v trnh cng sn

bi bo trc

1
Lng l ni ny

Trnh Cng Sn ngi nhc s ca hn hai th h ngi Vit va t th ti Si Gn hng th 62 tui, mt ngi rt gn gi m cng rt xa chng ta. ng l ngi m ai cng bit nhng cng khng ai bit ng bao nhiu ngoi gia nh v mt vi ngi bn rt thn.

Sinh ngy 28 thng Hai nm 1939, qua i ngy 1 thng T, nm 2001 ti Si Gn. Trnh Cng Sn qu  Hu nhng ra i  c Lc. Tiu s, ng ch ghi nh th.

Lng l ni ny, nh ta ca mt bi ht ng vit, c l l mt tm gn kh ng v cch sng ca ng:

Tri cao t rng, mt mnh ti i

i nh v tn, mt mnh ti v

mt mnh ti v vi ti...

T cn nh c  Ph Cam, Hu, Trnh Cng Sn ln ln, b vo Si Gn, theo bn b, m nhc. ng khng n o nhng bc a nhc ca mnh vo vi ngi nghe.

Nm 1965,  tr s sinh vin i hc gc ng Duy Tn Hng Thp T, ngi thanh nin c ci v rt th sinh, gy g y cm chic Ty Ban Cm bc ln bc, sau i li gii thiu rt ngn v gin d ca mt ngi trong ban t chc, ct ln ting ht cha my ai bit  Si Gn thi y, v t , nhc Vit Nam khng bao gi cn nh c na.

Trong s nhng ca khc ng ht hm y, c bi Gi Tn Bn Ma. Si Gn hm y va xong mt cn ma. Cn ma vo h,nhng git th thm, cnh kh b v, bui chiu xao xc, tui th, tin bun... Khng kh y, c nghe li vi ba on trong ca khc Gi Tn Bn Ma, li tr v, nh ma thu c, mt thi, mt i...

Trnh Cng Sn ti vi ngi thng ngon bng nhc, nhng cn bn, ng l mt thi s.

ng nh ngi nhc s m trong mt bc v ca Picasso, thi k xanh. Ngi nhc s cm cy n, cy n khng c dy, do ln nhng m thanh m ch ng nghe thy, v n i ra thng t qu tim ca ng.

Trnh Cng Sn cng th. ng vit rt d dng. Trong tr, trn mt mnh giy lau tay trong mt tim nc, bt c ch no. Nh mt thi s, v ng chnh l mt thi s.

C nhng bn nhc ca ng, phn li ca ng l nhng bi th. ng dng nhc  nng  nhng on th . V ng cng dng th  dn nhng on nhc i. Nhc ca ng khng khc mc l v th.

Ngn ng th trong phn li ca ca ng a ngi nghe vo mt th gii vi nhng hnh nh hon ton mi. Hnh nh lng mn m ng to ra khng cn du tch ca dng nhc bc i t thi tin chin. N a ti s chm dt nhng nh hng c   trong nhc Vit t hn ba mi nm. n Trnh Cng Sn, nhc Vit mi i hn v mt chiu mi.

Ngn ng tnh yu ca ng khng l nhng ngn ng ca thi ca lng mn Vit Nam trc .  l mt th ngn ng  ni v tnh yu trong mt ni bt an, mt khng gian bt n, ca chung quanh y xao ng.

C th ni Trnh Cng Sn lm th bng m nhc. m nhc ch l mt phng tin  chuyn ch th ca ng. Trong nhng chui m thanh m nhc dn dt chng ta i theo ng, ngi nghe, vn thy lp l u  con ngi thi s ca ng. Ch ngha thi ca ca ng khng cu k, cng khng khun so. Nhng ch  rt c, qua tay ng, c mc cho nhng b o mi. Th y, ch ngha  c, nhng nghe qua Trnh Cng Sn th li rt mi:

Ti ru em ng

Mt sm ma ng

Em ra ngoi rung ng

Hi thm cnh la mi

Ti ru em ng

Mt sm ma thu

Em i trong sng m

Gi cy l vo ma...

