Léi gièi thiÎu
Cât truyÎn: Mæt áng gi¡ da tr°ng v¡ mæt th±ng b¾ da m¡u. Mæt cuæc tÖnh c¶m kÿ trong sa mc hoang vu? Mæt cçn Ÿc mæng lon luµn trÅn ½ăi giÜ hî? Mæt mâi c¯m thï khán nguái giùa hai dµn tæc? Ḍc tÖnh v¡ cơëng böc ½̀ l¡m ḍ ¸n diÍn t¨ théi thuæc ½Ùa? Hay ch× l¡ mæt b¡i thç "tÖnh thï rúc rë", mæt gi¶c mç "phiÅu lơu", mæt chuyÎn tÖnh "dÙ thơéng, dÙ chđng trong vơén ½Ùa ½¡ng hoang v°ng", mæt luºn Ÿn vË "söc mnh cđa ngán t÷" ê trong ½·u mæt g¬ da tr°ng?
NghÙ HŸch: mæt "Tơèng vË hơu" xa nhµn loi v¡ thÆ gièi, mæt "TŸ vË chiËu", cá ½çn, dơèi mæt mŸi nh¡ hoang liÅu. Ng¡i ½i tŸ kháng ché thơ, m¡ ch× ché ½́i, suât ½éi, mæt thiÅn th·n da m¡u b¾ b̃ng sÁ mang tÖnh yÅu chµn ch¶t ½Æn hiÆn dµng. Cuâi cïng thiÅn th·n cñng ½¬ tèi, mæt ½Åm tr¯ng...
ThÙ MÙch: mæt chî nh̃ quÅ mïa, mă cái, cá ½çn, ngµy thç, man ŕ. Mæt nh¡ thç, mæt nghÎ nhµn, mæt thiÅn th·n ch× cÜ ½ái cŸnh m̃ng vn d´m dơèi gÜt chµn du tø lang thang. V¡ lƯng cµm thï ngơéi da tr°ng trong qu¨ tim non ½̀ trao t´ng... Ph·n cƯn li l¡ lÙch sø. V¡ ½Ùnh mÎnh. M¡ cñng cÜ th̀ ch× l¡ mæng mç thái! Nhơ Emily BrontĂ, cá con gŸi iËn l¡nh cđa mæt vÙ ṃc sơ, ½¬ mç mæng. ‡̀ viÆt ‡×nh GiÜ Hî.
áng gi¡ ½ái khi ch× l¡ mæt ½öa con nÏt, v¡ th±ng b¾ thÖ cÜ khi li "nghiÅm ch×nh" hçn ngơéi lèn. "Nhùng giàt mŸu cđa ngơéi ½¡n áng ½Ü cñng l¡ nhùng giàt mŸu cđa tái, d¹u tái kháng dŸm thî nhºn nÜ l¡ mŸu huyÆt cđa tái ½Æn möc ½æ n¡o", th±ng b¾ con ½Ü ½¬ viÆt...HuyËn thoi: Trong kho¨ng ½·u thºp niÅn 50, v¡i nh¡ v¯n, nh¡ thç ơu Ÿi cđa nơèc PhŸp, nhơ Andr¾ Gide,
¾tiemble, Yves Bonnefoy... th×nh tho¨ng nhºn ½ớc cŸc tºp b¨n th¨o nho nh̃, r¶t l lïng, dơèi cŸi tÅn chung l¡ Le vieillard et l'enfant. CŸc tºp n¡y, in trÅn gi¶y m¡u v¡ ½·y nhùng chå gch xÜa søa chùa thÅm, ½Ëu ghi tÅn tŸc gi¨ l¡ Abdallah Chaamba, v¡ ½ớc gêi ½i t÷ vïng sa mc B°c Phi. Nh¡ v¯n Andr¾ Gide c¨m th¶y "mæt niËm vui sơèng tæt cïng v¡ l kü" khi áng ½àc ½i ½àc li cŸc trang viÆt ½Ü. TŸc gi¨ hÖnh nhơ l¡ mæt cºu b¾ ngơéi An-giÅ-ri hay Ma-râc, mèi tºp viÆt tiÆng PhŸp, do vºy m¡ v¯n chơçng cÜ khi "ṿng vË", nhơng cñng nhé thÆ m¡ thÅm thi vÙ. Cuâi cïng, n¯m 1954, nh¡ xu¶t b¨n Les ¾ditions de Minuit ½¬ thµu gom cŸc tºp ½Ü li v¡ in chung th¡nh mæt quỳn truyÎn cïng mæt túa ½Ë nhơ ½¬ k̀, vèi khä trang lèn In-8 v¡ khŸ d¡y (272 trang).Sú thºt: N¯m 1963, Nh¡ Minuit in li tºp truyÎn n¡y dơèi dng khä r¶t nh̃ In-16, găm cÜ bân chơçng v¡ mæt b¡i d¹n nhºp "ZIRARA", do chÏnh tŸc gi¨ viÆt. …n b¨n mèi n¡y ½ớc c¨ th¨y l¡ 84 trang, vèi cŸi tÅn tŸc gi¨ søa ½äi li nhơ sau: FRAN†OIS AUGI
¾RAS (ABDALLAH CHAAMBA). Bêi tŸc gi¨ cuân truyÎn n¡y thºt ra l¡ mæt ngơéi PhŸp, sinh ng¡y 18 thŸng B¨y n¯m 1915, ti Rochester, M₫. M áng l¡ ngơéi Ba-lan, cÜ dƯng mŸu dµn Nga miËn ‡áng B°c. Ngơéi cha ½¬ ½em gia ½Önh sang M₫ ½̀ dy nhc ti trơéng Eastman ê Rochester (New York), v¡ mèi qua ½éi vÖ ruæt dơ bÙ sơng mđ. ThŸng Mơéi Mæt, ngơéi v́ ½Ÿp chiÆc t¡u thđy France, ½em con v¡ xŸc chăng vË Paris sinh sâng. Sú c°t t×a bèt cuân truyÎn ½·u tay ½¬ ½ớc tŸc gi¨ gi¨i thÏch c´n kÁ trong léi ½Ë túa. Tuy nhiÅn, v¹n tiÆc thay, vÖ trong ¶n b¨n ½·u tiÅn tái mua "xán" trong tiÎm sŸch Xuµn Thu (Librairie Portail - sŸt vŸch quŸn "cŸi Chïa" La Pagode dơèi théi PhŸp thuæc) trong théi cƯn ½i hàc ê S¡i gƯn, cÜ nhiËu ½on nÜi vË cŸc ½ăn lÏnh tµy v¡ cŸc phiÅn ch́ thä dµn r¶t h¶p d¹n. áng ½i tŸ v¡ cŸi trang tri (bordj) trong truyÎn cÜ thºt. áng gi¡ n¡y l¡ bŸc ruæt cđa Augi¾ras v¡ bn thµn cđa tơèng De Gaulle. De Gaule cñng cÜ ½Æn viÆng cŸi b¨o t¡ng viÎn cđa bn mÖnh ê El Gol¾a. Cºu b¾ chÏnh l¡ tŸc gi¨, nhơng "cºu" ½¬ hai mơçi tuäi khi ½Æn El Gol¾a sâng vèi bŸc ½̀ tÖm mæt liÅn hÎ cha con m¡ cºu ½¬ c¨m th¶y r¶t thiÆu thân. T¶t nhiÅn, ½éi sâng thºt ch× ½ớc sø ḍng ½ái ph·n thái, v¡ ch× l¡ cŸi cè ½̀ sŸng to mæt tŸc ph¸m v¯n chơçng ½¬ kÆt tinh trong trÏ tơêng tớng trơèc ½Ü. Fran¼ois Augi¾ras cÜ thơ t÷ qua li vèi Andr¾ Gide, v¡ trong n¯m 1950, cÜ ½ớc g´p m´t nh¡ v¯n tÅn tuäi n¡y mæt l·n ê Taormina. TŸc ph¸m Fran¼ois Augi¾ras ½̀ li găm cÜ: Le vieillard et l'enfant, Le voyage des morts, L'apprenti sorcier, Une adolescence au temps du Mar¾chal, Les Noces avec l'Occident, Domme ou L'essai d'occupation, v¡ nhiËu böc tranh giŸ trÙ, vÁ trÅn vŸn v¡ trÅn v¨i (tissu chö kháng ph¨i toile / bâ). Nhơng áng gi¡ v¡ Th±ng b¾ v¹n ½ớc coi nhơ tŸc ph¸m ½æc ½Ÿo nh¶t cđa nh¡ v¯n n¡y. CÜ ngơéi ½¬ xem nÜ nhơ mæt ḍ ¸n vË ½o ThiÅn Chîa, Thớng ½Æ v¡ ½öc Ki-tá, cha v¡ con, ch× l¡ mæt ngơéi duy nh¶t, v¡ Thớng ½Æ ½¬ ½Üng ½inh / ½¬ ½̀ m´c cho lo¡i ngơéi ½Üng ½inh ½öa con yÅu d¶u cđa mÖnh. N¯m 34 tuäi (1960) F. Augi¾ras, mæt ngơéi ½ăng tÏnh, cơèi mæt cá em hà 17 tuäi (nhơ Gide), v¡ ngơéi v́ xin ly dÙ n¯m 1967. áng m¶t ng¡y 18 thŸng 12, n¯m 1971, trong sú cá ½çn, tîng thiÆu. Ch× cÜ ba ngơéi bn thµn tìn ½ơa áng ½Æn nçi an ngh× cuâi cïng. Tèi nay (1984) ngái mæ áng v¹n chơa cÜ t¶m bia ½Ÿ.Vèi Fran¼ois Augi¾ras, "tái" kháng ch× l¡ "mæt ngơéi khŸc" nhơ vèi Rimbaud, m¡ tái li cƯn l¡ "mæt kÀ man ŕ" (Je est un barbare).
