trnh cng sn  ra i

nguyn xun hong

Bc v trn y ca ha s inh Cng, mt trong s t bn thn ca Trnh Cng Sn, gi cho ti qua bu in theo ng express v anh bo "cu dnh cho Sn nhng trang p  nh!"

Bc v ghi ngy 1 thng T, nm 2001, 12h 45 l ngy gi Trnh Cng Sn ra i.  l mt bui sng Ch Nht, tun u tin ca thng T. Mt bui sng Ch Nht nh mi bui sng Ch Nht khc trong i ti: mt bui sng  ty nghi. Ti ni ty nghi theo ci ngha c nhiu chuyn phi lm v khng bit phi lm ci no trc ci no sau, thnh ra c ngi nhn thi gian i qua.. v ty nghi.

C vo th Hai u tun ti t ha vi mnh l mi vic s thanh ton cho xong vo Ch Nht ny: dn bt [li mt ln na!] ci garage, ch sch [li thm mt ln na!] tng th vin; gi mt ngi bn biu ht cho anh nhng th lm vn lnh knh; sp li my s Vn theo th t thi gian, xp li my cun sch cn c mang vo phng khch - cng l phng lm vic ca ti; ton l nhng li ha m ti  khng thc hin c. Sng nay ti nht nh phi gi in thoi cho Trnh Cung hi thm anh v bui gp bn b bui chiu  Qun Cam. Mt ngi bn t tun trc t pha nam  gi ln nhc ti "ng ng qun ni my li v ngi bn chng ta nh! ng y sp tr v Vit Nam..." Ti c cm tng nh bui gp g ca Trnh Cung v bn hu l mt bui chia tay v khi bn ti nhc ti ng qun vit my li tm bit anh ti nghe nh mt ni bi ngi.

Chia tay mt ngi v bit rng mnh ang ni li vnh bit, ngi ta bit rng mnh  b li sau lng nhng kh chu nhng sc mc, nhng iu khng vui v c tnh v tm tnh.

Trnh Cung l ngi cng qu vi ti v cng la tui ti. Anh ni vi ti l anh s v Vit Nam gp Trnh Cng Sn "chia tay vi n trc khi moa ra i vnh vin." Trnh Cung cho ti bit anh mc bnh ngt ngho, v s ra i ca anh ch l vn  thi gian. "Moa ht n ri ch thng Sn cha ht n u. V toa, toa cn nhiu n lm."

Nhng bui sng Ch Nht 1 thng T,  l mt Ch Nht khc. Trnh Cng Sn ra i trc khi Trnh Cung tr li Vit Nam. "Moa khng cn c hi gp n!" V nh vy bui chia tay ca Trnh Cung v bn hu cng ng thi l bui l vnh bit Trnh Cng Sn.

Ngi gi ti u tin bo tin Sn qua i l Nguyn Vn Khanh, i RFA. Ti gi ngay cho inh Cng v ti bit anh l ban thn ca Trnh Cng Sn. Cng ni "ti bit tin ny sm lm, ti  email cho ng tin Sn ra i cch y my ting ng h m! C l ng cha m mail." ng vy, sng nay ti cha m mail. Ti cho php mnh khng phi m mail vo mt ngy xem sao. V ci mail u tin trong ngy chnh l mail inh Cng bo tin Trnh Cng Sn  ra i. Cng ni anh rt bun. "Ti gn nh bt ng, khng suy ngh g c, khng bit lm g. Ti t ing." Ti nghe nh c ting nghn ngo ca anh qua ng dy vin lin. Ti ni ti mun dnh mt s trang bo c bit v Trnh Cng Sn, v ti hi xin anh nhng t liu v Sn.

C nhn ti. ti khng c nhiu k nim v Sn. Ti khng thn thit vi anh. Trc v sau 1975 ti c i ln gp anh. Ti yu m nhc ca anh. ng ra ti yu nhng ca t ca anh. Nhng cu vit ri ca anh nh l mt on vn cho ti. Trc ht n l tnh yu ca ti: "T lc a em v l bit xa nghn trng." N l ni nh ca ti trong nhng ngy xa qu: "Nghe ma ni ny li nh ma xa. Ma bay trong ta bay tng ht nh.. Chng bit ni nao l chn qu nh...." N l nh mnh ti: "Nhng hn h t nay khp li. Thn nh nhng nh my..."