Trnh Cng Sn l mt ti hoa ht sc a dng. ng vit v nhiu th nhc khc nhau. T nhng tnh ca xt xa, nghe t di, au n, nhng tnh khc bt hnh n nhng bi ngi ca qu hng t nc, mt c m ha bnh hin lnh ca dn tc. ng ni h cho mt hai th h nhng iu . Nhng nhc tnh ca ng, bng nhng hnh nh rt mi, ca th,  tr thnh du n ca Trnh Cng Sn.

ng quan nim nh th ny v nhc tnh: "Khi bn ht mt bn tnh ca l bn ang mun ht v cuc tnh ca mnh. Hy ht i, ng e ngi, d hnh phc hay d dang th cuc tnh y cng l mt phn mu tht ca bn ri."

V bi th, nhng tnh khc m ng vit,  tr thnh nhng tnh ca chung ca tt c. Tnh cht ring t khng cn na.

Dim tr thnh khng thc. Ch cn nh mi trong cn au vi, bui chiu ngi ngng nhng chuyn ma qua nh trong ca khc Dim Xa, nghe mt ln ri mi mi khng bao gi qun c

Trnh Cng Sn ra i l mt mt mt v cng ln ca nhng ngi yu nhc Vit. ng  li mt th gii p hn.

V ni nh Kiu Chinh sng hm nghe tin ng mt, c sng cng thi vi Trnh Cng Sn, l mt vinh hnh.

2
trnh cng sn, nhc tnh

 trang 11 ca tuyn tp Nhng Bi Ca Khng Nm Thng, Trnh Cng Sn vit v hai ni m nh trong i ng nh th ny: Sng gia i ny ch c thn phn v tnh yu. Thn phn th hu hn. Tnh yu th v cng. Chng ta lm cch no nui dng tnh yu  tnh yu c th cu chuc thn phn trn cy thp ng vit nhng dng trn c th trong cui thp nin 90, khi 127 ca khc c thu thp in li thnh tuyn tp. Nhng nhn li nhng nhc phm m ngi ta c nghe ca ng, th tnh yu l m nh ln hn tt c cc  ti khc ca Trnh Cng Sn.

C th khng nh rng nu sng vo mt thi im khc, ha bnh hn, hnh phc hn, Trnh Cng Sn  ch vit mt loi ca khc: nhc tnh. Nhng chin tranh by ra cho ng mt bt hnh ln. Bt hnh  ko ng v nhng au n trin min ca dn tc. Nhng au n bt hnh  khng cho ng c php thn nhin  ca ngi tnh yu, v v th m trong tnh ca ca ng, vn thy bng dng ca kh au, bt hnh. Trong bi Tnh Su, vi ng, tnh yu, ngay c nhng lc du dng nht, cng vn nh nhng kh au ca tri ph, con tim m la, vt chy trn da tht, cn bo qua a cu...

Trnh Cng Sn c b ko tr li vi nhng bt hnh nh th, nn nhng tnh ca ng vit cng khng l nhng bi ngi ca hnh phc. N l nhng bt hnh ca chia xa, ca nhng thng tch kh au, tuyt vng. Chnh Trnh Cng Sn cng ni r iu y : "Mi bi ht ca ti l mt li t tnh vi cuc sng, mt li nhn nh thm kn v nhng ni nim tuyt vng, v cng l mt ni lng tic nui khn ngui i vi bui chia la (mt ngy no ) cng mt t m ti  mt thi chia x nhng bun vui cng mi ngi."

Nn ng mong c c tin vui t gch  du mai ni ny ngi c xa ngi, hy ht tnh ca, hy yu nhau du ang chnh vnh bn b ca nguy khn, hnh phc v thng au c hy trao cho nhau...

