chu tø,
ngơéi chÆt trÅn thuyËn,
½·u b¬i sáng...

‡Åm nay, nåi xao xuyÆn mï mé cđa hai mơçi bân n¯m xơa cñ kia trê l­i vèi cơéng ½æ n´ng nË hçn do nhùng khÜ kh¯n cđa c¨nh sâng thúc tÆ ½ang gŸnh chÙu t÷ tÖnh huâng con ngơéi bÙ d±n x¾, böc h­i bêi nhùng biÆn ½æng chÏnh trÙ, sau l·n thay ½äi chÆ ½æ. Nhùng thay ½äi d¹n ½Æn tai hàa cho sâ ½áng t·ng lèp dµn chîng vèi ½Üi khä, nḥc hÖnh, Ÿp böc thúc hiÎn bêi chÆ ½æ mèi tÎ h­i g¶p bæi so vèi chÆ ½æ v÷a bÙ thay thÆ, ṣp ½ä. ‡ìn hÖnh cđa tÖnh huâng khÜ kh¯n ph¨i gŸnh chÙu n·y l¡ chiÆc xe hÆt x¯ng m¡ anh ½ang câ söc ½¸y cho hÆt ½o­n ½ơéng dàc bÅn háng trơéng Nam Tìu Hàc - trơèc n¯m 1954 l¡ nh¡ thơçng cđa Quµn ‡æi PhŸp - m¡ d¶u vÆt nay cƯn l­i l¡ nhùng lƯ ½ât ½ă phÆ th¨i vèi âng khÜi hÖnh vuáng trÅn cÜ chiÆc n°p ½ºy hÖnh nÜn b±ng s°t. D¹u ½ang g·n kiÎt söc bêi söc trÖ n´ng cđa chiÆc xe, nhơng anh v¹n liÆc v¡o âng khÜi - d¶u hiÎu riÅng cđa nh¡ thơçng - m¡ thuê nh̃ anh ½¬ vá tÖnh nhºn ra, v¡ ½´t ½̀ cho nÜ mæt giŸ trÙ - lƯ cÜ âng khÜi cđa nh¡ thơçng l¡ nçi ½ât ½ă cđa ngơéi chÆt ½̀ kh̃i nhè tèi hà. Anh ½Ùnh chia xÀ û nghØ n·y vèi hai ngơéi b­n cïng lèp, Vß û, v¡ Vñ Ngú ChiÅu (chö kháng l¡ bît danh NguyÅn Vñ quen thuæc cđa b­n) kháng hìu t÷ ½µu bång nhiÅn ½i ½Æn giîp anh ½¸y chiÆc xe; nhơng do quŸ mÎt nhàc, v¡ phiËn búc nÅn anh ch× nhÖn b­n thay léi c¨m çn. Cuâi cïng, chiÆc xe cñng ½Æn trơèc cäng trơéng Phan Chu Trinh, hai b­n nhÖn anh Ÿi ng­i, t̃ lƯng thơçng xÜt b¶t lúc: Ṭi tao ch× giîp m·y ½Æn ½µy thái - cđa m·y tú thµn m·y lo. Vß, Vñ (bÖnh thơéng anh ch× gài cŸc b­n thµn vèi tìu danh riÅng, nhơng kháng hìu t­i sao l·n n·y anh nghØ vË hà qua danh xơng cđa gia tæc - cÜ th̀ l¡ cŸch gài ½̀ t̃ lƯng kÏnh tràng b­n hay ch¯ng?) biÆn m¶t nhơ hà ½¬ b¶t ngé ½Æn giîp anh ½¸y chiÆc xe ê ½o­n ½ơéng bÅn c­nh nh¡ thơçng. Anh nhÖn quanh qu¶t, ½çn ½æc, tuyÎt vàng, bêi cäng trơéng ½¬ g¡i ch´t bêi mæt ä khÜa s°t, lå khÜa sµu, vƯng khÜa to ½en mÜc v¡o nhùng tîm giµy kÀm gai râi r°m, ½e dàa. Anh biÆt ch°c trong trơéng ½ang cÜ ½iËu hy vàng gi¨i cöu anh thoŸt kh̃i tÖnh tr­ng khân khä ½ang gŸnh chÙu - xe hÆt x¯ng, Ÿo qu·n rŸch b¸n, bÜ chºt vơèng vÏu, ngơéi dÏnh ½·y vái (cÜ lÁ do t÷ hai b­n Vß, Vñ v÷a răi ch¯ng?! Anh kháng ½đ söc nghØ tiÆp). Nhơng l¡m sao ½̀ v¡o ½µy? Anh nhÖn lÅn tréi, nçi nhùng t¡ng cµy phớng... NhÖn ½Æn ½µu, t¡ng lŸ cao ½Æn ½¶y, t¡ng lŸ xanh biÆc lÜng lŸnh nhơ dŸt ngàc... Ng¡y mÖnh mèi v¡o hàc phớng v÷a ½ớc trăng, ch× ngang t·m th°t lơng m¡ nay cµy ½¬ cao ½Æn thÆ. Anh b̃ dë û nghØ vË t¡ng cµy, trê l­i tÖnh tr­ng tuyÎt vàng b¶t lúc hiÎn t­i, nhÖn quanh tÖm kiÆm, van lçn, c·u cöu, v¡ cuâi cïng vïng la lèn m÷ng rë... BŸc, BŸc, em ½µy, Nam ½µy, bŸc çi... Nh¡ v¯n Chu Tø ½ang ½öng dơèi gâc cµy phớng trơèc Trơéng Nam Tìu Hàc ½âi diÎn vèi cäng Phan Chu Trinh bÅn kia ½ơéng, nhÖn anh thơçng yÅu xa xÜt. Anh ch­y væi qua ½ơéng, b¶t ch¶p ½Ÿm ½áng ngơéi ½¡n b¡ vïng quÅ xö B°c la m°ng chơêi bèi... ‡÷ng ½̀ û ½Æn nhùng con m phï thđy - h¬y câ g´p áng Chu - Anh tú thîc ḍc vÖ chµn ½ang kÂt dÏnh lÅn nhúa ½ơéng ½¬ biÆn th¡nh mæt lèp d·u ½en l·y nh·y ngån ngang nhùng ½inh nhàn). Anh ½´t b¡n tay trŸi áng Chu lÅn trÅn cä cŸnh tay ph¨i cđa mÖnh, nçi cÜ nât ruăi to ½en (m¡ anh h±ng th°c m°c kháng hìu l¡ d¶u hiÎu vË mæt ½iËu b¶t h­nh, hay may m°n gÖ - ch°c sÁ ph¨i x¸y ½Æn), c¸n thºn ½ơa áng qua ½ơéng, ½Æn chiÆc cäng pḥ ½ang h¾ mê do chiÆc xe ½­p cđa mæt ngơéi n¡o ½¶y ½´t dúa v¡o chiÆc cæt. Xe ½­p cñng cÜ mæt vƯng khÜa s°t quanh chiÆc cæt... ê ½µu cñng cÜ khoŸ s°t hÆt. Anh nÜi th·m n¬o nË khi ½ơa ngơéi b­n lèn tuäi qua cäng, bơèc ½i chºm trÅn ½o­n ½ơéng gi¬i ½Ÿ nhàn. áng Chu thê nh mÎt nhàc, b¡n tay áng run r¸y l­nh lÁo trÅn cä tay anh, Ÿnh m°t luán nhÖn anh thîc ḍc nµng ½ê, an đi. Hai ngơéi l·n bơèc lÅn h¡nh lang trơèc phƯng hiÎu trơêng, rÁ qua ph¨i ½Æn trơèc cøa c¯n phƯng thö hai dïng l¡m v¯n phƯng nh¡ trơéng m¡ hæi ½ăng giŸo sơ ½ang ngăi hàp khu¶t sau t¶m m¡n xanh ½̀ quyÆt ½Ùnh vË kÆt qu¨ kü thi Tî T¡i Hai... Ngơéi cuâi cïng ½ớc ch¶m ½ºu - TÅn anh ½ớc xơèng lÅn vèi giàng nÜi to, µm tiÆng búc töc h±n hàc, biÍu læ ½iËu cơëng ¾p b°t buæc ph¨i ch¶p nhºn. Anh tho°t nhÖn böc tơéng bÅn c­nh cøa ra v¡o: Chù sâ 89 m¡u ½̃ tơçi rÜi nhơ mŸu ½àng... Tæi em quŸ bŸc çi! Anh la tiÆng lèn th¨m thiÆt, c·u cöu, c¡o m­nh v¡o b¡n tay áng Chu. MŸu t÷ b¡n tay ch¨y ra cïng m¡u ½̃ cđa chù sâ 89 trÅn böc tơéng.

Anh bºt ngăi dºy, b¡n tay ½ºp m­nh lÅn vŸch tơéng ½Ÿ phƯng giam, gµy nhÜi ½au thºt nhơ ½ang c¡o m­nh v¡o b¡n tay áng Chu trong gi¶c mç... Thµn th̀ anh näi cçn run l­nh khá khan, hai h¡m r¯ng ½ºp v¡o nhau kháng kiËm giù. Cçn l­nh chµm chÏch, c°n x¾ kh°p trong thµn, nhơng lèp da ngo¡i h÷ng húc nhơ sái løa. Giµy th·n kinh t÷ gŸy lÅn ½×nh ½·u tơêng ch÷ng bâc th¡nh hai ½ơéng khÜi m̃ng. Chîa çi l¡m sao con ngơéi chÙu näi cho tèi n¯m 1989?! Anh ½¬ ê trong h·m kiÅn giam t÷ n¯m 1981 ½Æn nay, mïa ‡áng n¯m 1985, nçi tr­i giam sâ 5, x¬ Lam Sçn, t×nh Thanh HÜa.

