nh¡ v¯n nguyÍn mæng giŸc
v¡ bŸo v¯n hàc

tr·n long hă

1.

L¡ ngơéi chđ biÅn hiÎn t­i v¡ lµu d¡i cđa té V¯n Hàc, xin áng cho ½æc gi¨ biÆt qua vË tiÆn trÖnh th¡nh lºp v¡ phŸt trìn cđa té V¯n Hàc t÷ lîc tiËn thµn cđa nÜ l¡ té V¯n Hàc NghÎ Thuºt?

NMG: Vµng. V¯n Hàc NghÎ Thuºt l¡ "t­p chÏ v¯n nghÎ ½·u tiÅn cđa ngơéi ViÎt h¨i ngo­i", nhơ Ban Chđ biÅn t­p chÏ ½¬ h¬nh diÎn cho in trÅn bÖa bŸo, théi nh¡ v¯n Vß PhiÆn l¡m chđ nhiÎm, nh¡ v¯n LÅ T¶t ‡iËu l¡m chđ bît, áng Tr·n ‡Önh Long l¡m GiŸm ½âc k₫ thuºt (pḥ trŸch in ¶n v¡ qu¨n trÙ). Sâ ½·u cđa V¯n Hàc NghÎ Thuºt ra v¡o thŸng Tơ 1978, v¡ ch× xu¶t b¨n ½ớc 11 sâ răi ½Önh b¨n.

ThŸng Mơéi Mæt, n¯m 1982 tái t÷ tr­i tÙ n­n Galang Nam Dơçng ½Æn ½Ùnh cơ t­i Hoa Kü, ½·u tiÅn t­m cơ ê Houston, thŸng Ba n¯m sau sang California v¡ ½Ùnh cơ vØnh viÍn t­i ½µy. Giao tÖnh cñ cđa tái vèi cŸc nh¡ v¯n Vß PhiÆn v¡ LÅ T¶t ‡iËu, do cïng cæng tŸc ch´t chÁ vèi t­p chÏ BŸch Khoa ê S¡i GƯn trơèc 1975, ½ớc dÙp nâi l­i, nhơng b¶y gié måi ngơéi do ho¡n c¨nh ph¨i lo viÎc mơu sinh riÅng, nÅn kháng cÜ cç hæi l¡m viÎc vèi nhau trong sinh ho­t v¯n chơçng. M¬i ½Æn n¯m 1985, cç hæi mèi ½Æn.

Ban ½·u, dú tÏnh xu¶t b¨n mæt t­p chÏ v¯n chơçng l¡ do mæt nhÜm v¯n hùu thµn thiÆt vèi tái nhơ Ho¡ng Khêi Phong, Cao Xuµn Huy, NguyÍn BŸ Tr­c, Nhºt TiÆn, Ph­m Quâc B¨o, Bïi VØnh Phîc, Vñ Huy Quang...t¶t c¨ ½Ëu ê Quºn Cam Nam California, nhé mæt ngơéi b­n cđa anh Ho¡ng Khêi Phong cÜ nh¬ û muân t¡i tŕ to¡n ph·n cho t­p chÏ, nhơ mæt cŸch qu¨ng cŸo cho cç sê buán bŸn ½ă gå cđa áng. Nhơng dú tÏnh ¶y g´p trê ng­i, nÅn cuâi cïng viÎc xu¶t b¨n t­p chÏ kháng th¡nh, răi ho¡n c¨nh ½ơa ½¸y tèi quyÆt ½Ùnh ṭc b¨n té V¯n Hàc NghÎ Thuºt, vèi nh¡ v¯n Vß PhiÆn l¡m chđ nhiÎm, nh¡ v¯n LÅ T¶t ‡iËu l¡m chđ bît, v¡ tái l¡m thơ kû tƯa so­n, TrÙ sú v¡ K₫ thuºt do anh Tr·n ‡Önh Long (chđ nh¡ in NV Printing) ½¨m nhiÎm.

Sâ 1 V¯n Hàc NghÎ Thuºt Bæ mèi ra ½·u thŸng N¯m 1985. T­p chÏ V¯n Hàc NghÎ Thuºt ṭc b¨n ra ½ớc 9 sâ (trong ½Ü cÜ sâ ½ái 8 & 9 l¡ sâ Xuµn 1986) răi l­i ½Önh b¨n, sau ½Ü t­p chÏ V¯n Hàc do tái chđ trơçng ra ½éi.

2.

áng ½Ùnh cơ t­i Hoa Kü nhiËu n¯m sau khi té V¯n Hàc NghÎ Thuºt ½ớc th¡nh lºp. Xin áng cho biÆt lû do n¡o té bŸo ½äi tÅn th¡nh V¯n Hàc cñng nhơ ½æng cç n¡o thîc ½¸y áng ½öng ra ½¨m nhºn tràng trŸch chđ biÅn (hay chđ bît) cđa té V¯n Hàc?

NMG: CÜ thay ½äi l¡ do nhùng sŸng tŸc tái viÆt théi b¶y gié, nÜi rß hçn l¡ do tái xu¶t b¨n cuân 1 (Nhùng ½́t sÜng ng·m ) v¡ cuân 2 (B¬o näi) cđa bæ trơéng thiÅn Mïa Bìn ‡æng. Cuân Nhùng ½́t sÜng ng·m xu¶t b¨n n¯m 1984 gµy ra mæt cuæc tranh luºn sái näi vË chđ ½Ïch cđa tŸc gi¨, ch²ng h­n nhiËu té bŸo théi b¶y gié ch× trÏch tái dù dæi vË cŸch tái viÆt vË chÆ ½æ Ngá ‡Önh DiÎm, vË phong tr¡o tranh ½¶u Phºt giŸo, vË h¡nh vi cđa mæt nhµn vºt (L¬ng) l¡ lÏnh binh chđng Dï. Tái kháng tr¨ léi cŸc léi cáng kÏch, ch× viÆt mæt b¡i tr·n tÖnh b¨o bæ trơéng thiÅn chơa viÆt hÆt, xin ½æc gi¨ ½́i ½àc tràn bæ h¬y phÅ phŸn, nhơng nhùng léi ch× trÏch ng¡y c¡ng nhiËu. Nh¡ v¯n Vß PhiÆn v¡ nh¡ v¯n LÅ T¶t ‡iËu nghØ gi¨i phŸp tât hçn hÆt l¡ tái nÅn trŸnh viÎc trúc tiÆp ½ơçng ½·u vèi nhùng léi ch× trÏch, nh¶t l¡ ½÷ng ½̀ cho t­p chÏ V¯n Hàc NghÎ Thuºt ph¨i dÏnh v¡o nhùng chuyÎn tranh luºn quanh cuân sŸch cđa tái. Tái cñng chđ trơçng nhơ vºy, vÖ ngay c¨ b¡i tr·n tÖnh duy nh¶t tú bÅnh vúc mÖnh, tái cñng kháng ½¯ng trÅn V¯n Hàc NghÎ Thuºt.