Trnh Cng Sn, thy chung vn ch  vi nhc tnh. Bi ca u tin v cui cng ca ng u l nhng tnh ca. Trong mt chiu di mt na th k sng tc, t nhng nm 1950 n cui thp nin 90, Trnh Cng Sn vit nhiu nht vn l nhc tnh. Bn tnh ca u tin khng phi l bi t Mi nh nhiu ngi vn ngh. ng cho bit ca khc vit cho tnh yu u tin ca ng l bi Sng m m nay ng ch cn nh c ci ta. Khng mt ai bit bi ht ny. ng cho bit n  tht lc vi nhng bin du trng trng ca i sng. t Mi ln u tin c ht trc cng chng l ti phng tr Vn Cnh bi ting ht ca Thanh Thy. Ca khc ny bin Trnh Cng Sn thnh mt tn tui ni ting lp tc.

Tnh khc t Mi l khi u cho chuyn i rt di, trn , ng  li cho ngi thng ngon nhiu tnh ca khc. Nhng t Mi, tuy th, khng phi l ca khc vit v tnh yu hay nht ca ng. N vn cn nhng nt s phc c v nhc ln li ca. Phi i n Dim Xa, v Nng Thy Tinh, mc  trng thnh v nhc v s chn ti ca li ca mi thy r ni nhc Trnh Cng Sn.

Mu nng v mu mt, chic bng nghing, bn tay xn xao, gi my ngn, hng cy thp nn... vi Nng Thy Tinh, tnh ca Vit Nam i sang mt hng mi. Ngn ng dng lm li ca l ngn ng ca thi ca, mi t m thanh n  ngha. Trc v sau Trnh Cng Sn khng ai vit th li ca nh th...

Trong chiu di sng tc ca Trnh Cng Sn, ng c tip tc lm mi ng mi mi. So vi Nng Thy Tinh, th Nh Cnh Vc Bay li hon ton i sang mt li khc. Ci au n, cht chc khng cn na, nhng nim tuyt vng th cn nguyn. Cu cui ca bi ht ny, c nh nhng vng sng trn mt h, chm vo b, ri li chy ra gia h hoi hoi mi mi. Nhng si tc t  mi mi l nhc nh v mt h sng. Nng th hn ghen, ma th lm bun i mt. c tnh th hin ra rt r trong Nh Cnh Vc Bay, lm kha cnh th ln hn phn nhc.

Qunh Hng m ng vit trong thp nin 70 li a nhc ca ng i xa khi ci b bn u tin ca t Mi thm mt on ng di khc. ng nh nhng nh nhng bc nhn nhy ca nhp 2/4 nh mt li t tnh hn hoan...

Bng hoa qunh ng em tng ngi yu du cng l mn qu ngi nhc s vit tnh ca  li cho chng ta, cho i sng, i sng rt p m ng ch cho chng ta tm li c trong th gii nng hn  c lc bc chy tan nt ny.

3
phn chin?

 Vit Nam, th h ra i t khong cui thp nin 30 n nhng nm u ca thp nin 50 l th h bt hnh nht.

Trong lch s Vit Nam, chc chn h l nhng ngi t trn nhiu nht, ga ba nhiu nht v m ci nhiu nht. H va ln ln, l  ng mt vi mt trong nhng cuc chin kinh hong, gh khip nht lch s nhn loi.

Trnh Cng Sn mi bc vo tui bit ngh, l lc chin tranh cng ang sa son i vo giai on khc lit nht. Trong nhng ci c o nh ca nhng thnh ph ng   , m thanh ca cuc chin vn vng v, ting n ca i bc  thay cho ting ru hng m, nhng a b ci ct la l, nhng ngi gi trong cng vin, n b ngu ng... nhc nh cho ng khng kh y sng n, cht chc chung quanh. Ch l g, l  mi khng cm thy c nhng kh au, bt hnh ca t nc, ca dn tc.

M lm sao ngi ta c th bit chc c rng g, rng  khng au? Bia  cng cn bit au nh ng  vit trong mt ca khc.  cn vy hung chi con ngi trc nhng tang tc, au thng ca ng loi.