áng Chu ngăi trÅn bºt thËm trơèc hiÅn nh¡ 104 ‡ơéng Cáng Lû, S¡igƯn. ‡o­n ½ơéng trơèc Thơçng XŸ Crystal Palace n·y vân l¡ nçi sinh ho­t nhæn nhÙp sinh ½æng nh¶t cđa th¡nh phâ, b°t ½·u t÷ lîc tréi r­ng sŸng k¾o d¡i cho ½Æn ½Åm tâi, nh¶t l¡ kho¨ng gié tan sê buäi chiËu, hai lË ½ơéng luán ½áng ngơéi ½i bæ, v¡ dơèi lƯng ½ơéng cŸc lo­i xe g°n mŸy, xe hçi, ph¨i nhÏch chºm t÷ng thơèc ng°n trơèc khi ra tèi giƯng chÏnh, ½ơéng LÅ Ĺi. ChiËu nay, 29 thŸng Tơ, 1975, con ½ơéng trâng vâc hiu h°t nhơ chiËu Ba-mơçi TÆt, nhơng kháng ph¨i c¨nh tớng thơ gi¨n ngh× ngçi vèi kháng khÏ ½·m ½·m Åm ¨ ½´c biÎt riÅng cđa chiËu cuâi n¯m ½̀ chu¸n bÙ cho ‡Åm Giao Th÷a bïng vë vèi S¡igƯn hoan l­c sâng ½æng. ChiËu Hai-mơçi chÏn ThŸng Tơ, n¯m Mæt ng¡n chÏn-tr¯m b¨y-mơçi l¯m, S¡igƯn u u¸n thê h°t hçi h¶p hâi vèi nhùng con ngơéi c¨m nhºn cŸi chÆt thºt g·n kË. Th¡nh phâ tan hoang nhơ gi¨i mæ huyÎt khäng lă bÙ ½¡o xèi væi v¬ ½̀ kÀ b­o ngớc tÖm cđa c¨i t÷ nhùng thµy chÆt bÙ vöt tung vơçn v¬i. NÜn, gi·y, Ÿo qu·n lÏnh kháng biÆt t÷ ½µu, do nhùng ai v¶t tr¡n tung tÜe lÅn bé h¿, d¡i theo m´t læ. V¡ trÅn ½ơéng, nhùng chiÆc xe nh¡ binh, xe du lÙch (t÷, cđa nhùng ngơéi ½¬ b̃ ½i) ch­y vun vît ngang ngớc do nhùng thanh, thiÆu niÅn c·m tay lŸi, nhùng bàn khŸc ½öng chºt hai bÅn th¡nh xe, Ÿo trºt khuy nît xâc xÆch, dù dæi vèi gi¨i b¯ng, ho´c kh¯n ½̃ cæt trÅn cä, vƯng tay Ÿo. CÜ ½öa ch× vèi mæt m¹u v¨i ½̃ x¾, nh´t t÷ ½µu ½Ü trong væi v¬ ½̀ cÜ d¶u hiÎu cđa ½o¡n lñ, kÙp a nhºp vèi cçn b­o ngớc ½ang tr¡o dµng to¡n th¡nh phâ, hiÎn thúc thÅm c¨nh tớng ho¨ng lo­n vèi nhùng ½Ÿm ½áng ṭ hàp, hƯ h¾t, chøi bèi gi¡nh giút bµu quanh nhùng ½Ùa ½ìm cáng cæng, cç sê chÏnh quyËn chöa vºt liÎu ½°c tiËn, thöc ¯n dú trù. ‡­n sîng tay b°n lÅn tréi t÷ng tr¡n de dàa hung h¬n chen l¹n nhùng tiÆng nä bºp bïng cđa trŸi phŸ, lúu ½­n... TiÆng ½ºp ½̣c t÷ nhùng chung cơ ngo­i kiËu, biÎt thú chÏnh phđ, nhùng kho chöa h¡ng dăn lÅn t÷ng chºp nhơ cçn ½æng ½¶t µm µm t÷ng lƯng sµu, tr¡n d·n lÅn bé m´t, t­o nÅn chuåi µm ½æng ma quư rén ŕn nhơ ng¡n v­n ch¡y vă ½ang nÎn lÅn n°p Ÿo quan, xuâng t·ng t·ng mæ huyÎt cđa l·n chán sâng tºp th̀.