Sau ½µy l¡ ph·n trÏch dÙch "Zirara", léi d¹n nhºp, v¡ chơçng mæt cđa
áng gi¡ v¡ Th±ng b¾, tŸc ph¸m "dÙ th¨o" cÜ mæt kháng hai cđa v¯n chơçng nơèc PhŸp.III
Thä dµn mÅ-ha-rÏt ch°c cñng ½¬ ½ớc biÆt nhùng tÖnh c¨m ½âi nghÙch giâng nhơ tái vºy, bÙ Ÿy nŸy ½Æn möc ½æ c¨m th¶y x¶u hä, vÖ hà cñng muân châng li nhùng ngơéi ½ăng chđng.
‡îng thÆ, chîng tái ½Ëu ½¬ thÏch mïi vñ khÏ, m´c d·u trong thµm tµm hà ½¬ kháng muân dïng khÏ gièi ½̀ chiÆn ½¶u mæt kÀ thï cÜ th̀ ½ang rÖnh rºp t÷ nhùng ½×nh cao xung quanh, v¡ ê ½µy ch²ng cÜ ai ½¬ thúc tÖnh muân lïng b°t kÀ thï c¨, m¡ chÏnh kÀ thï ½Ü, cñng vºy, cñng v¹n cƯn thơ th¨ nhơ chơa muân tiÆp xîc væi vèi ½âi thđ. TrÅn nguyÅn t°c, chîng tái ½¬ kìm soŸt mæt vïng ½¶t d¡nh cho dµn du ṃc v¡ sú cÜ m´t cđa chîng tái ch× ½̀ tớng trơng thái, Zirara ch× l¡ mæt cŸi ½ăn bÜt ê cŸch xa ½ơéng ½i hiÎn nay, nÜ n±m trÅn cŸi ng¨ di chuỳn cñ, vË hơèng El Gol¾a, trong mæt c¨nh trÏ tuyÎt ½Âp. Chîng tái lîc ½Ü ch× l¡ mæt lŸ cé c°m trÅn mæt ngàn nîi.
R¶t ½îng, l¡ sa mc kháng khuyÆn khÏch nhùng hot ½æng thúc sú. Hai hay ba gia ½Önh du ṃc, luán luán l¡ nhùng gia ½Önh n¡y, ½¬ tèi l¶y nơèc giÆng trong bÜng mŸt cŸc bé tơéng cđa chîng tái, răi l´ng lÁ ra ½i, hà t¶t nhiÅn ph¨i biÆt rß vË quµn sâ v¡ vñ khÏ cđa chîng tái, trong lîc chîng tái mï tÙt vË dú tÏnh cđa phe ½Ùch. CŸc nhÜm du ṃc ê nhùng nçi xa hçn v¡ g´p gë trong cŸc cuæc tu·n tiÍu v¶t v¬, ½¬ l¬nh ½m chöng kiÆn cŸi c¨nh ½o¡n quµn xa bÙ lîn sÖnh, hà ½¬ tØnh bç trong khi cŸc chiÆc phi cç thŸm thÏnh ½¬ bŸo cho chîng tái biÆt cÜ nhùng toŸn vß trang ½ang t÷ hơèng B°c di chuỳn xuâng, cŸc anh bæ ½æi cđa nhÜm Belounis ½¬ mang theo quµn trang v¡ vñ khÏ ra chiÆn khu, cŸc nhÜm n¡y v¹n thÏch trê vË ½·u thî, thơéng bÙ phµn tŸn, v¡ ch× cƯn lÀ tÀ v¡i ba mng hÆt biÆt ½i ½µu, nÅn s³n s¡ng b°n giÆt, cñng nhơ s³n s¡ng quy np nÆu cÜ léi höa sÁ kháng bÙ xø b°n.
Th¨y ½Ëu ½¬ r¶t b¶p bÅnh trong sú im l´ng cđa sa mc v¡ ê giùa mïa h¿ Sahara; th¨y ½Ëu ½¬ nhơ kháng thúc ngo¡i cŸi thúc tÆ m¡ chîng tái ch× cÜ th̀ tơêng tớng ra khi nhÖn th¶y nhùng d¶u vÆt cñ ½¬ bÙ giÜ xÜa nhƯa g·n hÆt. Nhơng mæt cuæc t¶n cáng b¶t ngé v¹n cÜ th̀ x¨y ra l°m.
Zirara: h¬y tớng mæt cŸi ½ăn bÜt cÜ nhùng khe sîng, phđ mæt lèp nơèc sçn tr°ng chÜi m°t, trÅn mæt ½×nh ½ăi cao ½·y s̃i ½Ÿ. Xung quanh l¡ sa mc. Mæt cŸi giÆng nơèc ê giùa ½ăng, v¡i ba con lc ½¡. Zirara: mæt cŸi bordj trong dng thŸi tâi thìu nh¶t, g·n nhơ tr÷u tớng, nçi m¡ cuæc ½éi binh lÏnh ½¬ kháng cƯn quµn kư nùa; cŸc ½i ½æi mÅ-ha-rÏt ½i tèi lui nhơ ê ti tơ gia, sau cŸc gié trúc, sau cŸc cuæc tu·n phƯng, mnh ai n¶y ½i n¶y l¡m cŸc cáng viÎc riÅng tơ, mæt cŸch quŸ ơ l¡ nh¡n nh¬ khiÆn trÏ Üc tái r¶t thơ thŸi tú do.
Mæt buäi sŸng, sau khi ½¬ giao ½o¡n quµn xa cho v¡i tÅn lÏnh ngăi li canh giù , c·m sîng tìu liÅn v¡ nâi gÜt nhau, chîng tái ch¹m r¬i ½i lÅn mæt triËn dâc ch¶m döt b±ng nhùng mñi ½Ÿ. B¯ng ½n qu¶n v¡o giµy nÙt, ½ïi tr·n, trong b·u kháng khÏ tinh khiÆt trinh nguyÅn cđa buäi sèm mai, da sm n°ng, b°p thÙt s¯n cöng vÖ câ g°ng: b̃ mng trong mæt cuæc chiÆn tranh phi lû, ½Ü l¡ cŸi sâ phºn d¡nh cho tái, tái ½¬ th·m nghØ trong khi leo dâc, vèi lñ bn l´ng lÁ ½i sau lơng. Khi ½¬ lÅn tèi ½×nh chîng tái ch× nhÖn th¶y sa mc mÅnh máng; chîng tái ½¬ l¶y âng dƯm ra quan sŸt cŸc vïng lµn cºn yÅn tØnh; chîng tái ½¬ trê li ½o¡n quµn xa.
