ bÙ g­ch b̃ ½Æn g·n rŸch c¨ gi¶y, lem luâc do b¡n tay tái, gÜi buæc qua loa trong cŸc té gi¶y d¡y m¡u xanh ê cŸc nçi n¡y thơéng ½ớc dïng ½̀ bàc cŸc th̃i ½ơéng, nhùng m¸u gi¶y gÜi h¡ng m¡ tái ½¬ nh´t trong cŸc tiÎm t­p hÜa t­i cŸc khu trï phî khi tái ½Æn kiÆm cŸc t­p chÏ v¯n nghÎ tÖm ghi l­i cŸc ½Ùa ch×.

Tho­t tiÅn, mài viÎc ½Ëu ½¬ cÜ vÀ nhơ kÖnh châng tái: sú l­ kü cđa mæt cµu chuyÎn cÜ nhiËu yÆu tâ á nḥc, viÎc tái ½¬ gêi chîng nÜ ½i vèi tÏnh cŸch c·u may, sú ngh¿o n¡n v¡ sú yÆu ½uâi cđa tái. ThÆ nhơng, viÆt ½âi vèi tái, ch× cÜ giŸ trÙ thúc sú khi nÜ khêi ½i t÷ sú cá ½çn tuăng nhơ b¶t lúc ½Ü; tái ½¬ ½̀ t¶t c¨ hy vàng v¡o mæt cŸi ph¾p l­, ½¬ mong cŸi kho¨ng cŸch quŸ lèn giùa sú nh̃ b¾ khiÅm nhơéng cđa cŸc cuân sä nh̃ ½Ü v¡ v¯n chơçng cđa théi ½­i tái sÁ t­o ½ớc sú hùu Ïch cho tái; dï thiÆu h²n cŸc nguăn tin nhơng tái v¹n biÆt rß cŸi tŸc ph¸m man d­i ½Ü nÜ cñng cÜ th̀ gµy ½ớc sú ng­c nhiÅn chî û nçi ngơéi khŸc. Tái ½¬ ½´t t¶t c¨ niËm tin v¡o sú sâng cƯn, sú tăn t­i kháng th̀ gi¨m bèt cđa tái trong sú rđi may cđa nhùng ½Åm tâi; ngơéi ta sÁ ½Ÿp léi tái m¡, tái tin ch°c nhơ vºy; lîc ½Ü tái cƯn l¡ mæt th±ng con nÏt, nhơng v¹n cÜ th̀ tÖm ½ớc mæt chå n¡o ½Ü trong tim cđa d¯m ba nh¡ v¯n; t­i nçi sa m­c ¶y, trong nhùng n¯m 50, hà ½¬ cÜ mæt ½âi thđ ĺi h­i.

Nhơng tin ½i m¡ ½́i m¬i ch²ng th¶y tin vË. Vèi cŸi cî thø théi vºn ½Ü giùa nhùng tinh th̀ cđa ½Åm, tái ½¬ quŸ liËu lØnh ½Ưi h̃i mæt ½iËu b¶t kh¨ ch¯ng. NhiËu t¨ng mµy bay qua che ½ºy cŸc vÖ sao, tái ½¬ gŸc bît, v¡ kháng cÜ mæt vàng µm n¡o cho tiÆng gài cđa tái. Tái ½¬ kÅu g¡o r¶t vá Ïch t÷ cŸi ½Ÿy vúc cđa khä ½au. Tái tin r±ng Thớng ½Æ ½¬ khơèc t÷ sú tăn t­i cđa tái trong kû öc con ngơéi bêi vÖ tái ½¬ thơa thât vèi Ng¡i trơèc tiÅn, bêi vÖ Ng¡i sÁ ½Ùnh ½o­t cho cŸi sâ phºn cđa tái, bêi cŸi tơçng lai cđa m¨nh linh hăn tái v¡ cđa cŸi chuyÎn trong sa m­c ch× l¡ viÎc riÅng tơ giùa chîng tái thái. Tái ½¬ tuyÎt vàng, trong lîc cuæc phiÅu lơu cđa cŸc cuân sŸch cđa tái v¹n tiÆp ṭc ngo¡i sú hay biÆt cđa tái.