Nhơng tái kháng ½ăng û chđ trơçng nÅn rît lui kh̃i té V¯n Hàc NghÎ Thuºt. Tái ch¶p nhºn chÙu trŸch nhiÎm nhùng gÖ tái viÆt, v¡ cho tèi bµy gié, v¹n tin r±ng nhùng gÖ tái nhºn ½Ùnh vË hai mơçi n¯m ViÎt Nam Cæng HƯa trong bæ Mïa Bìn ‡æng l¡ ½îng. Cho nÅn m´c dï ho¡n c¨nh sâng cđa tái lîc b¶y gié r¶t khÜ kh¯n, tái v¹n nh¶t ½Ùnh duy trÖ nuái dơëng té bŸo, ch× ½äi tÅn th¡nh V¯n Hàc ½̀ hai nh¡ v¯n Vß PhiÆn v¡ LÅ T¶t ‡iËu kh̃i ph¨i liÅn ½èi trŸch nhiÎm vË nhùng gÖ tái viÆt v¡ nhùng gÖ sÁ ½¯ng trÅn V¯n Hàc.

Tái nghØ gi¨i quyÆt nhơ thÆ l¡ sƯng ph²ng, v¡ mơéi l¯m n¯m hiÎn diÎn cđa té V¯n Hàc, cïng nhùng cuân sŸch tái ½¬ in t÷ ½Ü ½Æn nay, cñng ½¬ ½đ ½̀ tr¨ léi nhùng léi cáng kÏch ho´c nhùng ngæ nhºn théi b¶y gié.

3.

Trong quŸ trÖnh hÖnh th¡nh té V¯n Hàc, áng ½¬ ph¨i ½ơçng ½·u vèi nhiËu khÜ kh¯n. Trong sâ khÜ kh¯n ½Ü, cÜ lÁ t¡i chŸnh l¡ trê ng­i quan tràng, ng¡y nay té V¯n Hàc v¹n sâng thà, nhơ vºy áng ½¬ cÜ cŸch kh°c pḥc trê ng­i n¡y, áng cÜ th̀ cho ½æc gi¨ biÆt cŸch thöc cđa áng nhơ l¡ mæt kinh nghiÎm hay kháng?

NMG: Anh nÜi ½Æn "kinh nghiÎm" ½ơçng ½·u vèi khÜ kh¯n t¡i chŸnh? Xin anh h̃i nhùng ngơéi ½iËu h¡nh cŸc té t­p chÏ khŸc, chö kinh nghiÎm cđa V¯n Hàc l¡ mæt kinh nghiÎm tăi! Suât 15 n¯m xu¶t b¨n, cho tèi nay V¯n Hàc chơa cÜ kh¨ n¯ng l¡m mæt viÎc ½Ÿng lû ph¨i l¡m t÷ ½·u, l¡ tr¨ nhuºn bît cho cŸc tŸc gi¨. V¯n Hàc cñng kháng tr¨ ½ớc ½ăng n¡o cho nhùng ngơéi trong ban ½iËu h¡nh cÜ tiËn c¡ phÅ thuâc lŸ ho´c ½¬i ½±ng x¬ giao b­n b¿ cæng tŸc phơçng xa ½Æn th¯m. Hai kho¨n chi duy nh¶t cđa V¯n Hàc l¡ tiËn in v¡ bơu phÏ gøi bŸo. Mæt "business" lµu ½éi tèi mơéi l¯m n¯m m¡ nhơ thÆ, thÖ cÜ gÖ hay ho ½̀ k̀ cho nhùng b­n v¯n muân xu¶t b¨n mæt t­p chÏ v¯n chơçng.

V¯n Hàc sâng ½ớc cho ½Æn ng¡y nay l¡ nhé ê tinh th·n cæng tŸc b¶t ṿ ĺi cđa cŸc v¯n hùu, v¡ cŸc ½æc gi¨ d¡i h­n. QuÏ v¯n hùu c·n mæt diÍn ½¡n tơçng ½âi "tø tÆ" ½̀ phä biÆn nhùng ½iËu mÖnh viÆt ra t÷ tµm huyÆt, nÅn s³n s¡ng tháng c¨m cho V¯n Hàc. CƯn b­n ½àc d¡i h­n cñng nhơ cŸc b­n ½àc mua V¯n Hàc ê cŸc hiÎu sŸch, nguăn t¡i tŕ chÏnh cđa V¯n Hàc, thÖ mua v¡ ½àc V¯n Hàc vÖ yÅu v¯n chơçng chù nghØa, kháng ng­i m¶t thÖ gié. Sâ "µn nhµn" quÏ giŸ n¡y, th¡nh thúc m¡ nÜi, kháng nhiËu nhơ sâ ngơéi gi¨i trÏ b±ng video ca nh­c hay phim bæ Hăng Káng. Chîng tái kháng cÜ con sâ chÏnh xŸc, nhơng ½oŸn sâ ½æc gi¨ chÙu khÜ ½àc t­p chÏ v¯n chơçng v¡ kh¨o cöu ViÎt hàc ê h¨i ngo­i ch× v¡o kho¨ng trÅn dơèi mæt nghÖn ngơéi. Vèi con sâ ½Ü, v¡ vèi næi dung nhơ næi dung té V¯n Hàc, chîng tái nghØ khÜ lƯng thoŸt ra kh̃i tÖnh tr­ng t¡i chŸnh khiÅm tân hiÎn nay.

4.

CÜ mæt giai ½o­n áng giao tràng trŸch chđ biÅn té V¯n Hàc l­i cho cŸc nh¡ v¯n nhơ TrÙnh Y Thơ, Ho¡ng Khêi Phong, KhŸnh Trơéng, va Cao Xuµn Huy. Sau ½Ü cŸc áng Ho¡ng Khêi Phong răi TrÙnh Y Thơ giù vai trƯ chđ biÅn trong mæt kho¨ng théi gian. T÷ ½Ü, cÜ sú b¶t ½ăng vË quan ½ìm trong chđ trơçng té V¯n Hàc m¡ nh¡ v¯n kiÅm hàa sØ KhŸnh Trơéng ½¬ ½öng riÅng ra ½̀ th¡nh lºp té H́p Lơu. Lû do n¡o ½ơa ½Æn sú thay ½äi liÅn ṭc trong vai trƯ chđ biÅn té V¯n Hàc?