T mt ngi ch mun c mt i vit v ht nhc tnh, ngi ca tnh yu, th cuc chm git hng ngy chung quanh ng  bt ng phi ni ln nhng kht vng ha bnh, ca chng ta, ca c dn tc Vit. Khng phi ch bn ny, hay ch bn kia mi c quyn ni, ku gi, i hi ha bnh, m chnh bn, ti, chng ta, nh trong ca khc nhan  Chnh Chng Ta Phi Ni, ca khc mt thi trn mi tui tr Vit Nam  cc sn trng hc.

Nm 1968, khi chin tranh  giai on khc lit nht, th  cng l nm nhc ca Trnh Cng Sn i sang mt hng i khc. Vn vit tip nhng ca khc lng mn ngi ca nhng mi tnh n ri li i, nhng ngay trong cc tnh khc y, ting n bom, tri ph, cng  trng khp, con ph xa y du n, tn em cng l vt thng kh.

Trnh Cng Sn bt u vit nhng ca khc c nhiu ngi gi l nhc phn chin.

Khng mt ngi c tri tim m khng bit nh l, m khng bit khc cho c mt dn tc, cho anh, cng nh cho em ang qun qui trong nim th hn m ng gi l "gi to" .

Trnh Cng Sn vit v git nc mt ca ngi m thng a con, thng sng, thng rng, thng t, thng my, thng chim, thng m, git nc mt khng tn, bi ht cm ng nghe mun khc. Nguyn nh Ton, mt ln, khi gii thiu ging ht Khnh Ly,  gi  l ging ht i rao ging nhng bt hnh ca dn tc, ging ht  tang cho t nc.

Khnh Ly ch l ngi em nhng iu Trnh Cng Sn vit xung v chuyn ng c nhng iu ng gi gm.

Tp nhc ng t tn l Kinh Vit Nam, xut bn nm 1968, theo chnh li ng vit  trang u, l ting ku thng thng thit, khi t mt thc trng mu xng, l lng m c v mt rng ng cho m ti di lu ny.  l nhng bi ht c vit t nhng hn hoan lng nghe c trong lng ngi, l ni hn hoan ca am ng ch mong ngy hi sinh.

Nu  l nhc phn chin, th tt c chng ta u c y  l do v chnh ngha  chng li chin tranh. Phn chin, nh th, khng l mt taboo, mt cm k na, m l mt c ao tt p nht ca con ngi.

Trnh Cng Sn chng li chin tranh, git chc mt cch hin lnh. ng khng i xng mu, ng khng i tr th, ng khng i tiu dit bn ny, chn sng bn kia. ng bt lc khng lm g c  chn nhng vin n bay,  nng dy ha bnh khn kh cho dn tc y a trin min bao nhiu nm. c m ti nghip  nghe c trong tt c nhng ca khc phn chin ca ng.

Trnh Cng Sn, trong th ng kh khn, th ng da vo nhn bn v dn tc , ng  gi c cho n lc qua i mc d trong i sng,  c lc ng b buc phi i trn si dy cheo leo, di chn l b vc him ngho. Nhng lng yu qu hng, lng thng ngi ca ng, nhng git nc mt cho ngi m ngi ch, cho ngi lnh ngi ch trn i, cho chng ta, l nhng iu s cn mi trong lng c mt x s, mt dn tc trong nhiu nm na, chng no cn c ngi ht nhc Vit.

4
trnh cng sn v tn gio

Nhc tn gio t khi tin c ra ngoi nhng bc tng ca thnh ng hay sn cha  c trnh tu v thng thc cng vi cc loi nhc ph thng v thi trang khc. L do l v cu trc ca loi nhc ny qu c in, v ngn ng qu tn nghim. Tnh cht tn nghim  khin cho kh c th ni v tnh yu, th tnh cm thun khit v gin d nht ca con ngi. V th, nhc tn gio vn tip tc  mi trong nhng bc tng thm nghim ca gio ng v cha chin.

u thp nin 60, The Singing Nun, mt n tu ngi B cng c bit hiu khc l Soeur Sourire, vi cy Ty Ban cm,  rt thnh cng trong th gii nhc Pop vi hai bi Entre Les toiles v Dominique, hai bi ht mang rt nhiu hnh nh tn gio, nhng li c nhng ngi tr tui nghe nhc Pop a thch ngay. Hai nhc phm li ca vit bng ting Php cng c a chung  cc nc ni ting Anh. Nhng ro cn c b dp b.