Bêi chîng nÜ ½¬ ½ớc cöu vèt kh̃i sú quÅn l¬ng nhơ tái ½¬ quyÆt ½Ùnh. Cuæc phiÅu cđa chîng nÜ ái l­ kü thay; khêi ½i t÷ chµu Phi, g·n nhơ kháng th̀ ½àc ½ớc, vèi nhiËu m¡u s°c, túa nhơ cđi d­t b¿o trái, nhơng l­i g´p ½ớc may m°n mæt cŸch khÜ tơêng tớng näi, chîng nÜ ½¬ ½ớc thu nh´t v¡ in ¶n. ‡ớc ½´t ½̀ trơèc mæt ½Ë t¡i kü diÎu lîc cƯn quŸ non trÀ, bân n¯m sau, tái ch²ng cƯn nghi ngé gÖ nùa c¨: cŸi m¡ ngơéi ta ½¬ cöu vèt ½Ü, nÜ ch× l¡ mæt tiÆng r¾o gài thái, tŸc ph¸m thºt sú v¹n c·n ph¨i ½ớc viÆt ra. Ch°c tái v¹n cƯn ½ớc tràn quyËn ½̀ hăi sinh trong kû öc mÖnh cŸi bË sµu cđa t¶n th¨m kÙch ½Ü chö, tr¨ nÜ l­i cho chÏnh nÜ, m¡ kháng l¡m m¶t ½i cŸi n¾t ngµy thç man ŕ lîc ban ½·u, viÆt nÜ l­i mæt cŸch nhµn Ÿi hçn, gi¨n dÙ hçn, viÆt nÜ l­i cho nhùng kÀ ½¬ chÖa tay ra cho tái n°m b°t.

‡¬ cÜ biÆt bao nhiÅu trang viÆt quŸ th÷a th¨i! Lîc ½Ü nÜ l¡ tiÆng la h¾t cđa cçn ph¹n næ, l¡ sú khŸm phŸ ½·y kinh h¨i mæt v¯n thŸi bÙ Ÿm ¨nh bêi Thớng ½Æ dơèi vƯm tréi ½·y sao cđa chµu Phi, l¡ t¶n th¨m kÙch cđa mæt ½öa b¾ ½¬ bÙ ná lÎ hÜa; nÜ ch× cÜ th̀ l¡ ch¶t liÎu ½̀ viÆt mæt cuân truyÎn be b¾ thái, tái ½¬ nghØ nhơ vºy trÅn cŸc mŸi nh¡ Zirara, trong mæt phiÅn gŸc ½Åm. Tái ½¬ b°t g´p cŸi söc m­nh cđa chù nghØa lîc bÙ s× nḥc; nay tái l­i th¶y mÖnh c·n ph¨i gi¨i thÏch thÅm cho ½ớc rß r¡ng hçn, bêi tÏnh mÎnh tái ½¬ bÙ ½e dàa.

TrÅn cŸc mŸi nh¡ Zirara, thŸng TŸm 1957.

I

Tái ngÜ th¶y mæt chân dÙ kü trong sa m­c, mæt cŸnh ½ăng c̃ v¡ng bÙ c°t xÀ bêi nhùng con suâi v¡ nhùng ½·m l·y, v¡ tái nghe tiÆng ch¨y rÜc rŸch cđa mæt dƯng suâi. Dơèi m¡n tréi ½Åm, cuâi mæt con ½ơéng d¡i, mæt böc tơéng cÜ nhùng kÁ hê ½̀ nhÖn ra ngo¡i bao bàc mæt chiÆc sµn lèn ê giùa nhùng gian nh¡ sçn m¡u ½̃ tơçi.

TrÅn mæt cŸi mŸi ph²ng, mæt chiÆc giơéng s°t l¶p lŸnh dơèi Ÿnh tr¯ng.

Tái ½¬ c¶t tiÆng gài, ½âi diÎn vèi nhùng t¨ng ½Ÿ cđa sa m­c, trong tiÆng sđa cđa lñ chÜ bÙ bơèc chµn tái ½Ÿnh thöc, nhùng bơèc chµn kháng mang gi·y ½i trÅn cŸt, mæt b¡n tay ½´t lÅn cŸnh cäng gå cÜ nhùng vƯng xÏch, trong lîc mæt tÅn da ½en ½ât mæt ngàn ½¿n d·u v¡ áng gi¡ bơèc ra theo dơèi b·u tréi ½·y sao.

V¡o nh¡, áng gi¡ méi tái tèi ngăi nçi chiÆc b¡n nhơ th̀ ½Ü l¡ cŸch tiÆp khŸch duy nh¶t; áng gi¡ mê tđ v¡ cho tái cŸc thö tái h±ng mç ơèc. Ngăi ½âi diÎn nçi m¾p ½·u kia cđa chiÆc kh¯n v¨i lŸng tr¨i b¡n v¡ ch× l²ng l´ng nhÖn tái, áng gi¡ ½¬ ½´t trơèc m´t tái bŸnh mÖ, cŸ mƯi, mæt cuân tºp kÀ á vuáng, cµy bît v¡ là múc tÏm; miÆng ¯n cuâi cïng b̃ vá miÎng, áng gi¡ ½àc cho tái viÆt cŸc t÷ PhŸp ngù, ch¶t v¶n tái vË ½Ùa lû v¡ sø kû nơèc PhŸp. äng ghi v¡i b¡i toŸn c¶p tìu hàc v¡o cuân vê răi ½i ra.