NMG: ThŸng 11 n¯m 1989, tái giao h²n trŸch nhiÎm chđ biÅn v¡ ½iËu h¡nh té V¯n Hàc cho hai b­n v¯n thuæc nhÜm sŸng lºp V¯n Hàc t÷ thuê ½·u, l¡ Ho¡ng Khêi Phong v¡ Cao Xuµn Huy. Lû do chÏnh l¡ tÖnh tr­ng t¡i chŸnh khÜ kh¯n cđa tái. T÷ sâ 1 V¯n Hàc NghÎ Thuºt ṭc b¨n ra thŸng N¯m 1985 cho ½Æn sâ 44 V¯n Hàc, tái chÙu trŸch nhiÎm ho¡n to¡n viÎc t¡i chŸnh cđa té bŸo. Trong b¡i "NhÖn l­i mæt ch´ng ½ơéng" in trÅn V¯n Hàc sâ 44, tái cÜ viÆt: "Cho ½Æn sâ 44 v÷a qua, chơa thŸng n¡o viÎc thu chi cđa V¯n Hàc ½ớc quµn bÖnh. TiËn bï lå h¡ng thŸng tuy kháng nhiËu, lÅn xuâng tïy theo sâ tiËn thanh toŸn cđa cŸc hiÎu sŸch v¡ tiËn ½æc gi¨ gia h­n nhanh chºm, nhơng nÜi chung ch÷ng hai, ba tr¯m M₫ kim...".

Sâ tiËn bï lå n¡y, tái th¶y trơèc l¡ kháng th̀ kham näi khi gia ½Önh tái cÜ thÅm hai ngơéi nùa, vÖ nh¡ tái v¡ chŸu gŸi s°p qua Hoa Kü theo diÎn ½o¡n ṭ gia ½Önh v¡o ½·u n¯m 1990. TiËn lơçng tái nhºn ½ớc t÷ Cáng ty NiÅn giŸm ½iÎn tho­i GTE l­i quŸ th¶p. Kháng cƯn gi¨i phŸp n¡o khŸc hçn l¡ "ch­y l¡ng" trơèc khi nh¡ tái qua. V¡ hai b­n Ho¡ng Khêi Phong v¡ Cao Xuµn Huy thÖ "½iÆc kháng ś sîng" nhé cÜ mŸu nh¡ binh trong ngơéi, sau khi nghe tái trÖnh b¡y ho¡n c¨nh, ½¬ s³n s¡ng tiÆp ṭc gŸnh n´ng V¯n Hàc.

T÷ thŸng 11 n¯m 1989, Ban Chđ biÅn V¯n Hàc ho¡n to¡n thay ½äi, găm ba ngơéi: Ho¡ng Khêi Phong, Cao Xuµn Huy v¡ KhŸnh Trơéng.

VË sau khi anh Ho¡ng Khêi Phong vÖ viÎc mơu sinh ph¨i lÅn San Joe, răi Houston, Cao Xuµn Huy ph¨i méi nh¡ v¯n NguyÍn ‡öc Lºp giîp ½ë trong viÎc biÅn tºp. ‡Ü cñng l¡ théi kü tÖnh hÖnh sinh ho­t chù nghØa trong nơèc cÜ nhiËu biÆn chuỳn lèn, v¯n nghÎ sØ ½ớc "cêi trÜi" v¡ mæt lo­t cŸc v¯n nghÎ ph¸m, tŸc gi¨ mèi làt ra ½ớc nơèc ngo¡i, nhơ phim cđa Tr·n v¯n Thđy, truyÎn ng°n NguyÍn Huy ThiÎp, Ph­m thÙ Ho¡i, truyÎn d¡i B¨o Ninh, Dơçng Thu Hơçng, cao tr¡o v¯n nghÎ m¡ ngo¡i n¡y gài l¡ "v¯n nghÎ ph¨n khŸng". Mæt hiÎn tớng nhơ thÆ kháng th̀ kháng tŸc ½æng lÅn suy nghØ cđa ban biÅn tºp V¯n Hàc. CŸc anh pḥ trŸch biÅn tºp V¯n Hàc lîc ½Ü chia l¡m hai nhÜm: mæt nhÜm nghi ngé thúc tµm cđa v¯n chơçng ph¨n khŸng, mæt nhÜm xem ½µy l¡ nhùng ngơéi ½ăng chÏ hơèng. Do ½Ü mèi cÜ chuyÎn KhŸnh Trơéng tŸch ra l¡m té H́p Lơu. Théi gian ½¬ ½đ d¡i ½̀ bµy gié chîng ta nhºn biÆt ai ½îng ai sai. RiÅng tái, tái cho r±ng cæt ch´t v¯n chơçng v¡o chÏnh trÙ v¯n chơçng ch²ng cÜ ĺi gÖ, ch× thua thiÎt. Nh¡ v¯n dØ nhiÅn kháng th̀ thoŸt ra ngo¡i mái trơéng chÏnh trÙ mÖnh ½ang sâng, nhơng xem nhùng gÖ hà viÆt l¡ bìu hiÎn chÏnh trÙ thu·n tîy, thÖ sai l·m. Con ngơéi sŸng t­o, tŸc ph¸m v¯n chơçng phöc t­p hçn nhiËu. NÆu ngơéi viÆt ½çn gi¨n l¡ cáng c̣ chÏnh trÙ, thÖ to¡n th̀ nh¡ v¯n nh¡ thç ch× l¡ nhùng cŸn bæ tuyÅn truyËn.

5.

Mæt théi gian sau, áng nhºn l­i vai trƯ chđ biÅn té V¯n Hàc v¡ ½¨m nhiÎm cáng viÎc n¡y cho ½Æn ng¡y nay. Xin áng cho ½æc gi¨ biÆt lû do cđa sú chuỳn biÆn n¡y?