Cng lc, Trnh Cng Sn cng em dng mt s nhng t ng m trc  c gi trong mt ni chn khc hn l ngn ng m nhc thi trang.

Nhng ch phc m, li bun thnh... du chui hnh nh i km vn l ca tnh yu lng mn, nhng  l ln u tin nhng loi t ng ny c dng trong nhng bn nhc khng mang khng kh ca gio ng. Trnh Cng Sn em th ngn t  ra ngoi, bin chng tr thnh thn quen, tnh t. Chiu ch nht, thin thn, n nn... nhng t ng vang vng ting chung, ting phong cm y c ni tip sau  khng bao lu bng nhc phm mang ta  Phc m Bun, cng li l mt th t ng nghe l thy khng kh ca tn gio. Nhng Trnh Cng Sn ch dng nhng t ng  nh mt ci c  gin tri nhng tnh cm lng mn ca ng. Khng kh m ch ngha ly t trong tn c c lng vo hai bn tnh ca ca Trnh Cng Sn. ng bin nhng ch trc  lun lun gy nhng n tng trang nghim lnh but thnh nhng ngn t gn gi hn, thn mt hn.  c lc ngi ta tng o C c l tn gio ca ng.

Trong mt cuc phng vn mi y, Trnh Cng Sn cho bit o Pht  nh hng su m trn tnh cm thi th u ca ng. Nhng ln ln, cng ln, v cng nhn ra nhng kh hnh trong i sng, nhng bt cng, nhng au n cuc chin mang li, Trnh Cng Sn cng thy ra nhng li gi ca tn gio. ng tm c an i, trong tuyt vng, ng tm c v v trong hnh phc mong manh, ph du.

Bi a Hoa V Thng, mt ca khc m hng thin li l mt ca khc hnh phc nht ca ng. Trong , s cu ri n ly ng gia nhng trang kinh thm mi sen cao qu. i sng ph du bng bnh an v thng.

Trnh Cng Sn dng hnh nh t nhng trang kinh ra  ni v tnh yu. Nhng ri ng cng li dng nhng li ca tm thng nht  to mt khng gian y tn gio. Bi Nguyt Ca l mt ca khc nh th.

iu  cho thy l bao gi, thy chung, Trnh Cng Sn cng vn l mt nhc s vit tnh ca, loi nhc s  mi vi con ngi cho du thi gian, khng gian c i thay.

5
nhng ru khc

Trnh Cng Sn, nm 1995, khi thn mu qua i,  vit y kn mt trang giy nhng suy ngh ca ng v ci ngy au bun . Vi ng, chuyn mt m l mt chuyn khng th tha hip, khng th gin xp c, du cho ngi con c bao nhiu tui i chng na. ng sng rt lu vi m, t khi mt cha. ng b nh hng rt nhiu ni m. Th nn s ra i ca ngi m, mi l iu khng th tha hip c vi ng nh ng ni  trn. Chnh nhng bi ht ng nghe c ca m  tip tc theo ng mi trn nhng on ng di nht. Nhng bi ht m ht  ru nhng ngi em  tr thnh nhng ht mm mc ln nhng ca khc ng vit sau ny. Trong bi Tnh Yu Tm Thy, ngi ta nghe c cu ny v nhng bi ht ru y: Ting ru m ht nhng nm xa, mi l li ca dao bn ma, tm thy ni nh t mi chic l, gc ph no cng thy qu nh...

ng ri nh i hc  mt thnh ph l, hnh nh mang theo ca b m l nhng bi ht ru. V ng nhc n nhng bi ht ru y rt nhiu trong cc ca khc ca ng.