Khi ½Åm xuâng, chîng tái ½¬ quay vË tri.
Ÿnh sŸng cđa ½¿n pha ½¬ rài lÅn vƯng th¡nh xung quanh cŸi ½ăn, lái ra ngo¡i bÜng tâi cŸc t¶m vŸch tơéng tr°ng, răi cŸnh cäng ½¬ ½Üng li töc kh°c sau khi ½o¡n xe ½¬ tiÆn v¡o tri. Tái leo lÅn mæt mŸi nh¡ ½öng canh gŸc, gë b¯ng ½n ra ½̀ vá mæt khe tơéng kÆ bÅn cµy sîng, v¡ trong mæt tiÆng ½¸y nhÂ, g¡i c·n lÅn nƯng, cŸc viÅn ½n l¶p lŸnh dơèi Ÿnh sŸng nhùng vÖ sao mèi màc. NÆu lƯng chung thđy cđa tái ½âi vèi nơèc PhŸp kháng th¡nh v¶n ½Ë, thÖ ngớc li ch°c ch°n sú cÜ m´t cđa tái ê chµu Phi trơèc tiÅn l¡ ½̀ pḥc ṿ cho ½Ùnh mÎnh cđa tái. Mæt cuæc phiÅu lơu riÅng, mæt hơèng ½i cá ½æc? Xµm l¶n ai ê nhùng vïng gièi tuyÆn bao la n¡y, trong khi du kÏch chiÆn ½¬ lan tr¡n kh°p thÆ gièi.Tr¯ng ½ang lÅn trÅn cŸc ½×nh ½Ÿ trơèc m´t. T¶t c¨ ½ang yÅn gi¶c, tr÷ tái ra, cµy sîng trÅn tay. CŸc sµn thớng tr°ng cđa chîng tái vơçn ra ngo¡i bÜng ½Åm, v¡ ph¨n s°c dù dæi vèi cŸi sµn tâi. CŸc vÆt s¹m cđa nhùng t¶m mËn ½°p che thµn th̀ v¡i tÅn
Ÿ rºp ½ang n±m ngđ trÅn cŸc mŸi nh¡ hiÎn ra ½Ü ½µy trÅn cŸi nËn vái tr°ng huyËn ¨o. Tái ½i v¡i bơèc trong b·u kháng khÏ tØnh mÙch, ¶m Ÿp, b¯ng ½n v°t lÅn vai, trŸnh ½̣ng chm v¡o nhùng kÀ ½ang n±m ngđ khÁ mè î è ho´c mê mæt b¡n tay ra m¡ kháng t×nh gi¶c li, gơçng m´t phđ kÏn nhơ ngơéi chÆt.Sú vá û thöc cđa hà c¡ng khiÆn tái muân nhÖn th¶y rß mÖnh hçn nùa. NÆu ch²ng cÜ mæt ½iËu gÖ khŸc cÜ th̀ ǵi xîc c¨m nhiËu hçn cŸi gi¶c ngđ cđa mæt kÀ mæ ½o, thÖ sú tú luán luán mÅ m¬i ch¶t v¶n mÖnh cñng kháng thua k¾m nÜ ½µu; trÅn cŸc mŸi nh¡ Zirara n¡y, ê giùa bàn ½ang ngđ say, ch× cÜ tái l¡ kÀ duy nh¶t cƯn thöc t×nh, chiÆc bÜng dài cđa tái ch¹m r¬i lơèt qua trÅn mÖnh hà.
ê ½µy ch× to¡n l¡ dµn Ÿ rºp, to¡n nhùng ngơéi lÏnh r¶t tú do, r¶t cá ½çn, to¡n nhùng tÏn ½ă bÙ Thớng ½Æ Ÿm ¨nh, nhơ tái bÙ Ÿm ¨nh bêi cuæc phiÅu lơu cđa chÏnh mÖnh, v¡, nhiËu hçn nÜ nùa, l¡ cuæc phiÅu lơu trong cŸc cuân sŸch ½a m¡u cđa tái, ½¬ ½ớc gêi ½i t÷ sa mc khi tái cƯn chơa biÆt tÏ ti gÖ c¨ vË cŸi nghË viÆt lŸch. NhÖn li ½éi mÖnh, tú kìm th¨o trơèc nhùng tinh th̀ cđa ½Åm, cŸi ½Ùnh mÎnh cđa tái, nhơ th̀ sú b¶t trÙ v¡ sú g·n cºn vèi mâi hìm nguy ½¬ tŸch réi tái kh̃i nÜ, cŸi ½Ùnh mÎnh cđa tái, nÜ ch́t hiÎn vË nhơ mæt kÆ hoch, nhơ mæt chuåi tÏn hiÎu.Nçi phÏa B°c khu trï mºt El-Gol¾a, ê giùa nhùng vơén d÷a, trong mæt thö viÎn b¨o t¡ng ½ớc băi ½°p thÅm cho kiÅn câ, tái ½¬ sâng chung vèi mæt áng ½i tŸ ngh× hơu m¡ tái ½¬ g·n nhơ l¡ tÅn ná lÎ.
á
ng ½i tŸ ¶y, tuy nhiÅn, ½¬ kháng ½æc Ÿc ½Æn möc ½æ kháng th×nh ho¨ng cho tái cÜ ½ớc cŸi vinh hnh nghe áng t̃ b¡y v¡i û kiÆn, nh¶t l¡ vË lƯng khinh miÎt cđa áng ½âi vèi sú trơéng tăn trong kû öc con ngơéi, v¡ hçn thÆ nùa, trong kû öc cđa mæt áng Thớng ½Æ. B±ng mæt thö lƯng tât n¡o ½Ü áng ta ½¬ dy tái viÆt ½àc tiÆng PhŸp, trong lîc ½¬ cÜ nhùng tiÆng g·m g÷ khe khÁ t÷ cuæc näi lon gi¨i phÜng quÅ hơçng ½¶t nơèc An-giÅ-ri; mæt ½Åm, tái ngÜ th¶y trong m°t áng ta nhơ l¡ mæt sú h¨i ś, v¡ áng ta ½¬ ch¶m döt ngay viÎc dy då tái.Lîc ½Ü bång n¨y nê trong ½·u tái mæt ½öc tin b¶t khu¶t vË cŸi söc mnh cđa ngán t÷ ; ½¬ cÜ mæt khŸm phŸ b¶t ngé vË mæt quyËn n¯ng v¡ nhùng hºu qu¨ cđa nÜ trong lîc tái c¨m th¶y bÙ s× nḥc. Tái ½¬ tiÅn ½oŸn sú chiÆn th°ng rúc rë cđa mÖnh; tái ½¬ quyÆt ½Ùnh ½̀ cho c¨ vñ tṛ chöng kiÆn cŸi cµu chuyÎn dÙ kü ½¬ x¨y ra trong mæt b¨o t¡ng viÎn nçi sa mc, biÆn nÜ th¡nh mæt cŸi truyÎn, dïng nÜ ½̀ nÜi lÅn nåi thâng khä cđa tái, ½̀ b±ng cŸch ½Ü, tr¨ thï mæt áng ½i tŸ vË hơu t¡n nh¹n.