NMG: CÜ nhùng lîc té bŸo ch× cƯn ½æc mæt mÖnh Cao Xuµn Huy lo, cƯn nh¡ thç TrÙnh Y Thơ thÖ găng mÖnh gŸnh gŸnh n´ng t¡i chŸnh. Cho nÅn Cao Xuµn Huy l­i nhé tái, qua quen biÆt ræng trong v¯n gièi liÅn l­c ½̀ xin b¡i. Cho ½Æn thŸng 11.1994 thÖ Cao Xuµn Huy v¡ TrÙnh Y Thơ kham kháng näi nùa, quyÆt ½Ùnh "tr¨ l­i" té V¯n Hàc cho "ngơéi gµy ra nÜ" l¡ tái. Sâ phºn lÅu bÅu cđa V¯n Hàc, nhơ anh th¶y ½Ü, l¡ sâ phºn mæt ½öa con khÜ nuái. V¡ nhơ tµm lû cŸc bºc cha m lë sinh mæt ½öa con bÎnh ho­n b¶t h­nh, tái cñng kháng ½¡nh tµm b̃ nÜ khi bÙ "tr¨ l­i". T÷ ½Ü mèi cÜ mæt nhÜm chđ trơçng găm cŸc anh Chµu v¯n Thà, LÅ Thà GiŸo, Mai Kim Ngàc, NguyÍn Xuµn Ho¡ng v¡ tái trŸch nhiÎm duy trÖ té V¯n Hàc cho ½Æn nay. Nh¡ v¯n Mai Th¨o m¶t, nh¡ v¯n NguyÍn Xuµn Ho¡ng tiÆp ṭc ½iËu h¡nh té V¯n. Nhơ vºy ba t­p chÏ v¯n chơçng V¯n, V¯n Hàc, H́p Lơu tuy khŸc nhau vË chđ trơçng biÅn t­p v¡ hÖnh thöc, nhơng cñng l¡ chå thµn tÖnh, cïng chia sÀ vèi nhau cŸi ½am mÅ muân cho v¯n chơçng cÜ mæt chå ½öng ½æc lºp n¡o ½Ü trong c¨nh hån ½æn ½·y tiÆng la h¾t ăn ¡o cđa sinh ho­t chÏnh trÙ.

6.

Sâ ½·u cđa té V¯n Hàc, LŸ Thơ cđa Ban Chđ BiÅn cÜ ½Ë ra, nâi tiÆp ½ơéng lâi m¡ nh¡ v¯n Vß PhiÅn chđ trơçng trơèc ½Ü cho té V¯n Hàc NghÎ Thuºt l¡ (1):

    I Gièi thiÎu nhùng b¡i kh¨o cöu v¯n hÜa ViÎt Nam mèi nh¶t cđa gièi hàc gi¨ t­i h¨i ngo­i.

    I Gièi thiÎu cŸc nËn v¯n chơçng lơu vong châng cæng cđa cŸc dµn tæc khŸc trÅn thÆ gièi.

    I Phµn tÏch phÅ bÖnh lo­i v¯n chơçng tuyÅn truyËn cđa cæng s¨n ViÎt Nam hiÎn nay.

    I Theo dßi cŸc biÆn câ v¯n nghÎ quan tràng trÅn thÆ gièi.

    I ‡ìm sŸch v¡ phÅ bÖnh cŸc tŸc ph¸m v¯n nghÎ ViÎt Nam t­i h¨i ngo­i.

    I Gièi thiÎu truyÎn ng°n, thç, tïy bît... thºt chàn làc do cŸc v¯n hùu h¨i ngo­i v÷a sŸng tŸc.

Qua mæt théi gian lµu d¡i vèi nhiËu chuỳn biÆn cđa chÏnh trÙ v¡ x¬ hæi, chđ trơçng m¡ ban chđ biÅn v­ch ra t÷ sâ ½·u v¡o thŸng Hai, 1986 cho ½Æn nay t¶t nhiÅn cÜ thay ½äi. Xin áng cho ½æc gi¨ biÆt nhùng gÖ søa ½äi v¡ bä sung trong chđ trơçng cđa té V¯n Hàc?

NMG: Sau n¡y cŸc nh¡ nghiÅn cöu vË v¯n chơçng h¨i ngo­i cÜ th̀ ½àc l­i cŸc sâ V¯n Hàc ½̀ tÖm ra nhùng thay ½äi trong næi dung v¡ hÖnh thöc b¡i vê ½¯ng trÅn V¯n Hàc. RiÅng tái, ngơéi chÙu trŸch nhiÎm chÏnh trong viÎc biÅn tºp V¯n Hàc, tái th¶y nhùng chđ trơçng ban ½·u anh nh°c l­i trong cµu h̃i kháng khŸc vèi chđ trơçng hiÎn nay bao nhiÅu.

NÆu cÜ nhùng ṃc trong chđ trơçng nÅu ra kháng th̀ hiÎn ½·y ½đ v¡o théi n¡y hay théi khŸc trÅn V¯n Hàc, theo û tái, l¡ do nhùng thay ½äi t÷ phÏa v¯n hùu, chö kháng do phÏa ban biÅn tºp. VÖ mæt thúc tÆ n¡y: cŸc t­p chÏ v¯n chơçng h¨i ngo­i tráng ché b¡i cŸc v¯n hùu gøi vË ½̀ ½¯ng nhơ con tráng m vË ch́, kü bŸo n¡o in xong cñng hăi hæp tráng ché b¡i cho sâ sau. R¶t Ït b¡i dú trù, v¡ nhùng b¡i "½´t h¡ng" cho nhùng "ngơéi cÜ th¸m quyËn" cñng Ït cÜ hăi µm. NghØa l¡ ban biÅn tºp kháng chđ ½æng ½ớc næi dung cđa b¡i vê. Mæt t­p chÏ cÜ giŸ trÙ hay kháng, kháng do t¡i ½iËu khìn cđa ngơéi chđ trơçng (cÜ binh ½µu m¡ ½iËu khìn!), m¡ do c¨m tÖnh v¡ lƯng tin cºy cđa ngơéi viÆt d¡nh cho ngơéi chđ trơçng.

Ch× cÜ mæt ½ìm thay ½äi rß r¡ng l¡ cÜ chđ trơçng cđa V¯n Hàc. ‡·u n¯m 1992, lîc V¯n Hàc lµm v¡o khđng ho¨ng ½Æn nåi bŸo ra trÍ nhiËu l·n v¡ ½¬ tÏnh ½Æn chuyÎn biÆn té bŸo t÷ nguyÎt san th¡nh sâ ½ái hai thŸng ra mæt l·n, tái ph¨i trê l­i trúc tiÆp l¡m chđ bît giîp Cao Xuµn Huy lo b¡i vê ½̀ c¨i tiÆn té bŸo. Trong thơ tƯa so­n sâ 74 (thŸng SŸu 1992), tái viÆt: "Ban Chđ biÅn V¯n Hàc ½ăng û l¡ c·n duy trÖ té V¯n Hàc nhơ mæt diÍn ½¡n v¯n chơçng cđa ngơéi ViÎt h¨i ngo­i, ph¨n ¨nh ½éi sâng tinh th·n cđa ngơéi ViÎt h¨i ngo­i. VÖ l¡ diÍn ½¡n cđa ngơéi ViÎt h¨i ngo­i nÅn V¯n Hàc ph¨i ½´t ơu tiÅn ngùng v¶n ½Ë cđa ½ăng b¡o h¨i ngo­i; ½Ü l¡ c¯n cơèc, l¡ yÆu tÏnh, v¡ nÆu V¯n Hàc cÜ ½Üng gÜp ½ớc gÖ cho sinh ho­t v¯n hÜa dµn tæc ViÎt Nam nÜi chung, thÖ ph·n ½Üng gÜp cñng t÷ chå ½öng ½Ü.