Trong nhng thng gn y ti  ni vi ti bng ci ging ca Sn. Nhiu trang sch ca ti trong b Ngi i Trn My - t K T o n Bi V Rc* - ti  c t mt nhn vt nhc s t nhng c tnh v ngh thut cng nh i thng ca anh.

Trc v sau nm 1975, ti c i ln i chi vi anh. Nhng chng ti khng c nhiu iu  ni. Ti nh ci ngy anh ln i pht thanh Si Gn ht bi Ni Vng Tay Ln, ti v anh Phan Lc Phc [tc K Gi L Rng] ng trc i nhn qua hng ro km gai. V sau , nm 1992 Sn n Montral, Canada thm gia nh v cc em ca anh, cn ti trong chuyn i vi Nguyn Mng Gic, inh Cng, Khnh Trng cng nhiu bn khc n d bui trin lm tranh V nh. Mc d  n cng mt thnh ph , ti v mt s bn  "hn nht" khng dm n thm anh  ung vi anh mt ly ru. Nhng tin n y c  mun ph phng tranh ca V nh, v ln n s gp g gia nhng ngi bn vi Sn mang y tnh chnh tr.

Sn  ra i. Ti nghe my ting nghn ngo ca inh Cng bn kia u dy in thoi. Ti mun ni mt cht suy ngh v Sn v v m nhc ca anh.

i vi ti, nghe nhc ca Trnh Cng Sn khng phi ch l nghe nhng li tnh t, mc d nhng ngi yu nhau khng ngt ly m nhc ca anh lm k nim cho tnh yu ca mnh. Bi v nhc Trnh Cng Sn khng n gin l nhng khc tnh ca, nhc ca anh cn mang n cho ngi nghe s au xt ca qu hng, v ni nhc nhi ca mt thn phn lm ngi.  l nhng li kinh cu, nhng ting th thm ct ln t mt ni au ca c mt th h, c mt dn tc, v ca mt loi ngi, nu ti c php ni nh th.

Ngi ta vn thng cho rng m nhc v hi ha l hai loi hnh ngh thut mang tnh quc t. N i thng t mt tri tim n mt tri tim. Nhn xt  ng, nhng khng phi ca khc no, bc tranh no cng lm c cng vic  - nh Trnh Cng Sn. Khng phi ha s no cng l Chagall v van Gogh, khng phi nhc s no cng l Chopin v Mozart.

Tt nhin. Nhng ca khc ca Trnh Cng Sn  khng nh mt trung gian no khc. T n, m nhc ca anh c kh nng g c cc cnh ca ca mi tri tim, l cha kha giai m mi ngn ng. Ngi ta thng so snh Trnh Cng Sn v Bob Dylan, v tnh phn chin  ca t cha trong cc tc phm ca hai tc gi ny. Nhng theo ti m nhc ca Trnh Cng Sn cao hn s so snh . N vt qua "phn chin," n nhn thu sut c kip nhn sinh. N khng ngng  ch nhng li tnh t gia hai ngi nam v n. m nhc Trnh Cng Sn pht ln tn hiu ca nhng ngi cng th h vi anh, th h ln ln trong mt cuc chin nhng ng thi m nhc anh khng c tui. N vt qua khng gian v ti ngh n cn sng lu vi chng ta, khi no ngi ta cn tnh yu. Chnh l nhng ca t nh th trong m nhc anh tr thnh ting ku ca kip ngi. Thng  ca n, nu mun gi nh th,  l con ngi.

Ngi ta khng ngc nhin khi nghim ra ca t trong cc khc tnh ca ca anh p  m ri rc, ch ny khng dnh ch kia, cu ny khng dnh cu n,  trn rt xa  di, mng lung v m h. Xin ng i tm si xch thun l trong ca t ca anh. Hy thng thc m nhc Trnh Cng Sn trong mt tng th.  mi ca khc ca anh, ngi ta cm nhn mt tuyn ngn.  mi ca t l mt ting ku ngc nhin bt ng trn mt t.