NghÎ thuºt kÅu cöu, ½Ü l¡ b¨n thµn nÜ lîc ban ½·u; do vºy m¡ kháng ½àc ½ớc, biÆt bao trang viÆt dơèi vƯm tréi ½·y sao trong mæt hâc ½Ÿ, thºt ra, kháng ph¨i ½̀ cho con ngơéi, cñng ch²ng ph¨i cho dơçng thÆ, m¡ ½îng ra, ch× cât ½̀ cho m¨nh linh hăn tái b¶t tuyÎt v¡ cho Thớng ½Æ m¡ thái. Tái ½¬ viÆt ch× ½̀ viÆt, ½̀ tú biÎn bch trơèc m´t ½¶ng To hÜa l¡ vÙ Th¸m phŸn cđa tái, gi¨i thÏch vË cŸi thµn phºn quŸ ½èn h¿n cđa mÖnh, vË sú thiÆu tú tin nçi t¡i viÆt v¯n cđa mÖnh; sú cá ½çn kháng giîp cho tái cÜ ½ớc nhiËu hy vàng g´p gë nhùng ngơéi khŸc. V¡ mæt nÆp sâng g·n nhơ l¡ du ½¨ng ½¬ ho¡n t¶t sú c°t lÖa tái vèi t¶t c¨; tái ½¬ viÆt cho Thớng ½Æ, cho tái. Tái ½¬ thî thºt hÆt, vÖ ch²ng viÆt ½̀ thơa gêi vèi ai c¨.
Cho ½Æn mæt hám tái c¨m th¶y mÖnh nhơ ½¬ cÜ ½ớc mæt thö kiÅu h¨nh vÖ ½¬ ph¨i sâng quŸ khä sê nhơ vºy. CŸc cuân "sä tay" röt ra t÷ mæt chµu Phi ½en tâi nh¶t, bång m¶t cŸi b¨n s°c vá giŸ trÙ, mæt v¯n thŸi bÙ Ÿm ¨nh bêi b·u tréi ½·y tinh tî cÜ th̀ gµy ½ớc thî vÙ nçi ngơéi ½àc l°m chö. Thớng ½Æ cµm l´ng; nhơng tái v¹n cƯn cÜ nhùng kÀ khŸc.
Xu¶t phŸt t÷ sa mc, kÏn ½Ÿo b̃ v¡o cŸc thïng thơ, cŸc cuân sä tay in sç s¡i bÅn B× trÅn cŸc trang gi¶y m¡u, xanh ½Åm, v¡ng v¡ hăng, kháng ½̀ thơçng mi, ½ớc gêi ½i t÷ Ouargla, Touggourt, Gardaia qua „u chµu, qua
Ÿ chµu, cÜ khi ½Æn tºn á-xÅ-a-ni; sä chö kháng ph¨i sŸch, vÖ ½¬ bÙ gch b̃ ½Æn g·n rŸch c¨ gi¶y, lem luâc do b¡n tay tái, gÜi buæc qua loa trong cŸc té gi¶y d¡y m¡u xanh ê cŸc nçi n¡y thơéng ½ớc dïng ½̀ bàc cŸc th̃i ½ơéng, nhùng m¸u gi¶y gÜi h¡ng m¡ tái ½¬ nh´t trong cŸc tiÎm tp hÜa ti cŸc khu trï phî khi tái ½Æn kiÆm cŸc tp chÏ v¯n nghÎ tÖm ghi li cŸc ½Ùa ch×.Thot tiÅn, mài viÎc ½Ëu ½¬ cÜ vÀ nhơ kÖnh châng tái: sú l kü cđa mæt cµu chuyÎn cÜ nhiËu yÆu tâ á nḥc, viÎc tái ½¬ gêi chîng nÜ ½i vèi tÏnh cŸch c·u may, sú ngh¿o n¡n v¡ sú yÆu ½uâi cđa tái. ThÆ nhơng, viÆt ½âi vèi tái, ch× cÜ giŸ trÙ thúc sú khi nÜ khêi ½i t÷ sú cá ½çn tuăng nhơ b¶t lúc ½Ü; tái ½¬ ½̀ t¶t c¨ hy vàng v¡o mæt cŸi ph¾p l, ½¬ mong cŸi kho¨ng cŸch quŸ lèn giùa sú nh̃ b¾ khiÅm nhơéng cđa cŸc cuân sä nh̃ ½Ü v¡ v¯n chơçng cđa théi ½i tái sÁ to ½ớc sú hùu Ïch cho tái; dï thiÆu h²n cŸc nguăn tin nhơng tái v¹n biÆt rß cŸi tŸc ph¸m man di ½Ü nÜ cñng cÜ th̀ gµy ½ớc sú ngc nhiÅn chî û nçi ngơéi khŸc. Tái ½¬ ½´t t¶t c¨ niËm tin v¡o sú sâng cƯn, sú tăn ti kháng th̀ gi¨m bèt cđa tái trong sú rđi may cđa nhùng ½Åm tâi; ngơéi ta sÁ ½Ÿp léi tái m¡, tái tin ch°c nhơ vºy; lîc ½Ü tái cƯn l¡ mæt th±ng con nÏt, nhơng v¹n cÜ th̀ tÖm ½ớc mæt chå n¡o ½Ü trong tim cđa d¯m ba nh¡ v¯n; ti nçi sa mc ¶y, trong nhùng n¯m 50, hà ½¬ cÜ mæt ½âi thđ ĺi hi.
Nhơng tin ½i m¡ ½́i m¬i ch²ng th¶y tin vË. Vèi cŸi cî thø théi vºn ½Ü giùa nhùng tinh th̀ cđa ½Åm, tái ½¬ quŸ liËu lØnh ½Ưi h̃i mæt ½iËu b¶t kh¨ ch¯ng. NhiËu t¨ng mµy bay qua che ½ºy cŸc vÖ sao, tái ½¬ gŸc bît, v¡ kháng cÜ mæt vàng µm n¡o cho tiÆng gài cđa tái. Tái ½¬ kÅu g¡o r¶t vá Ïch t÷ cŸi ½Ÿy vúc cđa khä ½au. Tái tin r±ng Thớng ½Æ ½¬ khơèc t÷ sú tăn ti cđa tái trong kû öc con ngơéi bêi vÖ tái ½¬ thơa thât vèi Ng¡i trơèc tiÅn, bêi vÖ Ng¡i sÁ ½Ùnh ½ot cho cŸi sâ phºn cđa tái, bêi cŸi tơçng lai cđa m¨nh linh hăn tái v¡ cđa cŸi chuyÎn trong sa mc ch× l¡ viÎc riÅng tơ giùa chîng tái thái. Tái ½¬ tuyÎt vàng, trong lîc cuæc phiÅu lơu cđa cŸc cuân sŸch cđa tái v¹n tiÆp ṭc ngo¡i sú hay biÆt cđa tái.
Bêi chîng nÜ ½¬ ½ớc cöu vèt kh̃i sú quÅn l¬ng nhơ tái ½¬ quyÆt ½Ùnh. Cuæc phiÅu cđa chîng nÜ ái l kü thay; khêi ½i t÷ chµu Phi, g·n nhơ kháng th̀ ½àc ½ớc, vèi nhiËu m¡u s°c, túa nhơ cđi dt b¿o trái, nhơng li g´p ½ớc may m°n mæt cŸch khÜ tơêng tớng näi, chîng nÜ ½¬ ½ớc thu nh´t v¡ in ¶n. ‡ớc ½´t ½̀ trơèc mæt ½Ë t¡i kü diÎu lîc cƯn quŸ non trÀ, bân n¯m sau, tái ch²ng cƯn nghi ngé gÖ nùa c¨: cŸi m¡ ngơéi ta ½¬ cöu vèt ½Ü, nÜ ch× l¡ mæt tiÆng r¾o gài thái, tŸc ph¸m thºt sú v¹n c·n ph¨i ½ớc viÆt ra. Ch°c tái v¹n cƯn ½ớc tràn quyËn ½̀ hăi sinh trong kû öc mÖnh cŸi bË sµu cđa t¶n th¨m kÙch ½Ü chö, tr¨ nÜ li cho chÏnh nÜ, m¡ kháng l¡m m¶t ½i cŸi n¾t ngµy thç man ŕ lîc ban ½·u, viÆt nÜ li mæt cŸch nhµn Ÿi hçn, gi¨n dÙ hçn, viÆt nÜ li cho nhùng kÀ ½¬ chÖa tay ra cho tái n°m b°t.