VÖ l¡ diÍn ½¡n v¯n chơçng, nÅn V¯n Hàc tú gièi h­n trong nhùng v¶n ½Ë thuæc ph­m vi v¯n chơçng, kháng ½̀ bÙ lái cuân v¡o cŸc vºn ½æng chÏnh trÙ giai ½o­n. V¯n chơçng kháng th̀ ½öng ngo¡i nhùng cuæc vºn ½æng chÏnh trÙ nh±m b¨o vÎ quyËn tú do, quyËn sâng cđa con ngơéi, nhơng V¯n Hàc quan niÎm sú ½Üng gÜp tÏch cúc nh¶t, c·n thiÆt nh¶t cđa v¯n chơçng v¡o cuæc vºn ½æng l¡ nhùng tŸc ph¸m giŸ trÙ nh±m ½Ë cao con ngơéi, ½¨ phŸ nhùng thÆ lúc tha hÜa ho´c ½¡n Ÿp quyËn sâng thiÅng liÅng cđa con ngơéi."

Chđ trơçng ½Ü khiÆn V¯n Hàc quan tµm gièi thiÎu, nhºn ½Ùnh, qu¨ng bŸ cŸc t¡i n¯ng v¯n chơçng h¨i ngo­i nhiËu hçn cŸc bŸo b­n; quan tµm ½Æn viÎc sơu tºp, sç kÆt cŸc th¡nh qu¨ cđa v¯n hàc h¨i ngo­i; gièi thiÎu cŸc tŸc gi¨ v¡ tŸc ph¸m quan tràng cđa v¯n chơçng h¨i ngo­i. Ngớc l­i, trÅn V¯n Hàc kháng cÜ nhùng théi sú chÏnh trÙ nÜng b̃ng hay nhùng tranh c¬i chÏnh trÙ h¶p d¹n sú tƯ mƯ cđa b­n ½àc, nhơ ṿ Täng thâng Clinton qua th¯m ViÎt Nam, cuæc bìu tÖnh ½Ưi ThŸi lan tr¨ tú do töc kh°c cho Lû Tâng...

7.

Trong sâ b¡i xu¶t hiÎn trÅn V¯n Hàc trong nhiËu n¯m qua, hÖnh nhơ cÜ sú xu¶t hiÎn thơa thèt cđa cŸc tŸc gi¨ miËn Nam, cÜ ngơéi gài nám na l¡ "miÎt vơén". ‡iËu n¡y cÜ ½îng hay kháng? NÆu cÜ, áng cÜ th̀ vui lƯng gi¨i thÏch lû do cho ½æc gi¨ biÆt hay kháng?

NMG: V¯n chơçng "miÎt vơén" l¡ mæt khuynh hơèng sŸng tŸc ½´c biÎt trong v¯n chơçng h¨i ngo­i, vèi cŸc tŸc gi¨ gâc "Nam kü" (chÏnh xŸc hçn chù MiËn Nam) nhơ Hă Trơéng An, KiÎt T¶n , NguyÍn v¯n Sµm, Ngá NguyÅn Dñng, NguyÍn ‡öc Lºp, Tr·n Long Hă, Xuµn Vñ, NguyÍn v¯n Ba, Vß Kü ‡iËn, NguyÍn T¶n Hơng...Tái kháng k̀ mæt sâ tŸc gi¨ gâc Nam kü khŸc (nhơ Phan thÙ Tràng TuyÆn, NguyÍn thÙ Ngàc Nhung) vÖ lâi viÆt cđa hà kháng cÜ "tÏnh cŸch Nam Kü" truyËn thâng. Gièi nghiÅn cöu v¯n hàc sÁ b¡n k₫ thÆ n¡o l¡ v¯n chơçng Nam kü truyËn thâng, theo tái, nghØ thoŸng qua tái th¶y lo­i v¯n chơçng ½Ü chî tràng ½éi sâng v¡ tµm tÖnh ngơéi vïng Nam kü (ph·n lèn l¡ dµn quÅ), thiÅn vË phong ṭc v¡ sø ḍng tâi ½a ngán ngù nÜi cho v¯n chơçng (khŸc vèi ngán ngù viÆt cđa cŸc nh¡ v¯n B°c v¡ Trung kü). CÜ mæt théi kü (t÷ 1985 ½Æn 1990) v¯n chơçng "miÎt vơén" nê ræ trÅn V¯n Hàc, vèi nhùng v¯n ph¸m xu¶t s°c cđa Hă Trơéng An, KiÎt T¶n. NguyÍn v¯n Sµm, Ngá NguyÅn Dñng.. Tái nghØ cho ½Æn bµy gié, nhùng truyÎn ng°n hay nh¶t cđa Hă Trơéng An, KiÎt T¶n l¡ nhùng truyÎn "miÎt vơén" cŸc anh ¶y cho ½¯ng trÅn V¯n Hàc.

Nhơng sau ½Ü, "v¯n chơçng miÎt vơén" thoŸi tr¡o. Ngá NguyÅn Dñng b̃ viÆt truyÎn "miÎt vơén". NhiËu ngơéi khŸc v¹n tiÆp ṭc, nhơng tái cho l¡ kháng th¡nh cáng b±ng nhùng gÖ Hă Trơéng An va KiÎt T¶n ½¬ viÆt. Lû do cđa thoŸi tr¡o? V¯n chơçng "miÎt vơén" n±m trong dƯng v¯n chơçng ho¡i niÎm quÅ hơçng. NÜ ch× tha thiÆt, ch× h¶p d¹n khi chîng ta c¨m th¶y m¶t quÅ hơçng vØnh viÍn, kháng bao gié cÜ th̀ nhÖn l­i quÅ hơçng thµn yÅu trong ½éi sâng n¡y. CŸc thay ½äi nhùng n¯m g·n ½µy khiÆn trê vË th¯m quÅ cñ kháng khÜ kh¯n m¶y. HÖnh ¨nh quÅ hơçng ½ớc ½iËu ch×nh l­i, thay thÆ cho nhùng hăi câ trong "miÎt vơén". CÜ viÆt theo kìu "miÎt vơén" ch× l¡ viÆt rŸn.

