½i xa vèi ½´ng mai lan:
viÆt cñng l¡ mæt cŸch sâng

trÙnh Ÿnh nguyÎt

PhƯng 111 l¡ tºp truyÎn ng°n ½·u tiÅn cđa ‡´ng Mai Lan, m´c dï tŸc gi¨ c·m bît ½¬ lµu. ‡µy l¡ mæt tºp h́p 13 truyÎn ng°n, ½¬ v¡ chơa ½¯ng bŸo cđa mæt nh¡ v¯n nù, xu¶t hiÎn t÷ c¨ 10 n¯m nay trÅn cŸc t­p chÏ v¯n hàc h¨i ngo­i. Trong dƯng v¯n chơçng cđa nù gièi ViÎt Nam ê nơèc ngo¡i, ‡´ng Mai Lan ½ớc nh°c tèi nhơ mæt cµy viÆt trù tÖnh, thç mæng. Trong h¡ng ba bân mơçi truyÎn ng°n cđa ‡´ng Mai Lan ½¬ viÆt t÷ trơèc ½Æn nay, b¡ng b­c mæt kháng khÏ cđa mæng mç, cđa mæt cuæc sâng kháng tranh ch¶p. Lâi viÆt cđa ‡´ng Mai Lan nh nh¡ng, ngay c¨ khi diÍn t¨ nhùng nåi d±n x¾ ½èn ½au cđa mæt mâi tÖnh ngang trŸi hay chia xa. Nhơng nÜi nhơ thÆ kháng cÜ nghØa ½¶y l¡ mæt cµy bît héi h́t. Nåi ½au cđa nhùng nhµn vºt trong truyÎn cđa ‡´ng Mai Lan mang mæt vÙ ½°ng ch·m chºm th¶m v¡o lƯng ngơéi ½àc v¡ ê l­i r¶t lµu.

Trong léi túa cđa tºp truyÎn n¡y, NguyÍn Xuµn Ho¡ng ½¬ viÆt:

"Thç mæng l¬ng m­n v¡ ½Âp l¡ nhùng ½´c tÏnh l¡m nÅn tŸc ph¸m ‡´ng Mai Lan. Nhơng nhơ ta ½¬ biÆt, cuæc sâng thúc tÆ cƯn cÜ bË trŸi cđa nÜ l¡ sú t¡n b­o v¡ nh¹n tµm, ph¨n bæi v¡ tæi låi, cŸi x¶u xa v¡ sú nḥc nh¬... Kháng cÜ cŸi ½Âp n¡o kháng mang theo sú chua xÜt. Kháng cÜ tÖnh yÅu n¡o kháng mang d¶u ¶n cđa sú chia ly. ChiÆn tranh v¡ ho¡ bÖnh. ‡̃ v¡ ½en. „m v¡ dơçng. BÜng tâi v¡ Ÿnh sŸng. T¶t c¨ nhùng nghÙch lû hai m´t ½Ü l¡m nÅn cuæc sâng cđa chîng ta. Tái nghØ l¡ ‡´ng Mai Lan biÆt th÷a ½iËu n¡y. Ch²ng qua cá viÆt nhơ mæt cŸch ¸n mÖnh v¡o mæt thÆ gièi khŸc, mæt thÆ gièi ¨o."

Khi tr¨ léi ph̃ng v¶n cđa ban ViÎt Ngù RFI, ‡´ng Mai Lan cñng nhÖn nhºn mÖnh l¡ ngơéi hay mç mæng. ViÆt lŸch vèi ‡´ng Mai Lan l¡ cŸch sâng, cuæc sâng trong mç cđa mÖnh. Cho dï nhµn vºt trong truyÎn ê danh xơng ngái thö nh¶t hay thö ba. Ph¨i ch¯ng chÏnh vÖ mæng mç nhiËu nÅn viÆt ½¬ lµu m¡ cho ½Æn hám nay ‡´ng Mai Lan mèi xu¶t b¨n sŸch. Cµu h̃i n¡y chîng tái ½¬ tú ½´t ra v¡ gi¨i thÏch l¶y. RiÅng tŸc gi¨ tºp truyÎn ng°n PhƯng 111 n¡y gi¨i thÏch nhơ sau:

"Thơa chÙ, cµu tr¨ léi v°n t°t v¡ ½·y ½đ cÜ lÁ ph¨i nÜi r±ng tái hçi thiÆu tú tin v¡ biÆng nhŸc. Sinh ho­t v¯n chơçng cđa tái l­i r¶t µm th·m. Trong v¯n gièi, tái kháng giao thiÎp quen biÆt nhiËu ngay c¨ nhùng vÙ chđ bît. Tái viÆt b¡i gøi cho hà v¡ hà gøi bŸo biÆu l­i tái. Ch× cÜ vºy thái giùa chîng tái, kháng thơ t÷ qua l­i gÖ c¨. NÅn muân in cuân sŸch thÖ ph¨i liÅn l­c vèi mæt nh¡ xu¶t b¨n n¡o ½Ü.. M¡ tái thÖ r¶t ng­i chuyÎn n¡y. Hçn nùa tái kháng tin l°m l¡ cÜ nhiËu ngơéi ½àc tái. ThÆ thÖ in l¡m gÖŸ? V¡ cuân sŸch cÜ m´t hám nay l¡ mæt quyÆt ½Ùnh b¶t ngé. Bêi vÖ trong chuyÆn ½i Hoa Kü v÷a qua, tái g´p ½ớc v¡i nh¡ v¯n, nhùng vÙ chđ bît m¡ tái hiÎn ½ang cæng tŸc. Nghe hà khuyÆn khÏch thÖ tái l¡m, chö thºt tÖnh nÆu kháng cÜ chuyÆn ½i ½Ü tái v¹n chơa nghØ ½Æn chuyÎn in sŸch."

CŸi nghË nghiÎp chÏnh cđa Mai Lan kháng ph¨i l¡ nghË cÜ liÅn quan tèi chuyÎn viÆt lŸch. Vºy chö Mai lan viÆt vÖ ½æng lúc gÖ?

"ViÆt vÖ ½æng lúc n¡o cÜ lÁ cñng tr¨ léi vèi chÙ gi¨n dÙ thái. Tái l¡ ngơéi mÅ ½àc sŸch, khi ½àc ½ớc mæt cŸi truyÎn n¡o hay thÖ tái cö ½àc ½i ½àc l­i. Ngay t÷ lîc cƯn nh̃ tái ½¬ mç ơèc ½ớc trê th¡nh mæt nh¡ v¯n. Tái viÆt ½̀ diÍn ½­t sú suy nghØ, nhùng rung ½æng buăn vui cđa mÖnh trong ½éi sâng.. Chö kháng cÜ gÖ cao c¨ ½µu."

T­i sao Mai Lan l­i chàn nhan ½Ë cđa cuân sŸch l¡ PhƯng 111, töc l¡ túa ½Ë cđa mæt truyÎn ng°n trong tºp truyÎn n¡y m¡ kháng l¡ mæt túa n¡o khŸc?

"Cµu h̃i cđa chÙ cñng ½¬ cÜ nhiËu ngơéi h̃i ½Æn, v¡ ML xin thơa vèi chÙ l¡: HÖnh nhơ tŸc gi¨ n¡o cñng vºy. Khi chàn túa thơéng hay l¶y tÅn cđa mæt truyÎn ơng û cđa mÖnh ½̀ l¡m túa cho tŸc ph¸m. Thúc sú PhƯng 111 kháng ph¨i l¡ mæt b¡i tµm ½°c cđa tái. Nhùng nhµn vºt nam trong truyÎn cđa tái thơéng hà ½Âp ½Á, lû tơêng. Nhơng ½Âp mæt cŸch mé nh­t. CÜ ngơéi ½¬ phÅ bÖnh nhơ thÆ. NÅn khi sŸng t­o PhƯng 111, tái muân ½ơa ra mæt m¹u ½¡n áng näi bºt hçn. NghØa l¡ ph¨i x¶u hçn, ph¨i khŸc hçn.. Tái chơa ơng û vÖ nhºn th¶y mÖnh cƯn lơëng lú giùa x¶u v¡ ½Âp. V¡ khi chàn tÅn ½̀ ½´t túa cho tºp truyÎn, tái muân tÖm mæt cŸi tÅn n¡o ½Ü, ½̀ nÜi lÅn næi dung cđa cuân sŸch. Nhơng mæt ngơéi b­n cđa tái ½¬ cho û kiÆn l¡ nÅn l¶y PhƯng 111 vÖ truyÎn ½´c biÎt cÜ mæt thö kháng khÏ v÷a hiÎn thúc, v÷a huyËn ¨o. Tái b±ng lƯng vÖ ½Ü cñng l¡ mæt truyÎn mèi m¡ tái chơa hË ½¯ng bŸo."

PhƯng 111 kháng ph¨i l¡ truyÎn tµm ½°c cđa Mai Lan, thÆ thÖ trong tºp truyÎn n¡y, truyÎn n¡o Mai Lan thÏch nh¶t?

"TruyÎn tái thÏch nh¶t trong tºp truyÎn n¡y l¡ truyÎn 'Trong Suçng Mï', mæt truyÎn viÆt ½¬ lµu. V¡ truyÎn g·n g·n ½µy l¡ truyÎn 'PhÏa Ngo¡i H­nh phîc.'