C¯n buăng cÜ vÀ tiËu ṭy, g·n nhơ trç tṛi, v¡ mæt nåi buăn mÅnh mang xµm nhºp tái trong sú im l´ng cđa ½Åm khuya. TrÅn tơéng, lăng trong nhùng chiÆc khung gå, ¨nh cđa cŸc th±ng nh̃ ½ăng trang löa vèi tái, kư niÎm cđa théi áng gi¡ cƯn l¡ mæt vÙ sØ quan. áng gi¡ trê vá, mê mæt cŸi hæp g°n v¡o tơéng, l¶y ra mæt chiÆc chÖa khÜa.

"ChÖa khÜa gÖ?"

"ChÖa khÜa kho lơçng thúc."

‡̀ bơèc ra ngo¡i, áng gi¡ ½i ngang qua m´t tái, tái ½öng dºy ½a t­ t¶m lƯng v¡ng.

Tao ché ½́i cŸi cø ch× ½Ü, áng gi¡ nÜi, m¡y cö ngăi.

Tái ngăi xuâng trơèc cŸc b¡i toŸn.

"Thºt ra thÖ ch²ng ph¨i l¡ nhùng b¡i toŸn m¡ sú b¡y t̃ lƯng tÏn nhiÎm răi m¡y sÁ hìu. Tao ½¬ quan sŸt m¡y; tÖnh c¨m cđa m¡y tât v¡ cao thớng, hàc lúc cđa m¡y ½·y ½đ." NÜi xong äng ½ơa cho tái m¶y t¶m mËn răi trê vË phƯng.

Mïa ½áng, v¡ løa chŸy khán nguái trong ngái nh¡ buăn b¬ cđa áng gi¡. Måi buäi tâi, chiÆc vai ½Âp v¡ Åm Ÿi cđa tái, áng gi¡ muân Ÿp nÜ v¡o ngúc. áng gi¡ thiÆp ngđ, cƯn tái thÖ m°t v¹n mê thao lŸo. áng gi¡ nÜi äng ch²ng khŸc gÖ cha tái, nhơng tái ch× yÅu thơçng cÜ mæt Thớng ½Æ thái: ch× cÜ mæt mÖnh Ng¡i l¡ ½¶ng T­o hÜa v¡ Quan tƯa cđa tái thái.

CŸc chuăng c÷u cđa chîng tái ½·y nhùng tiÆng dÅ; tái thÏch cŸc c¯n nh¡ gå b¾ nh̃ n¡y, sú ¶m Ÿp cđa cŸc t¡u ngúa; v¡ cŸi th±ng ½¡n áng ½Ü, tái c¯m thï nÜ. NÜ b¯ng qua chiÆc sµn bÙ giÜ vïi dºp t÷ng cçn; nÜ vuât ve mŸi ½·u tái v¡ mæt û nghØ ṿt ½Æn. Trê vË phƯng, nÜ mê mæt cŸi hæp, lái ra mæt cŸi com-pa v¡ l¶y ni t¶c ½·u tái:

"M¡y l¡ th±ng nh̃ b¨nh nh¶t ½¬ tèi ½µy ê. Tä tiÅn m¡y ½¬ di t¨n t÷ Iran, v¡ ½ái m°t xanh biÆc cđa m¡y l¡ ½ái m°t cđa giâng dµn bÂc-be." Sau khi ghi hÖnh dŸng khuán m´t tái trong mæt cuân sä chi chÏt nhùng tÅn hà ½¬ s°p hÆt trang:

"M¡y l­i ½µy ngăi g·n tao bÅn lƯ sơêi."

KhÜi t̃a l¡m cay m°t; ê cŸc nçi khŸc thÖ tréi l­nh kinh khđng v¡ tái sÁ chÆt ½Üi. Tái sÁ tráng coi cŸc phiÆn than hăng, khçi nhùng t¡u d÷a ½ang bâc chŸy. Tái ½au khä, lÎ tr¡n chöa chan; tái viÎn cè b̃ ½i ra ngo¡i.

"VË l nh¾", nÜ r¾o theo.

Tái túa mÖnh v¡o mæt thµn cµy khuynh diÎp, g·n cŸc chiÆc lăng chim cu, tái khÜc µm th·m trong bÜng ½Åm dơèi nhùng c¡nh cµy th¶p, mŸi ½·u Åm Ÿi cđa tái nghiÅng nghiÅng xuâng trÅn nhùng v¸y cµy. BÅn c­nh tái l¡ nhùng cŸi chuăng v¡ nhùng con kh× ½ang thiÆp ngđ trong nhùng śi xÏch. V¡ ch× cÜ tiÆng nöc nê cđa tái v¡ sú xÅ dÙch cđa lñ chim trÅn cŸc thanh gå. Tái trê vË nh¡ nÜ, giÜ b¶c th×nh tho¨ng ½ºp v¡o cŸnh cøa t÷ng cçn, t÷ng cçn giÜ buât l­nh.