Trnh Cng Sn l mt thi s.

Vng, anh ch th l mt nh th vit nhc.

Ngi lm th ging nh ngi i trong rng. Phi pht c m i. Phi pht cy m bc. Th ca thi s Trnh Cng Sn  mang cho m nhc Trnh Cng Sn sc quyn r k l.

ht bi no ha kip thn ti

 mt mai ti v lm ct bi.

i ct bi tuyt vi

i ct bi mt nhoi

Con ngi l ct bi v s tr v ct bi. Ci   khng l, nhng khi Trnh Cng Sn a vo m nhc anh bng nhng cu nh s "tuyt vi mt mi," nh "mt tri soi mt kip rong chi," ... Trnh Cng Sn  bc qua ci chn l thng hng quen thuc: ct bi tr v vi ct bi. Tri t ny "mi ngng tin vui tng ngy" bi v tng ngy chng ta ch c tin bun. Ni au tuyt vi y chnh l ni au lm ngi.

Ti nh tr nh ngi bn hin nh ch xem th k tn phai

Ti nh tr nh tm ni nng ta m sao vn c lc loi...

ng nghe ti ni li tm ti

ng tin ti nh v ting ci.

Ngi ca anh hay ln n anh, yu mn anh hay cm hn anh, mun gn gi anh hay mun xa lnh anh, bnh vc anh hay chng i anh... mi ngi u c l do ring  bin minh cho mnh. Nhng khng ai c th ph nhn ti hoa v sc quyn r ca m nhc anh. Tht tnh, ngi ta kh m qun anh.

Trnh Cng Sn l ngh s c mt sc thu ht mnh m v ng thi c mt lc ly tm cng mnh m cc k.

Xin chia tay anh, Trnh Cng Sn.

Chng ti nh anh.

Nguyn Xun Hong

* "Nguyn Giang, mt khun mt ln trong i sng m nhc ca m ng vi mi tc di hi xon, chic knh cn gng nh, n ci na ming. Anh l cha  ca nhng ca khc m mi li ht nh mt li th. Ngn ng m nhc anh l bn l gia mt bn l ting ni hng ngy v mt bn l suy t trit hc. m nhc y c trnh by bi mt ging ht li cun tr trung v u hiu: Mai Khanh. Ting ht ca ch vang ln t mt tri tim hp hi. Trong bung ngc ch nh c ngn la tn bo thi nng tng ting ngn,... Ti ngh ngi ta  ni khng qu ng rng m nhc ca Giang s d chinh phc c tim c ngi nghe l nh ting ca ma ty ca Mai Khanh v ngc li, ging ht ca Mai Khanh c c mt ch ng hng u nh c hin nay chnh l v ting ht y  ta c vo m nhc Nguyn Giang. (Ngi i Trn My, Ngi Vit xut bn, 1987, tr. 95-96). "Ti cn nh thng trc tnh c gp nhc s Nguyn Giang  mt qun c ph va h nh b lut s i, Giang hi ti... c bao gi nghe nhng ca khc mi ca anh khng.... Ti nay  tr trn gian, trm nm v chn xa xm cui tri.  th cng ch l tr thi. C lc Giang th ra, "Ti nh a tr tm ni nng ta m sao vn c lc loi... ng tin ti nh v ting ci.  l nhng lc ti thy khun mt Giang vn  nh v nh xng, hai con mt su np di i knh trng, ti sm li. Dng nh quanh y c iu g tuyt vng. Giang ni lng l. Ti hiu bn." (Bi V Rc, NTM tp 2, Thanh Vn xut bn, 1992, tr. 130-131). "Anh y l mt trong nhng nhc s m ti a thch nht. Chng ti quen bit nhau kh lu, nhng i li vi nhau khng nhiu. Ti phc anh. Ngn ng trong m nhc Nguyn Giang gn gi vi chng ti, vi c mt th h chng ti... m nhc ca anh lm ti nhc nhi..." (Bi V Rc, tr. 157)... V nhiu trang sch khc.