áng Chu ngăi l­nh, ngÜ sùng ra kho¨ng trâng.

Anh dúa xe ½­p ngăi xuâng bÅn c­nh, ½´t tay lÅn cŸnh tay trŸi cđa áng, ph·n cä tay luán kÂp sŸt v¡o th°t lơng ½̀ bèt ph·n run r¸y do tai n­n ½̣ng xe sau l·n bÙ mơu sŸt, cñng do chöng Parkinson ê ngơéi gi¡. Ngơéi b­n lèn tuäi nhÖn anh vèi trƯng m°t kháng ph¨n öng... Anh kháng ½i ¡?! BÖnh thơéng µm nÜi cđa áng vân trïng l´p, kháng phŸt µm rß måi chù (¨nh hơêng hºu qu¨ cđa vÆt thơçng ½­n xuyÅn qua yÆt h·u t÷ l·n bÙ mơu sŸt n¯m 1966), nay c¡ng thÅm t°t nghÂn, yÆu èt, mái dơèi rung chuỳn lÎch l­c kháng theo µm, chù ½ớc phŸt ra, chît nơèc bàt tr¡o theo måi tiÆng nÜi. áng Chu ng÷ng l­i, gớng ½öng lÅn, t̃ û muân h¶t tay anh ra ½̀ xŸc ½Ùnh v¹n cƯn kh¨ n¯ng tú chđ, quyÆt ½Ùnh döt khoŸt, nhơng bêi ½¬ quŸ yÆu, nÅn cuâi cïng áng khÀ túa v¡o anh ½̀ ½öng lÅn... Mái dơèi cđa áng l­i chuỳn ½æng, xong kh¾p ch´t. NÜi cñng ½¬ l¡ vá Ïch. áng bơèc v¡o nh¡, ngăi xuâng b¯ng ghÆ th¶p sŸt ph·n tơéng lÜt gå nhÖn lÅn h¡ng tranh cḥp in l­i cđa nhùng danh hàa thÆ gièi m¡ ‡±ng Giao ½¬ thiÆt trÏ t÷ n¯m mèi khai trơçng cç sê SÜng Th·n n·y. Anh ngăi xuâng bÅn c­nh áng. Vá Ïch, bâi râi, réi r­c...

V́ chăng ‡±ng Giao, Chu VÙ Thđy t÷ trÅn l·u bơèc xuâng. Im l´ng vµy ch´t, ½¿ n´ng, bân ngơéi nhÖn nhau nhơ th̀ muân chia bèt ph·n trŸch nhiÎm vË mæt quyÆt ½Ùnh quan tràng. Cuâi cïng, Thđy lÅn tiÆng... Anh Nam cñng kháng ½i ½¶y ba. ÷. áng Chu lç ½¬ng, kháng ½̀ û léi con, rung rung ½öng lÅn, ½i ra l­i cøa nhơ muân thoŸt kh̃i mæt ½iËu r¡ng buæc, k¾o giù t÷ c¯n nh¡ m¡ gié n·y ½¬ nÅn th¡nh mâi ½e dàa, nguy biÆn. Thđy væi ½i k¿m theo. ‡±ng Giao ½öng sŸt v¡o anh, thÖ th·m, mÎt mßi, buáng xuái... Tái xuâng bÆn t¡u răi, kinh quŸ, ½¡nh ê l­i thái. ‡¬ th¶y c¨nh ‡¡ N³ng, Nha Trang, tái chÙu kháng nåi, ½¶y cƯn l¡ trÅn bé, huâng gÖ ra ngo¡i khçi. Anh ra ngăi vèi áng ½i, th¶y anh ê l­i, ṭi n·y m÷ng l°m, m¶y ng¡y n·y kháng g´p, tơêng anh ½¬ ½i răi...