V¯n Hàc Ït ½¯ng nhùng truyÎn "miÎt vơén" vÖ sâ ngơéi viÆt lo­i n¡y Ït ½i, nhùng truyÎn hay lo­i n¡y Ït ½i, m¡ sâ truyÎn lo­i n¡y gøi vË tƯa so­n cñng thơa thèt. Lû do ch× thÆ thái. Kháng cÜ kü thÙ ½Ùa phơçng hay phe nhÜm ê ½µy.

8.

Tơçng tú nhơ cµu h̃i trÅn, trong nhiËu n¯m g·n ½µy cÜ sú thiÆu v°ng b¡i viÆt cđa nhùng tŸc gi¨ ê ngo¡i nơèc kháng ch¶p nhºn chÆ ½æ Cæng S¨n, áng cÜ th̀ vui lƯng gi¨i thÏch ½iËu n¡y cho ½æc gi¨ biÆt hay kháng?

NMG: Xin th¡nh thúc thơa vèi anh, ½µy l¡ mæt cµu h̃i ½·y sç û. Sç û vÖ nÆu tái h̃i l­i: "ThÆ nhùng ngơéi viÆt trÅn V¯n Hàc ½Ëu l¡ nhùng ngơéi "ch¶p nhºn chÆ ½æ Cæng s¨n" hay sao? V¯n Hàc l¡ té bŸo Cæng s¨n hay Thµn Cæng nÅn nhùng ngơéi kháng ch¶p nhºn Cæng s¨n trŸnh xa kháng cæng tŸc nùa hay sao?" ch²ng lÁ anh sÁ tr¨ léi: "Qu¨ ½îng nhơ thÆ, V¯n Hàc bÙ nhùng nh¡ v¯n châng Cæng xa lŸnh, cá lºp, b¶t h́p tŸc."

Tú xơng ṭng mÖnh hay phe nhÜm mÖnh l¡ Châng Cæng tÏch cúc, l¡ ChiÆn sØ Tú Do kháng ph¨i l¡ ½iËu V¯n Hàc muân b­n ½àc khen nǵi. ‡¬ cÜ nhùng té nhơ L¡ng V¯n l¡m viÎc n¡y. ‡¯ng nhùng tuyÅn ngán tuyÅn cŸo n¸y løa, nhùng truyÎn ng°n b¡i thç ½¶u tranh khÏ thÆ ngît tréi (nhơng giŸ trÙ v¯n chơçng Ït ̃i) cñng kháng ph¨i l¡ "sö mÎnh" nhÜm V¯n Hàc muân mang. V¯n Hàc ch× ½¯ng nhùng tŸc ph¸m v÷a châng Cæng v÷a cÜ giŸ trÙ v¯n chơçng, vÖ kháng ph¨i hÍ tŸc ph¸m châng Cæng "t¶t nhiÅn" ph¨i cÜ giŸ trÙ v¯n chơçng. V¯n Hàc kháng lîc n¡o thiÆu nhùng tŸc ph¸m cđa nhùng nh¡ v¯n kháng ch¶p nhºn Cæng s¨n, V¯n Hàc ch× thiÆu v°ng nhùng b¡i vê "châng Cæng nhơng dê". Xin nh°c l­i: Kháng ph¨i tŸc ph¸m châng Cæng n¡o cñng hay.

9.

ê cơçng vÙ chđ biÅn té V¯n Hàc, trong khi chàn b¡i dØ nhiÅn áng bÙ ¨nh hơêng r¶t nhiËu t÷ mài phÏa v¡ bÙ chi phâi bêi nhiËu yÆu tâ khŸc nhau. áng cÜ th̀ cho ½æc gi¨ biÆt mæt cŸch c̣ th̀, trong mæt ơèc lớng ph¨i ½¡nh b±ng con sâ vË ph·n tr¯m ¨nh hơêng cđa cŸc yÆu tâ sau ½µy:

    I c¨m tÖnh b¿ b­n.

    I c¨m tÏnh trong û thÏch v¡ nhºn ½Ùnh cŸ nhµn.

    I tÅn tuäi tŸc gi¨.

    I lºp trơéng chÏnh trÙ.

NMG: Tái kháng th̀ ½Ùnh lớng mæt cŸch c̣ th̀ cŸc yÆu tâ chi phâi viÎc chàn b¡i. TrÅn thúc tÆ, ngơéi chđ bît ho¡n to¡n chđ quan trong viÎc chàn b¡i, ½îng hay sai, ¨nh hơêng trúc tiÆp ½Æn ch¶t lớng cđa té bŸo. NÆu chung quanh vÙ chđ bît cÜ mæt sâ b­n hùu cÜ trÖnh ½æ, viÎc chàn lúa b¡i ½¯ng cđa chđ bît sÁ bèt ½Ùnh kiÆn, giŸ trÙ b¡i vê sÁ khŸ hçn. Ngớc l­i, giŸ trÙ té bŸo ngang b±ng vèi trÖnh ½æ chđ bît, kháng trŸnh ½ớc.

RiÅng V¯n Hàc, chîng tái quan tµm ½Æn giŸ trÙ v¯n chơçng v¡ ch¶t lớng khoa hàc cđa b¡i kh¨o cöu hçn l¡ quŸ khö chÏnh trÙ cđa tŸc gi¨. TrÅn cïng mæt sâ bŸo, cÜ b¡i cđa nhùng tŸc gi¨ cÜ lºp trơéng chÏnh trÙ ½âi nghÙch nhau. Hà ch× giâng nhau ê b¡i viÆt: c¨ hai b¡i ½Ëu ½¨ phŸ nhùng thÆ lúc ½¡n Ÿp con ngơéi, bÜp chÆt tú do. CÜ th̀ cÜ nhùng ngơéi cho r±ng ch× cÜ mÖnh mèi l¡ ngơéi n°m giù chµn lû, nh¶t ½Ùnh kháng th¿m ½öng chung vèi nhùng ai kháng giâng mÖnh. Nhùng vÙ ½Ü khÜ chÙu khi th¶y tÅn mÖnh xu¶t hiÎn bÅn c­nh nhùng "con nà, th±ng kia". QuÏ vÙ ½Ü quŸ khÜ tÏnh! V¯n Hàc m¶t mæt sâ cæng tŸc viÅn tơçng tú nhơ quÏ vÙ ½Ü, nhơng kháng l¶y l¡m tiÆc.

10.