I

áng gi¡ cho tái nhùng bæ ½ă lÏnh m¡ tái ph¨i dïng dµy nh́ cæt th°t v¡o ngơéi.

"Bùa nay m¡y ch¯n dÅ."

Tái lïa ½¡n thî cđa tái tèi mæt vơén cµy khá h¾o, nhùng nhŸnh cµy tuyÎt véi nhơ r°c muâi bàt hay phđ tuyÆt tr°ng. ê nhùng chå ½¶t cao, cŸt ½ïn v¡o giùa nhùng t¨ng ½Ÿ m¡u ngàc trai, nhùng h­t cŸt mÙn m¡ng, khÏt khao, v¡ng Üng. GiÜ ½¬ ½̀ l­i nhùng lớn sÜng trÅn cŸt.

GiÜ mŸt thÖ th·m trong nhùng ḅi rºm, dơèi b·u tréi xanh th²m ½Æn tºn cïng kháng gian. V¡i cŸnh chim thơa cđa nhùng sơén ½ăi trç tṛi v¡ quang ½¨ng n¡y réi nhùng hâc ½Ÿ v¡ tung bay vèi nhùng tiÆng kÅu the th¾. Tái ch¯n giù ½¡n dÅ cđa tái kË v·ng tr¯ng b­c g·n gñi vèi tái hçn ngái nh¡ cđa "ba". Răi tái ½i xuâng cŸnh ½ăng, trÅn nhùng nÀo ½ơéng mƯn len l̃i qua mÅ ½­o nhùng phiÆn ½Ÿ dơèi chµn l¡ vơén d÷a cđa vïng sa m­c phÖ nhiÅu.

áng gi¡ ½ang ½i d­o nçi phÏa tµy cŸnh ½ăng c̃ ; cµy gºy ½·u bàc s°t c°m xuâng ½¶t, l¬o nhÖn m´t tréi l´n.

Trong mæt gÜc sµn, tái ché năi sîp chÏn. ‡Üng chât khÜa cøa kho lơçng thúc xong, áng gi¡ h̃i tái ½¬ vË tèi nh¡ chơa.

TÅn da ½en, tay bơng mæt chăng dØa, b¨o tái ½i vá c¯n nh¡ cđa cha tái. Tái l¶y tay gß lÅn cŸnh cøa ½æc nh¶t, bơèc vá, dïng b¡n chµn ½¸y cŸnh cøa ra. áng gi¡ ½¬ ½´t mæt b¡n cé trÅn cŸi kh¯n v¨i lŸng tr¨i b¡n; tái moi Üc tÖm nhùng nơèc cé cao ½̀ ½Ÿnh b­i áng gi¡, tái sÁ n±m ngđ bÅn ½Üng tro t¡n trong bæ ½ă l¬o ½¬ cho.

V¡o lîc ½Åm t¡n tái tiÆn vË hơèng m´t tréi màc, vË phÏa nhùng ngàn ½ăi tr°ng, vË nçi tinh khiÆt muán ½éi cđa thÆ gièi. Bơèc t÷ng bơèc l´ng lÁ v¡ Åm nhÂ, h­nh phîc trong bæ ½ă n×, tái ½i trong sa m­c, chiÆc Ÿo m¯ng-tá nh¡ binh khoŸc lÅn ½ái vai tr·n, trong sú yÅn bÖnh cđa buäi ban mai, t÷ phiÆn ½Ÿ n¡y tèi phiÆn ½Ÿ kia trong nhùng thung lñng im v°ng. Kháng mæt ǵn mµy trÅn nhùng hƯn s̃i cđa nhùng triËn ½ăi duåi vË hơèng ½áng xa hçn l¡ tái ½¬ nghØ, xuyÅn qua nhùng h¡nh lang ½Ÿ xŸm mŸt rới ½¹m sơçng mai; kháng mæt tiÆng kÅu, ngo¡i tiÆng cđa mæt con diËu hµu trÅn nhùng b¬i v°ng.

‡ái d¾p c̃ ½̀ trÅn cŸt, tái l¶y chiÆc sç-mi n°ng hµm nÜng v¡ gai nhàn ½µm thđng trïm kÏn ½·u. TrÅn nhùng căn cŸt, ngo¡i rÖa nhùng ½×nh ½ăi ½Ÿ, ê giùa cçn giÜ, tái yÅu thơçng Thớng ½Æ ½¬ cho tái mæt m¨nh linh hăn. Tái ch× c·n bŸo cŸo h¡nh vi cđa tái cho ½¶ng Tâi cao thái: Ng¡i mèi chÏnh l¡ Thớng ½Æ v¡ Quan tƯa cđa tái.