Nhng bi ht ru ca Vit Nam l nhng v v, l nhng d dnh, l nhng an i, l nhng vut ve u tin ca nhng a b. Vng tay thm, ging ht m p ca ngi m em li cm gic an ton cui cng cho ngi ta trc khi b y ra th gii c khi rt hung bo  ngoi ca. Trnh Cng Sn tm thy trong nhng bi ht ru y mt ch tr n rt bnh yn. i sng ca ngi thanh nin tr ln u tin sng xa nhng bc tng an ton ca ngi nh c  Hu khin ng c tm cch  tr v vi n mi. V  l l do Trnh Cng Sn vit rt nhiu ru khc trong chu trnh sng tc ca ng. ng vit  tr v vi on i hnh phc, an ton y trong khi i qua nhng con ng y nhng gp ghnh ca th gii ng va tin vo.

Ru Ta Ngm Ngi l nhng an i, vut ve cho chnh mnh trong nim c n ti nghip. ng mun c tr li ng trong vng ni, trong ting ru y.

Nhng bi ht ru em li cho ngi nghe cm gic an ton hnh phc. V cuc i cng a ti nhng bo tp nghit ng, th ngi ta cng mun tm tr li ni tr n c. Nhng bi ht ru ca thi th u cho ng ni tr n . Chin tranh cng khc lit, th ngi ta cng cn n nhiu hn nhng ni tr n, nhng ni tr n an ton nht ca thi th u,  l nhng bi ht ru trong lng ngi m. Trnh Cng Sn nhn thy,mt cch kinh hong khi nhng ting i bc thay th cho ting ru hng m: i bc ru m vng v thnh ph, ngi phu qut ng dng chi ng nghe.

ng thy phi thay nhng ting n  bng nhng ru khc. Nhng bi ht  ru nhng anh v nhng em, nhng ngi gi, v nhng em b, ru t nc v dn tc, ru cho nhng au thng, nhng bt hnh ng yn.

Trnh Cng Sn, trong khi i tm s bnh yn cho ng bng nhng du khc ng vit, th cng em li nhng an i, v v cho nguyn mt th h ca ng. C th ni khng mt nhc s no vit nhiu ru khc nh Trnh Cng Sn. t ra cng phi trn hai chc bi. ng ngm ngi ru chnh ng. ng ru tnh, ng ru i. ng ru i  mt. ng ru ngi yu ng trong bui sm ma ng, ri li mt sm ma xun. ng ru mi, ru hoi. ng ru nhng thng m u, ru nhng chia xa, nhng ph ry, ngt bi. Nhng li t tnh cng c lng vo mt iu ru nh trong ca khc Ru Em Tng Ngn Xun Nng.

Cn mt cch t tnh no hn bi ht ru ?

6
thn phn con ngi

Tuyn tp Nhng Bi Ca Khng Nm Thng xut bn cui nm 1998 l mt tp nhc  s  con s bn nhc c chn  in.  l ln u tin mt tp nhc c con s ca khc ln nh th ca Trnh Cng Sn: 127 bn.

Nhng  khng phi l tt c nhng bn nhc ng  vit,  cho ph bin v  c ht ln, c nghe trong cuc i sng tc ca ng. Thng thng th tc gi no chng mun in ton b sng tc ca mnh, hay t ra, th cng l tt c nhng tc phm ng  nht, vo mt tp. Trnh Cng Sn cho bit, trong cuc i sng tc ca ng,  vit trn 500 nhc phm, con s m nhng ngi bit ng u ngh l mt con s qu khim tn. Nhng trong s y, ng cng ch chn 127 bi  in trong tp nhc ny.

Tuy c sp xp theo th t ca t mu La Tinh, nhng tnh c, ca khc u tin li l Bn i Hiu Qunh v bn nhc cui ca tp nhc l bn Yu Du Tan Theo, v chnh ta ca hai ca khc in  u v cui tp nhc cho thy nhng suy ngh cui i ca ng v tc phm ng mun  li.