Trong sâ v¶n ½Ë m¡ cŸc vÙ chđ biÅn ph¨i ½ơçng ½·u, cÜ hai ½ìm c·n x¾t rß l¡ "vÙ ǹ" v¡ "bÙ hï dàa". CÜ nhùng tŸc gi¨ "cä tḥ" gêi b¡i ½Æn, ½ái khi giŸ trÙ b¡i viÆt cÜ gièi h­n, m¡ áng kháng muân ½¯ng trÅn té V¯n Hàc, áng ½¬ gi¨i quyÆt nhơ thÆ n¡o? CÜ nhùng tŸc gi¨ m¡ b¡i viÆt cÜ vÀ "trang ho¡ng kiÆn thöc" v¡ mang tÏnh "chiÆu ch× cung ½Önh", dØ nhiÅn b¡i viÆt thơéng cÜ giŸ trÙ, trong nhùng trơéng h́p nhơ vºy áng cÜ c¨m th¶y "bÙ hï dàa" bêi b¡i viÆt v¡ ph¨i ½¯ng chîng trÅn té V¯n Hàc hay kháng?

NMG: B¡i vê V¯n Hàc nhºn ½ớc kháng nhiËu ½Æn nåi tái ph¨i b¯n kho¯n khi ph¨i chàn b¡i n¡y, b̃ b¡i kia. T­p chÏ cñng kháng ph¨i l¡ mæt thÆ lúc tr·n thÆ ghÅ gèm ½Æn nåi ngơéi ta ph¨i hï dàa chđ bît ½̀ ½¯ng b¡i cđa mÖnh. ‡¯ng b¡i trÅn V¯n Hàc l¡m sao gµy ch¶n ½æng lèn lao ngay lºp töc cho b±ng phÜng mæt b¡i chøi bèi n¸y løa lÅn Internet?

VÖ b¡i vê Ït, nÅn tháng thơéng b¡i cđa nhùng vÙ ½¬ cÜ tiÆng t¯m trong v¯n gièi thơéng ½ớc chàn ½¯ng vèi r¶t Ït søa chùa cđa biÅn tºp. Nhùng vÙ n¡y trúc tiÆp chÙu trŸch nhiÎm vèi b­n ½àc vË b¡i viÆt cđa mÖnh, v¡ tháng thơéng, hà cñng r¶t c¸n thºn khi ½ơa b¡i ½̀ ½¯ng. B¡i cđa nhùng tŸc gi¨ mèi viÆt, nh¶t l¡ nhùng b¡i kh¨o cöu (chîng tái kháng biÆt kh¨ n¯ng thúc sú cđa tŸc gi¨ thÆ n¡o, l­i kháng cÜ phơçng tiÎn kìm chöng khoa hàc nhùng gÖ ½ơa ra trong b¡i kh¨o cöu), chîng tái d¿ d´t hçn. NhiËu vÙ cÜ b±ng c¶p cao, nay hăi hơu r¨nh råi, hơêng nh¡n b±ng cŸch quay sang kh¨o cöu mæt ½Ë t¡i kháng thuæc chuyÅn mán cđa mÖnh, nÅn b±ng c¶p cñ kháng ½đ b¨o ½¨m giŸ trÙ cđa b¡i viÆt. NÜi chung, suât théi gian l¡m chđ bît V¯n Hàc, tái ch²ng bÙ ai "hï dàa" c¨.

11.

‡̀ phŸt trìn té V¯n Hàc, áng cÜ dïng nhùng thđ thuºt riÅng nhơ l¡ chiÆn thuºt vºn ½æng. Ch²ng h­n nhơ áng câ tÖnh ½¯ng nhùng b¡i, m´c dï b¨n thµn áng kháng thÏch, nhơng b¡i ¶y cÜ tŸc ½æng "½̣ng ch­m lèn" cÜ th̀ gµy ra "mæt chiÆn trơéng ½¹m mŸu trong sinh ho­t v¯n hàc"?

NMG: Té V¯n Hàc cö "xÖu xÖu ̀nh ̀nh" nhơ thÆ sau 16 n¯m, chöng t̃ tái kháng biÆt l¡m "business", V¯n Hàc ch²ng n°m ½ớc thđ thuºt "cµu khŸch" n¡o c¨. V¯n Hàc "hiËn khá", hay trŸnh xa cŸc ṿ tranh c¬i. Ai chøi cñng im l´ng chÙu ½úng, kháng "tr¨ miÆng". Nhơ anh th¶y, kháng hË cÜ "chiÆn trơéng ½¹m mŸu" n¡o trÅn V¯n Hàc.

12.

‡¬ t÷ lµu v¡ cƯn m¬i tèi bµy gié, sinh ho­t v¯n hàc h¨i ngo­i v¹n cƯn tăn t­i nhùng hÖnh thöc "bæ l­c". áng cÜ nghØ r±ng áng v¹n l¡ mæt "tï trơêng" cđa bæ l­c V¯n Hàc hay kháng? NÆu cÜ, áng sÁ l¡m cŸch gÖ ½̀ chuỳn hÜa nÜ lÅn mæt hÖnh thŸi cao hçn?

NMG: Nhºn ½Ùnh b¶t cö chuyÎn gÖ cñng c·n chî û ½Æn thúc tÆ. Thúc tÆ cđa sinh ho­t v¯n chơçng ê h¨i ngo­i l¡ nhùng câ g°ng cŸ nhµn ½çn ½æc, b±ng nhùng phơçng tiÎn thá sç giùa mæt théi kü khoa hàc k₫ thuºt tiÆn bæ vớt búc. Mæt t­p chÏ ra h±ng thŸng m¡ ch× cÜ mæt ngơéi l¡m t÷ A ½Æn Z (k̀ c¨ nhùng nh¡ xu¶t b¨n lèn cÜ uy tÏn nhơ V¯n NghÎ ch²ng h­n, cñng vºy), thÖ nÜi tèi "bæ l­c" ½¬ l¡ phÜng ½­i răi. Té bŸo do mæt ngơéi lo, nÅn ph¨n ¨nh cŸi ơu cŸi khuyÆt cđa ngơéi chÙu trŸch nhiÎm trúc tiÆp r¶t rß. Söc tºp trung cđa mæt té bŸo dúa v¡o cŸ tÏnh cđa ngơéi ½öng mñi chÙu s¡o, nhiËu hçn nhùng thö lèn lao nhơ l¡ chđ trơçng, lºp trơéng chÏnh trÙ, v¯n phong, trơéng phŸi.

Ch²ng h­n bµy gié V¯n Hàc do tái chÙu trŸch nhiÎm chÏnh, nÅn l¡ "bæ l­c" cđa nhùng ngơéi "cÜ vÀ" (tái nh¶n m­nh chù cÜ vÀ) trung dung, nghiÅm ch×nh. Nhơng nÆu V¯n Hàc chuỳn qua tay mæt chđ bît khŸc, nÜ sÁ trê th¡nh "bæ l­c" nhùng ngơéi chÙu chçi, ơa nä, chđ trơçng v¯n chơçng ph¨i nhơ cuăng phong, b¬o løa...