Trong cŸi sa m­c phèt hăng n¡y, mÖnh tr·n, cµy sîng vŸc ngang trÅn ½ái vai ræng, tái lïa ½¡n thî qua nhùng cŸnh ½ăng c̃ thơa. Th¨y ½Ëu yÅn l´ng: kháng mæt vÆt nh̃ trÅn m´t ½¶t; måi ng¡y giÜ xÜa s­ch cŸc d¶u vÆt mèi, ch× ½̀ l­i trÅn cŸt böc vÁ tinh khái cÜ vá v¡n nÆp nh¯n.

Tái bơèc ch¹m r¬i trê vË nh¡ trong Ÿnh ho¡ng hán; m´t tr¯ng l¶p lÜ trong nhùng lïm cµy ê Chir. Cçn l­nh xµm chiÆm cŸc thung lñng ½Ÿ cđa tái.

‡¡n thî lïa vá chuăng, tái ½Æn ngăi bÅn ngơëng cøa. Tái th¶y nÜ ½ang ngăi ½àc sŸch trơèc ngàn løa. NÜ ½i ra, gài tái ½Æn cho bŸnh mÖ vèi thÙt trong sú im l´ng v¡ cŸi l­nh cđa mïa ½áng.

Tái sÁ l¡m nhùng ½iËu h°n muân; chîng tái sÁ v´n mŸy hŸt, tái sÁ g°n mæt cµy kim may v¡o ½·u mŸy, chîng tái sÁ nghe nh­c nçi mæt gÜc b¡n. ‡·u g̣c trÅn cŸnh tay, nhùng h­t cŸt dÏnh trong tîi Ÿo blouson n×, tái sÁ kh¾p m°t l­i trong bÜng tâi cđa ½Åm nay.

GiÜ thäi m­nh nhơ s°p cÜ b¬o. CŸc gian nh¡ trâng tr¨i, ß nhùng cŸnh cøa mê toang ½ớc chÅm b±ng cđi c¡nh. Nhùng c̣m mµy xŸm v¡ d¡i bay lơèt nhanh trÅn sa m­c v¡ trÅn cŸc vơén d÷a cđa chîng tái, nçi ½¶y, nçi cÜ nhùng ½·m l·y, ngơéi ½·u bÆp ½¬ gi¯ng b¸y b°t ½ớc mæt con ngång Tḥy ‡ìn, chµn nÜ cÜ ½Ïnh chiÆc vƯng khoen cđa th¨o c·m viÅn ê Stockholm. áng ½­i tŸ viÆt thơ gêi vË Stockholm cho biÆt sú cÜ m´t cđa con chim t­i miËn Nam An-giÅ-ri. äng b¨o tái viÆt ½Ùa ch× trÅn cŸi bao bÖ ½̀ thúc tºp, trong ngái nh¡ cđa áng ta cÜ nhùng cµy cæt b±ng ½¶t s¾t ½°p n°n v¡ sçn phÆt sç s¡i ½̀ höng ½ë cŸc vƯm mŸi. Răi äng l­i tiÆp ṭc ½àc quỳn sŸch nghiÅn cöu ½Ùa ch¶t hàc; chîng tái uâng nhùng tŸch sá-cá-la nÜng b̃ng miÎng; chîng tái ½ât cŸc t¡u d÷a, ngàn løa phút chŸy, răi ḷn t¡n nhanh, v¡ tái n¾m thÅm nhùng chiÆc lŸ d÷a khá vá ngàn løa.

"Tao ½¬ theo dßi m¡y t÷ trÅn mŸi nh¡; sa m­c b¸n v¡ ơèt. M¡y chçi ½ïa. M¡y ngơèc m´t ch­y giën trong cçn giÜ; tao kháng c¶m m¡y ná ½ïa, tao ch× kháng h¡i lƯng vèi cŸi cŸch m¡y ch¯n giù ½¡n thî cđa tao. Ch°c m¡y sÁ kháng b̃ tao chö. Mæt th±ng du ½¨ng tao ½em vË nuái ½¬ trân ½i."

Kháng ½Ÿp léi áng, tái ngăi xÆp b±ng trơèc lƯ sơêi. áng gi¡ cñng nÏn thinh suât c¨ tiÆng ½ăng hă. Náng trang yÅn t×nh ; tÅn ½¡y tè v°ng nh¡; nhùng tŸn d÷a in bÜng lÅn nËn tréi.

Tái run lºp cºp nçi b¡n ¯n ; áng gi¡ c·m tay tái, v¡, nghiÅng mÖnh trÅn cŸc dØa ½úng thöc ¯n:

"Mæt ph·n l¡ do låi m¡y; ch­y chçi nhơ vºy m¡ m¡y kháng m´c Ÿo hÖ dÍ bÙ trîng giÜ l°m. Vá buăng n±m ½i." áng gi¡ cñng ½i vá buăng theo tái ngay sau ½Ü, tay c·m cµy ½¿n d·u, m¡ äng ½̀ lÅn trÅn chiÆc b¡n ngđ. äng l¶y tay ré thø cŸi cḥp ½¿n thđy tinh ś nÜ nä, äng v´n nh̃ bèt tim ½¿n; tiÆn vË phÏa mæt khung cøa sä hÂp, äng ½öng nhÖn ra ngo¡i, chiÆc sµn tr°ng xÜa dơèi b·u tréi ½·y tinh tî, răi äng trê lui vË chå tái khi tái ½¬ chui v¡o cŸc t¶m ra nhŸm, dơèi cŸc t¶m mËn ơçn ơèt cđa chîng tái. áng gi¡ ½´t âng giŸc cho tái. Tái run lºp cºp, vÖ l­nh, răi vÖ nÜng, tái ngđ thiÆp trÅn chiÆc giơéng lîn xuâng cđa áng gi¡, kÆ bÅn t¶m vŸch xáng mïi nơèc tìu v¡ mïi x¡ bong; r¨i rŸc ½Ü ½µy l¡ nhùng qu·n Ÿo cñ, nhùng chiÆc gi¡y ½Æ mƯn vÖ cŸt, v¡ mæt cŸi tđ ch¿ miËn quÅ ¸n hiÎn trong Ÿnh sŸng dÙu d¡ng cđa løa. Sau mæt hai gié im l´ng, giÜ l­i tiÆp ṭc thäi trÅn sa m­c, ½ºp v¡o cŸc mŸi tán.

‡Ü l¡ cŸi gié buăn b¬, khi áng gi¡ t×nh gi¶c. äng sÁ ngăi viÆt cho tèi sŸng. Cµy ½¿n ½¬ ½ớc chµm thÅm d·u g·n tr¡n ra ngo¡i. äng chuât cŸc cµy bît chÖ v¡ chu¸n bÙ cŸc c̣c t¸y b±ng cŸch m¡i lÅn vŸch. TrÅn cŸc trang vê äng vÁ hÖnh nhùng con ngơéi théi tiËn sø n±m trơèc cøa hang, dơèi b·u tréi ½·y sao, trong buäi chiËu ½·u tiÅn cđa nhµn lo­i.

áng gi¡ muân cÜ nhùng chi tiÆt thºt rïng ŕn, nhùng khuán m´t ½·y thî tÏnh, v¡ l¬o buæc tái ph¨i b°t chơèc l¬o, ph¨i vÁ nhơ l¬o. Răi tréi h÷ng sŸng, chîng tái ½i vá sa m­c, vË hơèng Grand Erg. áng gi¡ nÜi cŸc ½âng s̃i phµn ranh sê ½¶t cđa l¬o ½¬ bÙ giÜ cuân; äng b¨o tái quan sŸt thºt kư v¡ nh´t cŸc hƯn ½Ÿ cÜ vÆt tÏch lo¡i ngao sƯ cä bÅn ven ½ơéng. Tái xua ½¡n thî cđa tái ½Æn nhùng gËnh ½Ÿ xŸm mît tºn nhùng næi c̃ ơèt ½¹m nơèc mơa, v¡ tái ê l­i ½Ü suât c¨ ng¡y.

Lîc vË nh¡, tái mang bŸnh mÖ v¡ b¡n cé, nơèc tr¡, v¡o tºn giơéng h°n; v¡ tái n±m xÏch sŸt ngơéi h°n ½̀ sơêi ¶m. Khi ngđ h°n cêi ½ă ra, ch× giù l­i chiÆc qu·n lÜt cÜ mïi chua chua, v¡ ¸m mâc vÖ khÏ tréi l­nh. Khi tái c̣c cúa ½·u gâi dơèi cŸc t¶m ch¯n, b¡n cé lÎch qua mæt bÅn v¡ cŸc con cé trớt vË phÏa tái, m´t m¡y h°n buăn xo khi h°n nhºn th¶y sú gian lºn ½Ü. Chîng tái déi cŸc con cé vË l­i chå cñ trÅn cŸc á vuáng ½en tr°ng; nhơng tái kháng nhè rß mÖnh ½¬ nghiÅng b¡n cé ½îng v¡o lîc n¡o, v¡, trong cŸi ½Åm ½áng n¡y, chîng tái lơëng lú. Chîng tái ½ăng û tiÆp ṭc l­i vŸn cé t÷ mæt khêi ½ìm chàn lúa ½­i. Răi tái hàc thuæc lƯng cŸc b¡i vê, h°n ½ơa cho tái mæt cuân sŸch do h°n tú tay ½Üng l¶y bÖa v¨i, nghØa l¡ cŸi bÖa coi khŸ ṿng vË: ThÆ gièi trơèc khi con ngơéi ½ớc sŸng t­o, cđa Camille Flammarion, giŸ 25 xu, in n¯m 1886, b¨n cđa Thơ viÎn Quâc gia, nxb Debuisson & Cáng ty, 5, phâ Coq H¾ron, v¡ Lucien Marpion, 4 v¡ 7, hÀm Od¾on, Paris. ‡âi vèi h°n thÖ ½Ü ch× l¡ mæt cuân sŸch giŸo khoa m̃ng vË thiÅn v¯n hàc. Ngàn ½¿n d·u nham nhê pḥp t°t. Tái ½Ùnh ngăi dºy ½ât ½¿n:

"Cö n±m im", h°n b¨o tái trong bÜng tâi c¯n buăng.