‡¬ cÜ biÆt bao nhiÅu trang viÆt quŸ th÷a th¨i! Lîc ½Ü nÜ l¡ tiÆng la h¾t cđa cçn ph¹n næ, l¡ sú khŸm phŸ ½·y kinh h¨i mæt v¯n thŸi bÙ Ÿm ¨nh bêi Thớng ½Æ dơèi vƯm tréi ½·y sao cđa chµu Phi, l¡ t¶n th¨m kÙch cđa mæt ½öa b¾ ½¬ bÙ ná lÎ hÜa; nÜ ch× cÜ th̀ l¡ ch¶t liÎu ½̀ viÆt mæt cuân truyÎn be b¾ thái, tái ½¬ nghØ nhơ vºy trÅn cŸc mŸi nh¡ Zirara, trong mæt phiÅn gŸc ½Åm. Tái ½¬ b°t g´p cŸi söc mnh cđa chù nghØa lîc bÙ s× nḥc; nay tái li th¶y mÖnh c·n ph¨i gi¨i thÏch thÅm cho ½ớc rß r¡ng hçn, bêi tÏnh mÎnh tái ½¬ bÙ ½e dàa.
TrÅn cŸc mŸi nh¡ Zirara, thŸng TŸm 1957.
I
Tái ngÜ th¶y mæt chân dÙ kü trong sa mc, mæt cŸnh ½ăng c̃ v¡ng bÙ c°t xÀ bêi nhùng con suâi v¡ nhùng ½·m l·y, v¡ tái nghe tiÆng ch¨y rÜc rŸch cđa mæt dƯng suâi. Dơèi m¡n tréi ½Åm, cuâi mæt con ½ơéng d¡i, mæt böc tơéng cÜ nhùng kÁ hê ½̀ nhÖn ra ngo¡i bao bàc mæt chiÆc sµn lèn ê giùa nhùng gian nh¡ sçn m¡u ½̃ tơçi.
TrÅn mæt cŸi mŸi ph²ng, mæt chiÆc giơéng s°t l¶p lŸnh dơèi Ÿnh tr¯ng.
Tái ½¬ c¶t tiÆng gài, ½âi diÎn vèi nhùng t¨ng ½Ÿ cđa sa mc, trong tiÆng sđa cđa lñ chÜ bÙ bơèc chµn tái ½Ÿnh thöc, nhùng bơèc chµn kháng mang gi·y ½i trÅn cŸt, mæt b¡n tay ½´t lÅn cŸnh cäng gå cÜ nhùng vƯng xÏch, trong lîc mæt tÅn da ½en ½ât mæt ngàn ½¿n d·u v¡ áng gi¡ bơèc ra theo dơèi b·u tréi ½·y sao.
V¡o nh¡, áng gi¡ méi tái tèi ngăi nçi chiÆc b¡n nhơ th̀ ½Ü l¡ cŸch tiÆp khŸch duy nh¶t; áng gi¡ mê tđ v¡ cho tái cŸc thö tái h±ng mç ơèc. Ngăi ½âi diÎn nçi m¾p ½·u kia cđa chiÆc kh¯n v¨i lŸng tr¨i b¡n v¡ ch× l²ng l´ng nhÖn tái, áng gi¡ ½¬ ½´t trơèc m´t tái bŸnh mÖ, cŸ mƯi, mæt cuân tºp kÀ á vuáng, cµy bît v¡ là múc tÏm; miÆng ¯n cuâi cïng b̃ vá miÎng, áng gi¡ ½àc cho tái viÆt cŸc t÷ PhŸp ngù, ch¶t v¶n tái vË ½Ùa lû v¡ sø kû nơèc PhŸp. äng ghi v¡i b¡i toŸn c¶p tìu hàc v¡o cuân vê răi ½i ra.
C¯n buăng cÜ vÀ tiËu ṭy, g·n nhơ trç tṛi, v¡ mæt nåi buăn mÅnh mang xµm nhºp tái trong sú im l´ng cđa ½Åm khuya. TrÅn tơéng, lăng trong nhùng chiÆc khung gå, ¨nh cđa cŸc th±ng nh̃ ½ăng trang löa vèi tái, kư niÎm cđa théi áng gi¡ cƯn l¡ mæt vÙ sØ quan.
áng gi¡ trê vá, mê mæt cŸi hæp g°n v¡o tơéng, l¶y ra mæt chiÆc chÖa khÜa."ChÖa khÜa gÖ?"
"ChÖa khÜa kho lơçng thúc."
‡̀ bơèc ra ngo¡i, áng gi¡ ½i ngang qua m´t tái, tái ½öng dºy ½a t t¶m lƯng v¡ng.
Tao ché ½́i cŸi cø ch× ½Ü, áng gi¡ nÜi, m¡y cö ngăi.
Tái ngăi xuâng trơèc cŸc b¡i toŸn.
"Thºt ra thÖ ch²ng ph¨i l¡ nhùng b¡i toŸn m¡ sú b¡y t̃ lƯng tÏn nhiÎm răi m¡y sÁ hìu. Tao ½¬ quan sŸt m¡y; tÖnh c¨m cđa m¡y tât v¡ cao thớng, hàc lúc cđa m¡y ½·y ½đ." NÜi xong äng ½ơa cho tái m¶y t¶m mËn răi trê vË phƯng.
Mïa ½áng, v¡ løa chŸy khán nguái trong ngái nh¡ buăn b¬ cđa áng gi¡. Måi buäi tâi, chiÆc vai ½Âp v¡ Åm Ÿi cđa tái, áng gi¡ muân Ÿp nÜ v¡o ngúc.
áng gi¡ thiÆp ngđ, cƯn tái thÖ m°t v¹n mê thao lŸo. áng gi¡ nÜi äng ch²ng khŸc gÖ cha tái, nhơng tái ch× yÅu thơçng cÜ mæt Thớng ½Æ thái: ch× cÜ mæt mÖnh Ng¡i l¡ ½¶ng To hÜa v¡ Quan tƯa cđa tái thái.CŸc chuăng c÷u cđa chîng tái ½·y nhùng tiÆng dÅ; tái thÏch cŸc c¯n nh¡ gå b¾ nh̃ n¡y, sú ¶m Ÿp cđa cŸc t¡u ngúa; v¡ cŸi th±ng ½¡n áng ½Ü, tái c¯m thï nÜ. NÜ b¯ng qua chiÆc sµn bÙ giÜ vïi dºp t÷ng cçn; nÜ vuât ve mŸi ½·u tái v¡ mæt û nghØ ṿt ½Æn. Trê vË phƯng, nÜ mê mæt cŸi hæp, lái ra mæt cŸi com-pa v¡ l¶y ni t¶c ½·u tái:
"M¡y l¡ th±ng nh̃ b¨nh nh¶t ½¬ tèi ½µy ê. Tä tiÅn m¡y ½¬ di t¨n t÷ Iran, v¡ ½ái m°t xanh biÆc cđa m¡y l¡ ½ái m°t cđa giâng dµn bÂc-be." Sau khi ghi hÖnh dŸng khuán m´t tái trong mæt cuân sä chi chÏt nhùng tÅn hà ½¬ s°p hÆt trang:
"M¡y li ½µy ngăi g·n tao bÅn lƯ sơêi."
KhÜi t̃a l¡m cay m°t; ê cŸc nçi khŸc thÖ tréi lnh kinh khđng v¡ tái sÁ chÆt ½Üi. Tái sÁ tráng coi cŸc phiÆn than hăng, khçi nhùng t¡u d÷a ½ang bâc chŸy. Tái ½au khä, lÎ tr¡n chöa chan; tái viÎn cè b̃ ½i ra ngo¡i.
"VË l nh¾", nÜ r¾o theo.
Tái túa mÖnh v¡o mæt thµn cµy khuynh diÎp, g·n cŸc chiÆc lăng chim cu, tái khÜc µm th·m trong bÜng ½Åm dơèi nhùng c¡nh cµy th¶p, mŸi ½·u Åm Ÿi cđa tái nghiÅng nghiÅng xuâng trÅn nhùng v¸y cµy. BÅn cnh tái l¡ nhùng cŸi chuăng v¡ nhùng con kh× ½ang thiÆp ngđ trong nhùng śi xÏch. V¡ ch× cÜ tiÆng nöc nê cđa tái v¡ sú xÅ dÙch cđa lñ chim trÅn cŸc thanh gå. Tái trê vË nh¡ nÜ, giÜ b¶c th×nh tho¨ng ½ºp v¡o cŸnh cøa t÷ng cçn, t÷ng cçn giÜ buât lnh.