13.

Trong quŸ trÖnh ho­t ½æng cđa mæt chđ biÅn v¯n hàc, áng cÜ gÖ ph¨i "tú thî" vèi ½æc gi¨ hay kháng? Ch²ng h­n nhơ áng ½¬ kháng ơa m¡ hay "dÖm" mæt tŸc gi¨ n¡o ½Ü. Ho´c l¡ áng thÏch m¡ "½ơa" tŸc gi¨ n¡o ½Ü lÅn mæt cŸch thơéng xuyÅn hay ca nǵi ngơéi ¶y cÜ ph·n læ liÍu.

NMG: T¡i n¯ng bµy gié cÜ nhiËu phơçng cŸch ½̀ bæc læ ra cho thiÅn h­ biÆt, ½µu ph¨i ch× duy nh¶t qua t­p chÏ v¯n chơçng. CÜ mæt b¡i thç, mæt truyÎn ng°n ơng û, ½ơa in lÅn bŸo ViÎt ngù ½Ùa phơçng quŸ dÍ. Ngơéi ta kü thÙ thÖ mÖnh phÜng lÅn Net. NhÜm chđ trơçng cŸc website trÅn Net kü thÙ nùa, thÖ mÖnh tú l¡m riÅng website cđa mÖnh, cÜ k¿m ½đ hÖnh ¨nh, tìu sø, b±ng c¶p. L¡m sao dÖm t¡i cđa ai, hay thäi phăng ½ớc ai nÆu ngơéi ½Ü tú hà kháng cÜ t¡i? Cñng cÜ nhùng trơéng h́p "giao tÆ", nhơng r¶t Ït.

14.

L¡ mæt vÙ chđ nhiÎm mæt t­p chÏ thu·n tîy v¯n chơçng lµu ½éi, xin áng vui lƯng cho ½æc gi¨ biÆt mæt cŸch khŸi quŸt vË tÖnh tr­ng "l¬o hÜa" trong sinh ho­t v¯n hàc, c̣ th̀ vË tŸc gi¨ sŸng tŸc v¡ ½æc gi¨?

NMG: L¬o hÜa l¡ mæt hiÎn tớng t¶t nhiÅn cđa v¯n chơçng h¨i ngo­i, mæt hiÎn tớng kháng th̀ khŸc ½i, kháng th̀ trŸnh n¾. Lû do cñng dÍ hìu: lèp trÀ lèn lÅn nçi xö ngơéi kháng tháng th­o tiÆng ViÎt, thºm chÏ kháng biÆt tiÆng ViÎt, thÖ ½µu l¡ nËn t¨ng cho mæt dƯng v¯n hàc tăn t­i lµu d¡i? Ngơéi ½àc sŸch bŸo tiÆng ViÎt hiÎn nay ph·n lèn ê v¡o löa tuäi t÷ 40 trê lÅn, ngơéi viÆt thÖ löa tuäi trung bÖnh cao hçn, cÜ th̀ l¡ 50. Ngơéi viÆt phŸi nù trÀ tuäi hçn ngơéi viÆt phŸi nam. ‡¶y l¡ mæt thúc tÆ, gµy khÜ kh¯n cho nhùng mong muân canh tµn, thay ½äi chđ ½Ë, cŸch nghØ, cŸch viÆt.

15.

Bơèc qua n¯m 2001, cÜ vÙ ½¬ ½Ë cºp ½Æn nhùng v¶n ½Ë lèn lao cđa mæt ng¡n n¯m tèi, tái kháng dŸm nghØ ½Æn nhùng ½iËu quŸ lèn lao, ch× rÜn r¾n xin áng cho biÆt û kiÆn vË tơçng lai phŸt trìn cđa lo­i bŸo v¯n hàc thu·n tîy trong tơçng lai n±m trong tÖnh hÖnh sinh ho­t chung cđa v¯n hàc h¨i ngo­i?

NMG: C¯n cö v¡o sâ ngơéi viÆt l¹n sâ ngơéi ½àc ng¡y c¡ng gi¨m cđa t­p chÏ v¯n chơçng, tái bi quan. SÁ tèi ng¡y t­p chÏ v¯n chơçng vÖ thiÆu ½æc gi¨, ph¨i ½Önh b¨n. HiÎn nay sâ ngơéi viÆt v¡ sâ ngơéi ½àc x¶p x× b±ng nhau. SÁ tèi ng¡y sâ ngơéi ½àc Ït hçn sâ ngơéi viÆt (vÖ ngơéi viÆt thơéng kháng ½àc nhau). SŸch ng¡y nay ½ớc in ra tr¡n lan, ph·n lèn do nhu c·u cđa ngơéi viÆt chö kháng do nhu c·u cđa ngơéi ½àc.

16.

Trong quŸ trÖnh phŸt trìn, hÖnh nhơ áng v¹n gêi té V¯n Hàc mæt cŸch gièi h­n vË b­n b¿ trong nơèc. Trong tơçng lai, áng cÜ nghØ r±ng, áng sÁ cÜ kÆ ho­ch qui má v¡ cáng khai ½̀ phä biÆn té V¯n Hàc v¡o ½æc gi¨ trong nơèc hay kháng?

NMG: L¡m sao cÜ mæt "kÆ ho­ch qui má" khi chÏnh quyËn ViÎt Nam hiÎn nay xem mài ¶n ph¸m in ê h¨i ngo­i ½Ëu kh¨ nghi, ½Ëu mang nh¬n hiÎu "diÍn tiÆn hƯa bÖnh". NÆu V¯n Hàc cÜ làt vË ½ớc trong nơèc l¡ do b­n ½àc mang vË, chö ban chđ biÅn kháng cÜ phơçng tiÎn t¡i chŸnh ½̀ l¡m viÎc ½Ü. Nhơng b­n ½àc V¯n Hàc ê trong nơèc cÜ nhiËu, nhé website V¯n Hàc trÅn Internet. V¯n Hàc ½ơa lÅn website mæt sâ lớng b¡i vê khŸ tiÅu bìu, g·n nøa sâ trang in.

   

Tr·n Long Hă

(*) "Thơ cđa Ban Chđ BiÅn T­p ChÏ V¯n Hàc", V¯n Hàc, sâ 1 thŸng 02-1986.

IIIIIIIIIIIIIIII
Nhµn V¯n | Tin V¯n | Ph̃ng V¶n | ‡ìm SŸch | ‡àc SŸch 
Thơ ViÎn | Thơ QuŸn | Nâi VƯng Tay | BiÅn Tºp