Tái nh°m m°t l­i, trong lîc nhùng h­t cŸt trÅn mŸi ½·u tái tuán ch¨y xuâng cŸc khe trÅn giơéng, v¡ h°n vƯng tay ám l¶y tái, v¡ cŸc mŸi nh¡ thiÆc cđa chîng tái long lanh dơèi Ÿnh tr¯ng ½ang tuán tr¡n v¡o cŸc gÜc sµn v°ng.

Cçn buăn b¬ d¡y vƯ tái. Tái than thê vèi ngơéi ½·u bÆp, y cÜ th̀ giîp ½ë nÆu chîng tái kháng ½ang sâng trong sa m­c, bêi tái ½¬ c¶t d¶u ½ớc nhiËu thö răi ; tái giù chÖa khÜa kho lơçng thúc, cµn chia g­o bæt l¡ cáng viÎc h¡ng ng¡y cđa tái.

GiÜ thäi m­nh ½Æn ½äi tái ch× ngăi trç trÅn cŸc ½âng rçm r­ ¸m v¡ ¶m, tÏt trong chå sµu cđa cŸc t¡u ngúa; răi tái bơèc trê vá nh¡ h°n m¡ ch²ng buăn nÜi n¯ng, nhơ mæt kÀ xa la,Ø v¡ tèi ngăi trơèc ngàn løa. H°n ngÜ tái mæt chºp, ½öng dºy, ½Üng sºp cŸnh cøa l­i, răi h°n ½Ÿnh tái. ƒn ½Ưn no nÅ xong tái thiÆp ngđ trÅn chiÆc ½i-v¯ng trong phƯng khŸch, nhơ mæt con thî ½·y °p hºn thï v¡ dÙu d¡ng ½ang ê ngay kho¨ng giùa cđa mæt ng¡y, liÆm cŸnh tay g·y guæc dÏnh ½·y rçm rŸc v¡ bïn ½¶t. Khi tái mê m°t ra, tÅn da ½en ½ang lau chïi mŸu v¡ nhùng h­t chµu cđa tái; nÜ c·m mæt miÆng giÀ lơèt nh trÅn kh°p thµn mÖnh tái. Khi tái ½¬ kh°m khŸ hçn, ngơéi ta ½uäi th±ng n¶u ¯n xuâng nh¡ dơèi v¡ áng gi¡ tèi n±m bÅn c­nh tái. BÜng nhùng v÷ng mµy; ngàn løa ½¬ t°t khiÆn giÜ luăng v¡o lƯ sơêi thäi tung nhùng t¡n tro. Mæt böc m¡nh v­n hoa dÎt b±ng nhùng cuăng len cđa nơèc PhŸp. áng gi¡ ṣc s­o trong tđ, v´n ½inh âc ½̀ mê n¶p mæt cŸi hæp ½¬ r× s¾t l¶y ra nhùng cuæn b¯ng, nhùng là d·u ½̀ xoa bÜp hai âng chµn tái. Chîng tái uâng c¡ phÅ sùa, chîng tái chçi trƯ ngŸo ngång. Sú ham thÏch mán thiÅn v¯n hàc cđa tái khiÆn áng gi¡ c¨m th¶y vui; mæt vinh h­nh lèn cho m¡y ½¶y nh¾, áng gi¡ nÜi.

Răi áng ta vÁ hÖnh trŸi ½¶t thuê mèi khai thiÅn lºp ½Ùa. áng ta l¶y bît chÖ m¡u vÁ nhùng t¨ng b¯ng sçn chÜi sŸng, nhùng ½ăng c̃ mơèt xanh, nhùng hang ½æng v¡ ao hă. Vèi mæt m¸u ph¶n tr°ng áng ta "phđ tuyÆt" lÅn cŸc ½×nh nîi, trong lîc ngàn ½¿n v¡ ngàn løa ḷn t¡n. áng ta ½´t mæt cŸi thau lèn trơèc lƯ sơêi, pha nơèc ¶m cho tái t°m røa. áng ta l¶y mæt miÆng bàt bìn lau chïi mÖnh m¸y tái. Tái mê cøa. Ngo¡i vơén, tái l¶y âng sŸo ra thäi dơèi b·u tréi ½·y nhùng ngái sao nh¶p nhŸnh, Ÿnh sŸng cđa sao chiÆu xuâng in bÜng nhùng c¡nh lau sºy trÅn cŸt. Nhùng s¾ghias rúc sŸng nçi phÏa nhùng gËnh ½Ÿ thºt g·n trong sú yÅn tØnh cđa ½Åm khuya. Kháng mæt tiÆng chim kÅu, kháng mæt tiÆng chÜ sđa. TrÅn vƯm tréi kháng mæt ǵn mµy, l­nh lÁo, trong veo, v·ng tr¯ng xanh xao ½ang dong buăm v¡o cßi vá tºn, bÅn trÅn nhùng mŸi nh¡ qu¾t nơèc vái tr°ng cđa chîng tái.