‡±ng Giao hìu û, cơéi nh­t thay léi t÷ châi... Sîng, ½­n l¡m gÖ bµy gié, chuâc thÅm hàa thái, cºu trung tŸ Lá cƯn höa ½em c¨ kh¸u ½­i liÅn tèi. Thđy trê v¡o, ½öng sŸt c­nh chăng, nÜi nh̃ nhÂ, câ nÅn vÀ tú nhiÅn... Anh ê l­i ¯n cçm vèi ṭi n·y, ba tái c·n cÜ ngơéi bÅn c­nh, anh ê chçi vèi áng, m¶y hám nay áng nh°c anh m¬i... ph·n muân anh ½i thoŸt, ph·n muân g´p anh, dÙp n·y mèi biÆt ai l¡ b­n b¿ thºt... Th±ng cha ‡g chơa gÖ ½eo b¯ng ½̃, ½Æn ½µy ½Ùnh hï ṭi tái, v÷a bơèc v¡o nh¡, bÙ ba tái n¾m cho cŸi câc, v¡ ½uäi ra ngay... û Thđy muân k̀ mæt chuyÎn khái h¡i, v¡ nh¶n m­nh vË tÏnh bâc ½ăng câ hùu cđa áng Chu hçn l¡ phÅ phŸn h¡nh vi trŸo trê cđa kÀ tÅn ‡g kia. Cµu chuyÎn cÜ ½ớc tŸc ½æng tât, anh trê l­i tÏnh liËu lØnh, b¶t c·n - nay g´p thÅm c¨nh cïng ½ơéng, tÏnh cŸch n·y c¡ng ph¨i ½ớc phŸt trìn - ChÙ nÜi ph¨i ½¶y, ½̀ tái ch­y ½i mua m¶y chai bia, bùa nay, áng Giao vèi tái c·n ph¨i uâng vèi nhau, biÆt ½µu ½µy l¡ dÙp chÜt ½ớc uâng bia M₫, rớu Tµy. Anh mau m°n ra l¶y xe ½­p, nÜi vèi v¡o nh¡... Tái ch× ½i mæt lŸt l¡ cÜ ngay, bia, rớu lîc n·y dÍ kiÆm thái, thiÅn h­ l¶y ra bŸn ½·y ½ơéng... Anh c¶t cao giàng, l¡m ra cŸch ½ang sâng ½æng, vui vÀ. BŸc ½́i em mæt chît nhŸ... Anh nÜi to vèi áng Chu, bÖnh thơéng hÜa mæt tÖnh c¨nh ½¬ thºt sú vá Ïch cöu v¬n. Nhơng khi ½i ½Æn gÜc ½ơéng LÅ Ĺi - Cáng Lû, anh hìu ra ngay ½iËu xa xÜt... T¶t c¨ ½¬ quŸ muæn m¡n, tuyÎt vàng. Nhùng chiÆc xe ch­y ngang dàc, bÜp cƯi inh ̃i; cÜ hai chiÆc ch­y ngớc chiËu táng v¡o nhau trơèc tiÎm sŸch Khai TrÏ, trÅn kho¨ng ½ơéng d¡nh khŸch bæ h¡nh v¡ xe g°n mŸy, sŸt lË ½ơéng. Hai ½Ÿm thanh niÅn trÅn nhùng xe n·y sau mæt lîc g·m g÷, dàa n­t, ½ăng ½ơa sîng b°n lÅn tréi... ‡­n nä khá khâc, rËn rØ. Kháng mæt bÜng ngơéi m´c y pḥc c¨nh sŸt. Th¡nh phâ ½¬ ho¡n to¡n c¨nh nh¡ chŸy, ch́ vë. Anh rît nhùng gi¶y té trong tîi ra, Chöng Ch× T­i Ngñ, Chöng Minh Thơ sâ 41 cđa PhŸi ‡o¡n Ban LiÅn H́p... xÆp t¶t c¨ th¡nh x¶p nh̃, chuăi xuâng âng câng trơèc nh¡ sŸch. KhÀ liÆc v¡o phÏa ½ơéng Cáng Lû, anh tơêng ch÷ng nhơ áng Chu ½ang ngăi ê cøa theo dßi l·n h­ huyÎt chÏnh xŸc thµn anh. Nhùng tiÆng cơéi ½ïa v÷a răi vèi v́ chăng Giao, Thđy thºt ra l¡ cđa lèp kÙch gớng, tæi nghiÎp ṿng vË.