Nhng bn nhc trong tuyn tp u khng ghi ngy vit v khng c xp theo th t thng nm sng tc. M tp Nhng Bi Ca Khng Nm Thng, ngi ta thy ngay mt iu:  l s thiu vng ca nhng ca khc vn thng c gn lin vi tn tui ca ng. Nhng bn tin ca bo ch hay cc hng thng tn ngoi quc nh The New York Times, The Washington Post, Reuters, AFP, AP... u nhc n ng nh mt nhc s phn chin. Nhng trong tp nhc cui cng ny, ngi c khng thy c bt c mt bn nhc gi l nhc phn chin no. Nhng ca khc nh Ch Nhn Qu Hng Sng Chi, Ngy Mai y Bnh Yn, Ta  Thy G Trong m Nay, Sao Mt M Cha Vui, Nc Mt Cho Qu Hng, Ca Dao M, Ngi Gi Em B, Du Mc... u khng c mt.

M nhng ca khc , u l nhng bi ht khng th khng c trong nhng sinh hot ca tui tr Vit Nam trong nhng nm 60 v 70, nhng bi ht ng gp ln trong vic lm thnh tn tui ng. V lun c bi Ni Vng Tay Ln, bi ht t nhiu nm nay lun lun i lin vi tn ng. Bi ht c ht ln rt nhiu nh c vng ni li sn h, ni thnh ph vi nng thn, ni ngi cht linh thing vo i, ni Bc vi Nam ni bin xanh vi sng gm, ni rng ni vi bin xa... V chnh ta  ca bi ht ny, Ni Vng Tay Ln,  c dng  t tn cho chng trnh a cc sinh vin du hc v nc thm nh hi trc nm 1975, ri cng chnh bi ht ny, sau khi c ht ln trn ln sng in i pht thanh Si Gn trong ngy u tin khi Cng sn tin vo Si Gn,  to ra khng bit bao nhiu ng nhn cho ng cho n by gi v rt t ngi bit r hon cnh a ti vic c ting ht ca ng trong ngy hm .

Trnh Cng Sn khng a nhng bi ht ny vo tp Nhng Bi Ca Khng Nm Thng.

Trong mt cu ng vit  u tp nhc, ng khng nh : Sng gia i ny ch c thn phn v tnh yu. V nhng bi ca ng cho in trong tuyn tp ch cn l nhng bi ht v tnh yu v thn phn.

Trnh Cng Sn vit nhng ca khc v thn phn ht sc bun b. Ngay c trong nhng bi ht ng vit v tnh yu, ng cng by ra mt ni bun chn, tuyt vng. Trong sut nhng nm trng thnh ca ng, nhng g xy ra trn qu hng m ng chng kin, ch l nhng iu bun phin nh ng  k: "Trn qu hng cn li, ta i qua na i cha thy c ngy vui..." (Nhng i Mt Trn Gian).

Nhng bn b ri xa, nhng cuc tnh b i, ngy qua i mi ngy mt xt xa... " cui chn tri Vit Nam, nhng tia nng ngho nn v bnh hon t mt mt tri ht sinh kh sp i vo hn m."

ng  vit nh th nm 1968  u tp nhc Kinh Vit Nam. Trnh Cng Sn  sng nhng ngy v cng tuyt vng nh th, nh trong ca khc Nh Chim u Phin m nhp i bun b ca th nm ch cn rt r trong bn nhc:

Ti nh con chim nh

Bay v rt ngn ng

Trn nhn gian chia la

Lng y nhng on th

Ti nh chim xa l

ng nhn nhng ngy qua

Trong tim ti bt ng

Mt li than rt nh

Ti nh con chim bun

Bay v lc chiu hm

Thi qun i thin ng

Mt i ti mi tm

Ti nh con chim bnh

Thiu hnh phc trn gian

C nhng thng ma ng

Ngi khc rt m thm

Ti nh chim u phin

Bay v cui dng sng

Con sng mang tin bun

Nm ch nhng a hng

Ti nh chim v vng

Linh hn rt mong manh

Trong tim ti c ln

Mt ma i rt lnh...