"L­i ½µy, áng gi¡ nÜi."

ThÆ nhơng tái vă l¶y cµy sîng, nhùng viÅn ½­n; tái ½i ra ngo¡i vƯng r¡o cđa náng tr­i, mæt t¶m mËn phđ lÅn ½ái vai tr·n. Tái ch­y vË hơèng cÜ ngàn nîi, trong cŸi sa m­c cđa Thớng ½Æ. Tái ch× yÅu thơçng mæt mÖnh Thớng ½Æ thái, chö kháng ph¨i ngơéi ½¡n áng ½Ü; tái thuæc vË Thớng ½Æ, vË ½¶ng Muán thuê, áng Tréi cđa tái v¡ Thớng ½Æ cđa tái, vË ½¶ng Cha muán thuê, ½¶ng T­o hÜa cđa tái v¡ Quan tƯa cđa tái. Nåi buăn ½¬ ch¶p cŸnh cho ½ái chµn tái ½Æn ng¡n n¯m. Tái gi³m lÅn nhùng h­t cŸt cƯn tinh khiÆt nhơ v¡o thđa bÖnh minh cđa qu¨ ½¶t. C´p ½ïi thon v¡ ½en cđa tái run r¸y trong kháng khÏ buât giŸ. B¯ng ½­n cuæn quanh mÖnh, nhùng nÆp g¶p cđa t¶m ch¯n, v¡ hàng sîng lÜ trÅn v¡nh tai, nhîn nh¨y theo nhÙp bơèc chµn ; luăng giÜ phŸt ra trong cçn trân ch­y nµng tái lÅn; tái l°ng nghe tiÆng sái ṣc cđa mŸu nçi ngơëng cøa cđa mơéi thÆ kư ½¶u tranh. ƒn m´c nhơ vºy, vß trang nhơ vºy, tái nhÖn th¶y vƯm tréi xanh cđa ½Åm, nhùng t¨ng ½Ÿ tr°ng lèn cÜ vµn nhơ c¸m th­ch ê phÏa trÅn cŸnh ½ăng. Tái nuât nhùng giàt lÎ nÜng, tái tiÆn xa thÅm vË hơèng nhùng gËnh ½Ÿ hăng, xin ½¶t tréi chöng giŸm cho t¶m lƯng th¡nh b¶t diÎt cđa tái, tái tiÆn xa thÅm cho tèi khi g´p nhùng thung lñng ½Ÿ, nhơ nhùng miÎng nîi løa trÅn m´t nguyÎt.

Khi tái quay vË nh¡:

"‡ât ½¿n l­i ½i, tao sÁ ½ơa bao diÅm cho m·y."

Ngàn b¶c ½¬ chŸy l­i v÷a ½đ sŸng; áng gi¡ theo tái vá nh¡, mê cŸi n¶p tđ cđa b¡n viÆt, v¡, ngăi trơèc cŸc ng¯n k¾o, dơèi cŸi cḥp ½¿n v¨i cÜ ½Ïnh nhùng h­t chuåi, äng vÁ hàa ½ă náng tr­i; måi thŸng áng gi¡ ph¨i vÁ l­i böc hàa ½ă vÖ tÖnh tr­ng cŸi ½·m l·y cö thay ½äi theo dung lớng nơèc con suâi m¡ chîng tái nghe tiÆng ch¨y rÜc rŸch. Trơèc khi tái ½Æn, mæt ngơéi lÏnh ‡öc trÀ ½¬ sâng ê ½µy sau cuæc chiÆn b­i cđa lù ½o¡n Africa-Korps; h°n ½¬ l¶y nhùng cuân sä nh̃ viÆt nhºt kû trong sa m­c v¡ c¶t d¶u dơèi nhùng phiÆn ½Ÿ. Vèi cŸi bît chÖ ½̃ áng gi¡ kÀ nhùng bé b¬i trong lîc tái thiÆp ngđ trÅn chiÆc ½i-v¯ng nçi phƯng khŸch, trong mæt ½Åm muæn phiËn cđa ½¶t nơèc An-giÅ-ri.ê

fran¼ois augi¾ras

nguyÍn ½¯ng thơéng chuỳn ngù

IIIIIIIIIIIIIIII
Nhµn V¯n
| Tin V¯n | Ph̃ng V¶n | ‡ìm SŸch | ‡àc SŸch 
Thơ ViÎn | Thơ QuŸn | Nâi VƯng Tay | BiÅn Tºp