Khi anh mang k¾t bia, v¡ chai champagne mua t÷ bàn ngơéi hái cđa b¡y bŸn trơèc Building Brinks vË, áng Chu v¹n ngăi im ê bºc thËm ngơëng cøa. Anh thø câ g°ng thÅm mæt l·n... BŸc uâng vèi em ly rớu, champagne thçm, v¡ dÍ uâng. Anh ½ơa ra ly rớu, áng Chu ½ê l¶y vèi hai tay rung m­nh. áng uâng mæt hçi xong ½öng lÅn. Im l´ng, Ÿnh m°t khá khan. Anh uâng hÆt ph·n cƯn l­i. Rớu ¹m nh­t, l­nh suáng... Anh ½ơa tái lÅn l·u. áng Chu nÜi nh̃ nhơng döt khoŸt nhơ ½¬ ho¡n th¡nh mæt quyÆt ½Ùnh. Anh kháng ch× ½ë cŸnh tay áng nhơ thơéng lÎ, nhơng h·u nhơ nµng h²n ngơéi áng lÅn nhùng bºc thang. Khi ngang qua c¯n gŸc lùng nçi l¡m viÎc cđa ‡±ng Giao, anh liÆc v¡o, c¨nh b¡y bæn sâng ½æng, găm nhùng b¨n vÁ phŸc th¨o, marquette bŸo, gi¶y, v¡ m¹u bÖa sŸch... kháng cƯn kháng khÏ thµn mºt, ¶m cîng, bÖnh yÅn cđa nçi quen thuæc, thơéng ng¡y anh ½Æn chçi, n±m ngđ... Ch× mæt tu·n, mæt thŸng trơèc buäi chiËu hiu h°t ngæt ng­t hám nay. C¯n phƯng bµy gié ph¨ng ph¶t vÀ l­nh lÁo cđa chiÆc h·m bÙ så s¡ng xŸo træn, ḷc lài m¡ chđ nhµn ½¬ v°ng m´t t÷ lµu. áng Chu n±m xuâng chiÆc giơéng mµy, cêi chiÆc kiÆng ra kh̃i m°t, nÜi trâng kháng... Cuân nhºt kû tái viÆt dë... anh l¶y ½i. TrƯng m°t áng ½öng sùng, rŸo ho¬nh nhÖn lÅn tr·n nh¡. Anh lºt trang ½·u cuân nhºt kû, tºp vë hàc trƯ m̃ng ½·y nhùng chù viÆt to, n¾t rung, râi... Tái biÆt tái l¡ mæt th±ng ½̀u... Anh kÅu tiÆng nh̃... Tæi quŸ bŸc çi!! khi nhÖn lÅn böc ¨nh ½´t ê kÎ sŸch. áng Chu bÆ chŸu ngo­i, Lá, con ½·u lƯng cđa Thđy, Giao, ṇ cơéi áng r­ng rë... SŸng loŸng t÷ ½ái m°t th²ng th°ng, trung hºu, hăn nhiÅn.

Bùa ¯n dú ½Ùnh vèi v́ chăng Giao, Thđy cïng áng Chu kháng bao gié ½ớc thúc hiÎn, vÖ sau ½Ü anh vË nh¡ ê Phî Nhuºn, v¡ sŸng 30 thŸng Tơ, kho¨ng 12 gié trơa, chÙ Lan, con cá anh hât ho¨ng ch­y tèi vèi bŸo ½æng... CÜ m¶y áng viÆt v¯n, l¡m bŸo ½eo b¯ng ½̃ ½i vèi v́ chăng cá KCg ½Æn nh¡ chÙ h̃i nçi ê cđa anh?! Tin dù ½Æn ½îng lîc, t÷ c¯n gŸc, anh nhÖn xuâng ½ơéng NguyÍn Huünh ‡öc... CTBn, NTTh, NH‡g tay ½eo b¯ng ½̃ b·m, nh¨y xuâng t÷ mæt xe jeep trơçng cé m´t trºn gi¨i phÜng. Bn nÜi vèi ngơéi ngăi trÅn xe (sau n·y mèi biÆt l¡ VHh)... CÜ "t¶n" kháng ½ăng chÏ?! Anh nh¨y t÷ mŸi hiÅn xuâng nghØa ½Ùa sau nh¡, v¡ ½Æn khu PhŸp KiËu, Trơéng Collette trî cho tèi ng¡y vË B¡ RÙa, trơèc khi ½i trÖnh diÎn ê tï.