I
áng gi¡ cho tái nhùng bæ ½ă lÏnh m¡ tái ph¨i dïng dµy nh́ cæt th°t v¡o ngơéi."Bùa nay m¡y ch¯n dÅ."
Tái lïa ½¡n thî cđa tái tèi mæt vơén cµy khá h¾o, nhùng nhŸnh cµy tuyÎt véi nhơ r°c muâi bàt hay phđ tuyÆt tr°ng.
ê nhùng chå ½¶t cao, cŸt ½ïn v¡o giùa nhùng t¨ng ½Ÿ m¡u ngàc trai, nhùng ht cŸt mÙn m¡ng, khÏt khao, v¡ng Üng. GiÜ ½¬ ½̀ li nhùng lớn sÜng trÅn cŸt.GiÜ mŸt thÖ th·m trong nhùng ḅi rºm, dơèi b·u tréi xanh th²m ½Æn tºn cïng kháng gian. V¡i cŸnh chim thơa cđa nhùng sơén ½ăi trç tṛi v¡ quang ½¨ng n¡y réi nhùng hâc ½Ÿ v¡ tung bay vèi nhùng tiÆng kÅu the th¾. Tái ch¯n giù ½¡n dÅ cđa tái kË v·ng tr¯ng bc g·n gñi vèi tái hçn ngái nh¡ cđa "ba". Răi tái ½i xuâng cŸnh ½ăng, trÅn nhùng nÀo ½ơéng mƯn len l̃i qua mÅ ½o nhùng phiÆn ½Ÿ dơèi chµn l¡ vơén d÷a cđa vïng sa mc phÖ nhiÅu.
á
ng gi¡ ½ang ½i do nçi phÏa tµy cŸnh ½ăng c̃ ; cµy gºy ½·u bàc s°t c°m xuâng ½¶t, l¬o nhÖn m´t tréi l´n.Trong mæt gÜc sµn, tái ché năi sîp chÏn. ‡Üng chât khÜa cøa kho lơçng thúc xong, áng gi¡ h̃i tái ½¬ vË tèi nh¡ chơa.
TÅn da ½en, tay bơng mæt chăng dØa, b¨o tái ½i vá c¯n nh¡ cđa cha tái. Tái l¶y tay gß lÅn cŸnh cøa ½æc nh¶t, bơèc vá, dïng b¡n chµn ½¸y cŸnh cøa ra.
áng gi¡ ½¬ ½´t mæt b¡n cé trÅn cŸi kh¯n v¨i lŸng tr¨i b¡n; tái moi Üc tÖm nhùng nơèc cé cao ½̀ ½Ÿnh bi áng gi¡, tái sÁ n±m ngđ bÅn ½Üng tro t¡n trong bæ ½ă l¬o ½¬ cho.V¡o lîc ½Åm t¡n tái tiÆn vË hơèng m´t tréi màc, vË phÏa nhùng ngàn ½ăi tr°ng, vË nçi tinh khiÆt muán ½éi cđa thÆ gièi. Bơèc t÷ng bơèc l´ng lÁ v¡ Åm nhÂ, hnh phîc trong bæ ½ă n×, tái ½i trong sa mc, chiÆc Ÿo m¯ng-tá nh¡ binh khoŸc lÅn ½ái vai tr·n, trong sú yÅn bÖnh cđa buäi ban mai, t÷ phiÆn ½Ÿ n¡y tèi phiÆn ½Ÿ kia trong nhùng thung lñng im v°ng. Kháng mæt ǵn mµy trÅn nhùng hƯn s̃i cđa nhùng triËn ½ăi duåi vË hơèng ½áng xa hçn l¡ tái ½¬ nghØ, xuyÅn qua nhùng h¡nh lang ½Ÿ xŸm mŸt rới ½¹m sơçng mai; kháng mæt tiÆng kÅu, ngo¡i tiÆng cđa mæt con diËu hµu trÅn nhùng b¬i v°ng.
‡ái d¾p c̃ ½̀ trÅn cŸt, tái l¶y chiÆc sç-mi n°ng hµm nÜng v¡ gai nhàn ½µm thđng trïm kÏn ½·u. TrÅn nhùng căn cŸt, ngo¡i rÖa nhùng ½×nh ½ăi ½Ÿ, ê giùa cçn giÜ, tái yÅu thơçng Thớng ½Æ ½¬ cho tái mæt m¨nh linh hăn. Tái ch× c·n bŸo cŸo h¡nh vi cđa tái cho ½¶ng Tâi cao thái: Ng¡i mèi chÏnh l¡ Thớng ½Æ v¡ Quan tƯa cđa tái.
Trong cŸi sa mc phèt hăng n¡y, mÖnh tr·n, cµy sîng vŸc ngang trÅn ½ái vai ræng, tái lïa ½¡n thî qua nhùng cŸnh ½ăng c̃ thơa. Th¨y ½Ëu yÅn l´ng: kháng mæt vÆt nh̃ trÅn m´t ½¶t; måi ng¡y giÜ xÜa sch cŸc d¶u vÆt mèi, ch× ½̀ li trÅn cŸt böc vÁ tinh khái cÜ vá v¡n nÆp nh¯n.
Tái bơèc ch¹m r¬i trê vË nh¡ trong Ÿnh ho¡ng hán; m´t tr¯ng l¶p lÜ trong nhùng lïm cµy ê Chir. Cçn lnh xµm chiÆm cŸc thung lñng ½Ÿ cđa tái.
‡¡n thî lïa vá chuăng, tái ½Æn ngăi bÅn ngơëng cøa. Tái th¶y nÜ ½ang ngăi ½àc sŸch trơèc ngàn løa. NÜ ½i ra, gài tái ½Æn cho bŸnh mÖ vèi thÙt trong sú im l´ng v¡ cŸi lnh cđa mïa ½áng.
Tái sÁ l¡m nhùng ½iËu h°n muân; chîng tái sÁ v´n mŸy hŸt, tái sÁ g°n mæt cµy kim may v¡o ½·u mŸy, chîng tái sÁ nghe nhc nçi mæt gÜc b¡n. ‡·u g̣c trÅn cŸnh tay, nhùng ht cŸt dÏnh trong tîi Ÿo blouson n×, tái sÁ kh¾p m°t li trong bÜng tâi cđa ½Åm nay.
GiÜ thäi mnh nhơ s°p cÜ b¬o. CŸc gian nh¡ trâng tr¨i, ß nhùng cŸnh cøa mê toang ½ớc chÅm b±ng cđi c¡nh. Nhùng c̣m mµy xŸm v¡ d¡i bay lơèt nhanh trÅn sa mc v¡ trÅn cŸc vơén d÷a cđa chîng tái, nçi ½¶y, nçi cÜ nhùng ½·m l·y, ngơéi ½·u bÆp ½¬ gi¯ng b¸y b°t ½ớc mæt con ngång Tḥy ‡ìn, chµn nÜ cÜ ½Ïnh chiÆc vƯng khoen cđa th¨o c·m viÅn ê Stockholm.