PhÏa Ngo¡i H­nh Phîc l¡ cµu chuyÎn m¡ b¨n thµn tái cñng r¶t thÏch. CÜ th̀ nÜi l¡ thÏch nh¶t trong tºp PhƯng 111. TruyÎn ½Ü hơ c¶u ho¡n to¡n hay Mai Lan dúa trÅn mæt cµu chuyÎn n¡o ½Ü cÜ thºt? Mai Lan khi viÆt truyÎn n¡y l¡ nh±m nÜi tèi ½iËu gÖ?

TÖnh c¨m giùa áng nh­c sØ gi¡ v¡ nhµn vºt xơng tái.. Hơ c¶u l¡ hơ c¶u ph·n ½Ü. Nhơng nhùng chi tiÆt v¡ nhùng nhµn vºt ½ớc nÜi trong truyÎn, hà cÜ thúc ngo¡i ½éi. Hà l¡ nhùng ngơéi b­n cđa tái. Khi viÆt truyÎn n¡y, tái muân ½ơa cŸi v¯n minh cđa tin hàc, tháng tin ½iÎn toŸn, internet lăng v¡o tìu thuyÆt. Mæt chuyÎn tÖnh trong théi ½­i cđa chîng ta bµy gié."

Ngơéi ta kháng c·n ph¨i ché ½́i lµu. Ch× c·n v¡i ba phît viÆt mæt cŸi thơ v¡ b¶m gøi ½i ph¨i kháng?

"Vµng! ‡îng vºy! CÜ th̀ nÜi l¡ tái muân cho kháng khÏ cđa truyÎn nÜ mèi mÀ hçn, nÜ h́p théi hçn."

V¯n hàc h¨i ngo­i hiÎn nay xu¶t hiÎn r¶t l¡ nhiËu cµy bît nù, Mai Lan nghØ coi t­i sao l­i cÜ hiÎn tớng pḥ nù c·m bît nhiËu nhơ vºy ê h¨i ngo­i?

"Theo tái thÖ sú kiÎn cÜ th̀ ½ớc gài l¡ hiÎn tớng, ½Ü l¡ sú xu¶t hiÎn nhơ tr¯m hoa ½ua nê cđa nhùng nh¡ v¯n nù nhơ Phan ThÙ Tràng TuyÆn, Tr·n DiÎu H±ng, NguyÍn ThÙ Ngàc Nhung, NguyÍn ThÙ Thanh BÖnh v..v.. ‡Ü l¡ nhùng ngơéi nù cÜ t¡i. TŸc ph¸m hà ½ơa ra ½ớc ½Ün nhºn năng nhiÎt. CƯn riÅng tái, truyÎn ng°n ½·u tiÅn tái viÆt t­i nçi n¡y v¡o n¯m 1991, nghØa l¡ tái viÆt sau hà nhiËu n¯m.

CÜ nhùng quan niÎm cho r±ng v¯n chơçng nù gièi h¨i ngo­i m­nh mÁ vÖ sâng trÅn mæt ½¶t nơèc v¯n minh, ngơéi pḥ nù ViÎt Nam ½¬ thoŸt ra kh̃i nhùng ½Ùnh kiÆn cä hñ. Hà tú do phŸt bìu nhùng gÖ hà muân. Tái l­i kháng hË nghØ ½Æn ½iËu ½Ü. ‡ơçng nhiÅn l¡ ho¡n c¨nh x¬ hæi, mái trơéng sâng r¶t l¡ quan tràng. Nhơng n¯ng khiÆu v¯n chơçng quan tràng hçn hÆt. Ph¨i cÜ thÖ mèi ½ớc.

V¡ tái nghØ cÜ lÁ chîng ta kháng nÅn phµn biÎt nh¡ v¯n Nam hay nh¡ v¯n Nù. Ch× cÜ v¯n chơçng hay ho´c kháng hay vºy thái.

CƯn nÆu nhơ tái cñng ½ớc hµm mæ, gài l¡ tái cñng cÜ mæt chå ½öng trong hiÎn tớng n¡y, thÖ tái cÜ th̀ nÜi riÅng vË tái chît xÏu.. Hay cÜ th̀ l¡ chung chung cho lèp tuäi cđa chîng tái. Lèp tuäi v÷a trơêng th¡nh, ½·y ho¡i b¬o ½¬ bÙ ½¸y ra kh̃i quÅ hơçng. Chîng tái viÆt vÖ khao khŸt tiÆng m ½À cđa mÖnh. Bêi vÖ viÆt cñng l¡ mæt cŸch sâng. Ngo¡i sú b¡y t̃ tµm c¨m, viÆt l¡ sâng vèi nhùng gÖ m¡ thúc tÆ mÖnh kháng cÜ ½ớc."