N¯m 1965, Thơçng Thơçng ra kh̃i nơèc do mæt hàc bäng cđa UNESCO, theo hàc ng¡nh d·u h̃a ê û; nơèc û kháng xa PhŸp, v¡ Anh Quâc, nÅn tiÎn th̀ cá l¶y luán hai b±ng k₫ sơ cđa hai nơèc n·y, sau ½Ü chuỳn qua hÎ ½­i hàc M₫ nhơ l¡ chuyÎn t¶t nhiÅn. N¯m 1970, Thơçng Thơçng vË nơèc, pḥ trŸch phƯng thÏ nghiÎm cđa h¬ng Shell, chÙu trŸch nhiÎm kìm soŸt, ½Ùnh lớng, ph¸m ch¶t to¡n bæ d·u nhºp v¡o ViÎt Nam, sau ½¶y mèi phµn phâi ½Æn nhùng nçi tiÅu tḥ vèi khâi lớng lèn. ThÙ trơéng dµn ḍng dïng lo­i gÖ, mŸy bay, chiÆn xa quµn ½æi xø ḍng ½æ d·u n¡o... N¯m 1974, tîi d·u khäng lă ê thËm ḷc ½Ùa ViÎt Nam b°t ½·u ½ớc khai thŸc. D·u thá t÷ mß Báng Hăng sâ 9 ½ớc chuỳn v¡o ½¶t liËn, ½ơa ½Æn phƯng thÏ nghiÎm cđa Thơçng. Giàt d·u ½·u tiÅn cđa t¡i nguyÅn quâc gia ½ớc chiÆt làc, ½ât lÅn ngàn løa ê NghØa Trang Quµn ‡æi BiÅn HƯa. C¨ MiËn Nam b÷ng b÷ng hy vàng vèi hºu chiÆn xµy dúng phî cơéng. Nhơng qu¨ thºt nhơ mæt bŸo tin mØa mai trÅu chàc Ÿc ½æc, sau l·n ngàn løa hy vàng kia chŸy sŸng thÖ ½Æn kü Tr­i Tâng LÅ Chµn cđa Tìu ‡o¡n 92 BiÎt ‡æng Quµn bÙ tr¡n ngºp, thŸng 11, 1974; tiÆp ½Æn cuæc t¶n cáng chiÆm ½Üng ngang ngớc Phơèc Long, thŸng 12, 1974. V¡ khi biÆt ch°c phe kû kÆt chÏnh thöc HiÎp ‡Ùnh Paris, chÏnh phđ LiÅn Bang B°c M₫ ½ăng lo­t vèi 13 nơèc kû ½Ùnh thi h¡nh hiÎp ½Ùnh khiÆp nhớc im l´ng trơèc thŸi ½æ hung h¯ng trµn trŸo, phe cæng s¨n ViÎt Nam t¶n cáng döt ½ìm l·n cuâi, b°t ½·u t÷ 10 thŸng 3, 1975, trºn Ban MÅ Thuæc - MiËn Nam bÙ böc tø v¡o ng¡y 30 thŸng Tơ nhơ mæt ½iËu ph¨i ½Æn.

- Thơçng kháng hË chu¹n bÙ ½̀ lÅn t¡u, ch× nhè cÜ nghe loŸng thoŸng t÷ ½Ÿm ½áng nhùng léi la lâi b¡n tŸn... ‡÷ng ½i t¡u Trơéng Xuµn, nÅn ½i t¡u ViÎt Nam Thơçng TÏn, v¡ chiÆc t¡u ½ºu trÅn bÆn ½¬ ½áng kÏn ngơéi, ngơéi ½öng ½·y trÅn boong, hÖnh nhơ hà kháng muân cho ai lÅn thÅm... C·u t¡u ½¬ k¾o cao lÅn kh̃i s¡n bÆn c¨ng, v¡ mæt ngơéi ½¡n áng r¶t cao lèn ½¬ nh¶c Thơçng lÅn ½̀ bŸm v¡o c·u thang chiÆc t¡u khi mÖnh t̃ û nhé cºy. MÖnh cñng kháng nhè ½¬ nÜi vèi áng ta nhùng gÖ, ch× biÆt nhÖn ngơéi ta ½̀ c·u cöu... V¡ khi lÅn ½ớc boong t·u thÖ n±m l¬ ngay lÅn s¡n kháng gớng ½ớc, cÜ mæt gia ½Önh v́ chăng trÀ ngăi trơèc m´t, nhơng bêi quŸ bºn ræn vèi m¶y ½öa con cƯn nh̃ nÅn kháng ai t̃ û muân giîp gÖ cho ai. Ch× mæt ngơéi ½¡n áng lèn tuäi, m´c chiÆc Ÿo veston m¡u xŸm l¡ ngăi im l´ng b¶t ½æng, nhÖn vË phÏa Thơçng vèi trƯng m°t kháng ph¨n öng sau lèp kÏnh tr°ng. áng ta ho¡n to¡n kháng ½̀ û nhùng ăn ¡o xŸo ½æng vµy quanh. T¡u qua kh̃i Nh¡ B¿ thÖ trong bé cÜ tiÆng sîng b°n ra... Ngơéi trÅn boong t¡u ïn ïn ch­y xuâng h·m, c¨nh nhŸo nhŸc ho¨ng lo­n t­i bÆn Kho 5 