áng ½i tŸ viÆt thơ gêi vË Stockholm cho biÆt sú cÜ m´t cđa con chim ti miËn Nam An-giÅ-ri. äng b¨o tái viÆt ½Ùa ch× trÅn cŸi bao bÖ ½̀ thúc tºp, trong ngái nh¡ cđa áng ta cÜ nhùng cµy cæt b±ng ½¶t s¾t ½°p n°n v¡ sçn phÆt sç s¡i ½̀ höng ½ë cŸc vƯm mŸi. Răi äng li tiÆp ṭc ½àc quỳn sŸch nghiÅn cöu ½Ùa ch¶t hàc; chîng tái uâng nhùng tŸch sá-cá-la nÜng b̃ng miÎng; chîng tái ½ât cŸc t¡u d÷a, ngàn løa phút chŸy, răi ḷn t¡n nhanh, v¡ tái n¾m thÅm nhùng chiÆc lŸ d÷a khá vá ngàn løa."Tao ½¬ theo dßi m¡y t÷ trÅn mŸi nh¡; sa mc b¸n v¡ ơèt. M¡y chçi ½ïa. M¡y ngơèc m´t chy giën trong cçn giÜ; tao kháng c¶m m¡y ná ½ïa, tao ch× kháng h¡i lƯng vèi cŸi cŸch m¡y ch¯n giù ½¡n thî cđa tao. Ch°c m¡y sÁ kháng b̃ tao chö. Mæt th±ng du ½¨ng tao ½em vË nuái ½¬ trân ½i."
Kháng ½Ÿp léi áng, tái ngăi xÆp b±ng trơèc lƯ sơêi.
áng gi¡ cñng nÏn thinh suât c¨ tiÆng ½ăng hă. Náng trang yÅn t×nh ; tÅn ½¡y tè v°ng nh¡; nhùng tŸn d÷a in bÜng lÅn nËn tréi.Tái run lºp cºp nçi b¡n ¯n ; áng gi¡ c·m tay tái, v¡, nghiÅng mÖnh trÅn cŸc dØa ½úng thöc ¯n:
"Mæt ph·n l¡ do låi m¡y; chy chçi nhơ vºy m¡ m¡y kháng m´c Ÿo hÖ dÍ bÙ trîng giÜ l°m. Vá buăng n±m ½i."
áng gi¡ cñng ½i vá buăng theo tái ngay sau ½Ü, tay c·m cµy ½¿n d·u, m¡ äng ½̀ lÅn trÅn chiÆc b¡n ngđ. äng l¶y tay ré thø cŸi cḥp ½¿n thđy tinh ś nÜ nä, äng v´n nh̃ bèt tim ½¿n; tiÆn vË phÏa mæt khung cøa sä hÂp, äng ½öng nhÖn ra ngo¡i, chiÆc sµn tr°ng xÜa dơèi b·u tréi ½·y tinh tî, răi äng trê lui vË chå tái khi tái ½¬ chui v¡o cŸc t¶m ra nhŸm, dơèi cŸc t¶m mËn ơçn ơèt cđa chîng tái. áng gi¡ ½´t âng giŸc cho tái. Tái run lºp cºp, vÖ lnh, răi vÖ nÜng, tái ngđ thiÆp trÅn chiÆc giơéng lîn xuâng cđa áng gi¡, kÆ bÅn t¶m vŸch xáng mïi nơèc tìu v¡ mïi x¡ bong; r¨i rŸc ½Ü ½µy l¡ nhùng qu·n Ÿo cñ, nhùng chiÆc gi¡y ½Æ mƯn vÖ cŸt, v¡ mæt cŸi tđ ch¿ miËn quÅ ¸n hiÎn trong Ÿnh sŸng dÙu d¡ng cđa løa. Sau mæt hai gié im l´ng, giÜ li tiÆp ṭc thäi trÅn sa mc, ½ºp v¡o cŸc mŸi tán.‡Ü l¡ cŸi gié buăn b¬, khi áng gi¡ t×nh gi¶c.
äng sÁ ngăi viÆt cho tèi sŸng. Cµy ½¿n ½¬ ½ớc chµm thÅm d·u g·n tr¡n ra ngo¡i. äng chuât cŸc cµy bît chÖ v¡ chu¸n bÙ cŸc c̣c t¸y b±ng cŸch m¡i lÅn vŸch. TrÅn cŸc trang vê äng vÁ hÖnh nhùng con ngơéi théi tiËn sø n±m trơèc cøa hang, dơèi b·u tréi ½·y sao, trong buäi chiËu ½·u tiÅn cđa nhµn loi.á
ng gi¡ muân cÜ nhùng chi tiÆt thºt rïng ŕn, nhùng khuán m´t ½·y thî tÏnh, v¡ l¬o buæc tái ph¨i b°t chơèc l¬o, ph¨i vÁ nhơ l¬o. Răi tréi h÷ng sŸng, chîng tái ½i vá sa mc, vË hơèng Grand Erg. áng gi¡ nÜi cŸc ½âng s̃i phµn ranh sê ½¶t cđa l¬o ½¬ bÙ giÜ cuân; äng b¨o tái quan sŸt thºt kư v¡ nh´t cŸc hƯn ½Ÿ cÜ vÆt tÏch lo¡i ngao sƯ cä bÅn ven ½ơéng. Tái xua ½¡n thî cđa tái ½Æn nhùng gËnh ½Ÿ xŸm mît tºn nhùng næi c̃ ơèt ½¹m nơèc mơa, v¡ tái ê li ½Ü suât c¨ ng¡y.Lîc vË nh¡, tái mang bŸnh mÖ v¡ b¡n cé, nơèc tr¡, v¡o tºn giơéng h°n; v¡ tái n±m xÏch sŸt ngơéi h°n ½̀ sơêi ¶m. Khi ngđ h°n cêi ½ă ra, ch× giù li chiÆc qu·n lÜt cÜ mïi chua chua, v¡ ¸m mâc vÖ khÏ tréi lnh. Khi tái c̣c cúa ½·u gâi dơèi cŸc t¶m ch¯n, b¡n cé lÎch qua mæt bÅn v¡ cŸc con cé trớt vË phÏa tái, m´t m¡y h°n buăn xo khi h°n nhºn th¶y sú gian lºn ½Ü. Chîng tái déi cŸc con cé vË li chå cñ trÅn cŸc á vuáng ½en tr°ng; nhơng tái kháng nhè rß mÖnh ½¬ nghiÅng b¡n cé ½îng v¡o lîc n¡o, v¡, trong cŸi ½Åm ½áng n¡y, chîng tái lơëng lú. Chîng tái ½ăng û tiÆp ṭc li vŸn cé t÷ mæt khêi ½ìm chàn lúa ½i. Răi tái hàc thuæc lƯng cŸc b¡i vê, h°n ½ơa cho tái mæt cuân sŸch do h°n tú tay ½Üng l¶y bÖa v¨i, nghØa l¡ cŸi bÖa coi khŸ ṿng vË: ThÆ gièi trơèc khi con ngơéi ½ớc sŸng to, cđa Camille Flammarion, giŸ 25 xu, in n¯m 1886, b¨n cđa Thơ viÎn Quâc gia, nxb Debuisson & Cáng ty, 5, phâ Coq H¾ron, v¡ Lucien Marpion, 4 v¡ 7, hÀm Od¾on, Paris. ‡âi vèi h°n thÖ ½Ü ch× l¡ mæt cuân sŸch giŸo khoa m̃ng vË thiÅn v¯n hàc. Ngàn ½¿n d·u nham nhê pḥp t°t. Tái ½Ùnh ngăi dºy ½ât ½¿n:
"Cö n±m im", h°n b¨o tái trong bÜng tâi c¯n buăng.
Tái nh°m m°t li, trong lîc nhùng ht cŸt trÅn mŸi ½·u tái tuán ch¨y xuâng cŸc khe trÅn giơéng, v¡ h°n vƯng tay ám l¶y tái, v¡ cŸc mŸi nh¡ thiÆc cđa chîng tái long lanh dơèi Ÿnh tr¯ng ½ang tuán tr¡n v¡o cŸc gÜc sµn v°ng.
Cçn buăn b¬ d¡y vƯ tái. Tái than thê vèi ngơéi ½·u bÆp, y cÜ th̀ giîp ½ë nÆu chîng tái kháng ½ang sâng trong sa mc, bêi tái ½¬ c¶t d¶u ½ớc nhiËu thö răi ; tái giù chÖa khÜa kho lơçng thúc, cµn chia go bæt l¡ cáng viÎc h¡ng ng¡y cđa tái.