thÅm mæt l·n diÍn l­i vèi tiÆng sîng t÷ bé hiÎn thúc mâi ½e dàa sŸt cºn. Thơçng kháng cƯn chît söc lúc nh̃ ½̀ nh¶c näi chµn tay, ph¨n öng tú b¨o vÎ l¡ n±m im, m°t nh°m ch´t. S¡n t¡u ½æt nhiÅn im l°ng... Mài ngơéi ½¬ ch­y xuâng h·m, cá mê h¾ m°t, ph·n n°ng dài sŸng v¡ hçi nÜng húc lÅn t÷ s¡n t¡u cïng nåi khiÆp ś l¡m tÅ liÎt mài giµy th·n kinh thè thÙt. Ngơéi ½¡n áng trơèc m´t v¹n ngăi l´ng nhơ sú ½å vë tan nŸt ½¬ ho¡n t¶t tú trong thµn. Bµy gié kháng ph¨i l¡ ½­n sîng nh̃ nùa m¡ l¡ nhùng tiÆng nä lèn dæi lÅn s¡n t¡u, b°n ra nhùng m¬nh rÖ r¡o cïng hçi khÜi nÜng bïng lÅn sau nhŸng løa... Thơçng nh°m m°t ch´t hçn, ch¶p nhºn chuyÎn cïng ½¡nh. Mæt tiÆng nä lèn r¶t g·n, tơêng nhơ tú thµn ½ang l¡ trung tµm cđa ch¶n ½æng... Thơçng bÙ xá d­t h²n vË mæt bÅn, v¡ n±m im kháng ph¨n öng vË c¨nh ho¨ng lo­n, tiÆng nä ½ang vµy bña bïng vë chung quanh. Cá tơêng nhơ ½¬ thay ½äi h²n mæt cuæc ½éi trong nåi yÅn l´ng d¡i nhơ vá tºn sau tiÆng nå, v¡ ch× mê m°t khi nghe tiÆng khÜc t¶m töc... Bâ, bâ çi... áng çi... áng çi... Ngơéi ½¡n áng v¹n ê thÆ ngăi, ½·u g̣c xuâng, thµn túa v¡o tṛc k¾o dµy, chiÆc kÏnh vë n±m trÅn s¡n, khi ngơéi nh¡ ½´t n±m trÅn s¡n t¡u, n¾t m´t cđa áng ½ớc nhÖn rß hçn vèi vÀ ½au ½èn h±n lÅn lèp da tr°ng xanh b°t ½·u nh́t nh­t...

... Cçn r¹y chÆt tuyÎt vàng cđa ½¡n bơèm trÅn ½ơéng NguyÍn Ho¡ng mæt ng¡y ½·u ThŸng 9, 1955 hay cđa S¡i GƯn h¶p hâi k̀ t÷ ½Åm 28 ½Æn sŸng 30 ThŸng Tơ, 1975. Trơéng Phan Chu Trinh, ½·u ‡ơéng LÅ Ĺi, ½âi diÎn Trơéng Nam Tìu Hàc, vân l¡ Nh¡ Thơçng quµn ½æi PhŸp, song song vèi ‡ơéng NguyÍn Ho¡ng- c¨ hai ½ăng xu¶t thµn t÷ ½¶t Lam Sçn, v¡ t×nh Thanh HÜa, v¡ cŸnh tay l¸y b¸y cđa áng Chu trong gi¶c mç nçi tr­i Lam Sçn ½Åm ‡áng 1985 - Vèi b¡n tay run r¸y thºt trÅn tay anh khi anh ½ơa áng qua ½ơéng trơèc Thơçng XŸ Crystal Palace v¡o Nh¡ 104 Cáng Lû, mæt buäi chiËu S¡i GƯn ½áng ngơéi, mïa ‡áng n¯m 1973... Ngơéi b­n tuäi nh̃, Thơçng Thơçng, trong nhiËu n¯m d¡i, anh ngăi nhÖn t÷ sau nhùng śi tÜc se mơèt vèi lƯng ngån ngang th°c m°c - L¡m thÆ n¡o ½̀ gi¨i b¡i toŸn gĩi nhơ "ngơéi" n·y?! V¡ Con Ngơéi cđa gi¨i ½Ÿp bÏ mºt ¶y - chÆt trong ng¡y ½·u tiÅn - Nh¡ v¯n viÆt nhùng cuân sŸch ch× vèi mæt chù duy nh¶t l¡m tiÅu ½Ë : YÅu. Sâng. TiËn. Lo­n... T÷ HŸn - ViÎt, Chu cÜ nhiËu nghØa: M¡u ½̃, vïng ½¶t giùa bìn, b¬i sáng, chiÆc thuyËn... T¶t c¨ ch× l¡ Mæt- ½̀ ho¡n th¡nh mæt tÏn hiÎu, mæt léi gi¨i: Ngơéi °t ½ớc thơçng (xÜt), ½ớc ho¡n (tr¨) - Anh ra tï - Ng¡y Hai- mơçi ChÏn, ThŸng 1, n¯m 1989.

IIIIIIIIIIIIIIII
Nhµn V¯n | Tin V¯n | Ph̃ng V¶n | ‡ìm SŸch | ‡àc SŸch 
Thơ ViÎn | Thơ QuŸn | Nâi VƯng Tay | BiÅn Tºp