GiÜ thäi mnh ½Æn ½äi tái ch× ngăi trç trÅn cŸc ½âng rçm r ¸m v¡ ¶m, tÏt trong chå sµu cđa cŸc t¡u ngúa; răi tái bơèc trê vá nh¡ h°n m¡ ch²ng buăn nÜi n¯ng, nhơ mæt kÀ xa la,Ø v¡ tèi ngăi trơèc ngàn løa. H°n ngÜ tái mæt chºp, ½öng dºy, ½Üng sºp cŸnh cøa li, răi h°n ½Ÿnh tái. ƒn ½Ưn no nÅ xong tái thiÆp ngđ trÅn chiÆc ½i-v¯ng trong phƯng khŸch, nhơ mæt con thî ½·y °p hºn thï v¡ dÙu d¡ng ½ang ê ngay kho¨ng giùa cđa mæt ng¡y, liÆm cŸnh tay g·y guæc dÏnh ½·y rçm rŸc v¡ bïn ½¶t. Khi tái mê m°t ra, tÅn da ½en ½ang lau chïi mŸu v¡ nhùng ht chµu cđa tái; nÜ c·m mæt miÆng giÀ lơèt nh trÅn kh°p thµn mÖnh tái. Khi tái ½¬ kh°m khŸ hçn, ngơéi ta ½uäi th±ng n¶u ¯n xuâng nh¡ dơèi v¡ áng gi¡ tèi n±m bÅn cnh tái. BÜng nhùng v÷ng mµy; ngàn løa ½¬ t°t khiÆn giÜ luăng v¡o lƯ sơêi thäi tung nhùng t¡n tro. Mæt böc m¡nh vn hoa dÎt b±ng nhùng cuăng len cđa nơèc PhŸp.
áng gi¡ ṣc so trong tđ, v´n ½inh âc ½̀ mê n¶p mæt cŸi hæp ½¬ r× s¾t l¶y ra nhùng cuæn b¯ng, nhùng là d·u ½̀ xoa bÜp hai âng chµn tái. Chîng tái uâng c¡ phÅ sùa, chîng tái chçi trƯ ngŸo ngång. Sú ham thÏch mán thiÅn v¯n hàc cđa tái khiÆn áng gi¡ c¨m th¶y vui; mæt vinh hnh lèn cho m¡y ½¶y nh¾, áng gi¡ nÜi.Răi áng ta vÁ hÖnh trŸi ½¶t thuê mèi khai thiÅn lºp ½Ùa.
áng ta l¶y bît chÖ m¡u vÁ nhùng t¨ng b¯ng sçn chÜi sŸng, nhùng ½ăng c̃ mơèt xanh, nhùng hang ½æng v¡ ao hă. Vèi mæt m¸u ph¶n tr°ng áng ta "phđ tuyÆt" lÅn cŸc ½×nh nîi, trong lîc ngàn ½¿n v¡ ngàn løa ḷn t¡n. áng ta ½´t mæt cŸi thau lèn trơèc lƯ sơêi, pha nơèc ¶m cho tái t°m røa. áng ta l¶y mæt miÆng bàt bìn lau chïi mÖnh m¸y tái. Tái mê cøa. Ngo¡i vơén, tái l¶y âng sŸo ra thäi dơèi b·u tréi ½·y nhùng ngái sao nh¶p nhŸnh, Ÿnh sŸng cđa sao chiÆu xuâng in bÜng nhùng c¡nh lau sºy trÅn cŸt. Nhùng s¾ghias rúc sŸng nçi phÏa nhùng gËnh ½Ÿ thºt g·n trong sú yÅn tØnh cđa ½Åm khuya. Kháng mæt tiÆng chim kÅu, kháng mæt tiÆng chÜ sđa. TrÅn vƯm tréi kháng mæt ǵn mµy, lnh lÁo, trong veo, v·ng tr¯ng xanh xao ½ang dong buăm v¡o cßi vá tºn, bÅn trÅn nhùng mŸi nh¡ qu¾t nơèc vái tr°ng cđa chîng tái."Li ½µy, áng gi¡ nÜi."
ThÆ nhơng tái vă l¶y cµy sîng, nhùng viÅn ½n; tái ½i ra ngo¡i vƯng r¡o cđa náng tri, mæt t¶m mËn phđ lÅn ½ái vai tr·n. Tái chy vË hơèng cÜ ngàn nîi, trong cŸi sa mc cđa Thớng ½Æ. Tái ch× yÅu thơçng mæt mÖnh Thớng ½Æ thái, chö kháng ph¨i ngơéi ½¡n áng ½Ü; tái thuæc vË Thớng ½Æ, vË ½¶ng Muán thuê, áng Tréi cđa tái v¡ Thớng ½Æ cđa tái, vË ½¶ng Cha muán thuê, ½¶ng To hÜa cđa tái v¡ Quan tƯa cđa tái. Nåi buăn ½¬ ch¶p cŸnh cho ½ái chµn tái ½Æn ng¡n n¯m. Tái gi³m lÅn nhùng ht cŸt cƯn tinh khiÆt nhơ v¡o thđa bÖnh minh cđa qu¨ ½¶t. C´p ½ïi thon v¡ ½en cđa tái run r¸y trong kháng khÏ buât giŸ. B¯ng ½n cuæn quanh mÖnh, nhùng nÆp g¶p cđa t¶m ch¯n, v¡ hàng sîng lÜ trÅn v¡nh tai, nhîn nh¨y theo nhÙp bơèc chµn ; luăng giÜ phŸt ra trong cçn trân chy nµng tái lÅn; tái l°ng nghe tiÆng sái ṣc cđa mŸu nçi ngơëng cøa cđa mơéi thÆ kư ½¶u tranh. ƒn m´c nhơ vºy, vß trang nhơ vºy, tái nhÖn th¶y vƯm tréi xanh cđa ½Åm, nhùng t¨ng ½Ÿ tr°ng lèn cÜ vµn nhơ c¸m thch ê phÏa trÅn cŸnh ½ăng. Tái nuât nhùng giàt lÎ nÜng, tái tiÆn xa thÅm vË hơèng nhùng gËnh ½Ÿ hăng, xin ½¶t tréi chöng giŸm cho t¶m lƯng th¡nh b¶t diÎt cđa tái, tái tiÆn xa thÅm cho tèi khi g´p nhùng thung lñng ½Ÿ, nhơ nhùng miÎng nîi løa trÅn m´t nguyÎt.
Khi tái quay vË nh¡:
"‡ât ½¿n li ½i, tao sÁ ½ơa bao diÅm cho m·y."
Ngàn b¶c ½¬ chŸy li v÷a ½đ sŸng; áng gi¡ theo tái vá nh¡, mê cŸi n¶p tđ cđa b¡n viÆt, v¡, ngăi trơèc cŸc ng¯n k¾o, dơèi cŸi cḥp ½¿n v¨i cÜ ½Ïnh nhùng ht chuåi, äng vÁ hàa ½ă náng tri; måi thŸng áng gi¡ ph¨i vÁ li böc hàa ½ă vÖ tÖnh trng cŸi ½·m l·y cö thay ½äi theo dung lớng nơèc con suâi m¡ chîng tái nghe tiÆng ch¨y rÜc rŸch. Trơèc khi tái ½Æn, mæt ngơéi lÏnh ‡öc trÀ ½¬ sâng ê ½µy sau cuæc chiÆn bi cđa lù ½o¡n Africa-Korps; h°n ½¬ l¶y nhùng cuân sä nh̃ viÆt nhºt kû trong sa mc v¡ c¶t d¶u dơèi nhùng phiÆn ½Ÿ. Vèi cŸi bît chÖ ½̃ áng gi¡ kÀ nhùng bé b¬i trong lîc tái thiÆp ngđ trÅn chiÆc ½i-v¯ng nçi phƯng khŸch, trong mæt ½Åm muæn phiËn cđa ½¶t nơèc An-giÅ-ri.ê
IIIIIIIIIIIIIIII
Nhµn V¯n | Tin V¯n | Ph̃ng
V¶n | ‡ìm SŸch | ‡àc
SŸch
Thơ ViÎn | Thơ
QuŸn | Nâi VƯng Tay |
BiÅn Tºp