Trnh Cng Sn ln ln, nhn chung quanh ch thy nhng tin bun, nhng tin bun nh ng c ln vit l  mang "t ngy m cho mang nng kip ngi" trong ca khc Gi Tn Bn Ma.

V Phin trong Vn Hc Min Nam Tng Quan nhn xt Trnh Cng Sn va mi ln ln cng tht li siu thot nh mt o s u ru tc bc chng gy trc di mt chn ni no.

Nhng thn phn y cng khng phi ch l ca ring ng, m l ca c dn tc v t nc au kh ng ang sng vi nhng la xa, cht chc, vong thn, t ngc, y a trin min. a b ra ng p tri mn n chm cht khng ton thy, b mi nh vn cn thm hi c thin ng hay khng... Trong i sng nh vy, th h mt tui tr, khng hnh phc ca ng bng tm thy mt pht ngn nhn, mt ting ni ni ln, thay mt h, v nhng bt hnh ca cuc sng, nhng hoi nghi ngay c v nhng bn tay cu ri ca c Pht ln Cha nh trong bi Ny Em C Nh.

Cng thi vi ng, Thanh Tm Tuyn ku ln thng tht:

Sao tui tr qu bun,

Nh con mt gin d

Sao tui tr qu bun

Nh bn gh khng by...

Thn phn bun b ca tui tr trong cuc chin tr thnh mt m nh khng bao gi ri Trnh Cng Sn. ng khc cho h, au cho h, ri li quay v an i, v v h.

Nhng cn khc ht no bun hn trong v v an i, bo cho mi ngi vui ln m au n nh bi Hy C Vui Nh Mi Ngy? " D ta nh con ng di vng ngi... Hy c vui chi cuc i..."

7
ting ro gi v vi ca dao

Nm 1967, chin tranh Vit Nam leo thang ln gn n im cao nht, s ngi cht  c hai pha u ln n nhng con s lm kinh ng lng tri ca nhn loi. Vit Nam l mt quc gia ang trn ng tan r. Tt c mi gi tr, mi truyn thng u b em ra th thch,  ri b gt sang mt bn. Thnh th, nng thn bc chy trong la ca chin tranh ni da xo tht khc lit. Mt th h ln ln khng c c mt ngy thanh bnh, nhng nt tt p nht ca dn tc b thay th bng th hn, bom n, tuyn truyn xo tr, chiu bi gi di. Th h  nh sp nh mt qu kh v cn cc ca h sau bao nhiu i thay,  v, qu hng ch cn l nhng ng gch vn tan nt khng th tr v. Mt nn vn minh khc ang e da tin vo, xa i nhng truyn thng c.

Th ng vo thi gian , bi Ngi Con Gi Vit Nam Da Vng c ht ln ln u tin  mt hi qun nh  Si Gn ca sinh vin.

Ngi nghe, ci th h thit thi v ti nghip , th h khng c bit ha bnh bng c ch cho thy ci h sp nh mt. Cuc sng tt p c trong c mt thi gian ngn,  tr thnh qu xa l, nh ch cn li trong nhng trang giy c ca b Quc Vn Gio Khoa Th.

Trnh Cng Sn c th dng mt th nhc chm hn, khng cn phi y nt hi h  vit bi Ngi Con Gi Vit Nam Da Vng, nhng ng chn mt nhp nhanh hn  vit ca khc ny. Kt qu l bi ca mang nhiu hi thc, gic gi hn. V c l t c mt ca khc no to c nhiu xc ng nh mt cu trong bi, cu: "... Em cha ht ca dao mt ln, em ch c con tim cm hn..."

Nguyn mt th h xa l hn vi ca dao v chin tranh, bom n. Dng nc ngt vi nhng lc bt v v tnh t, nhng an i, nhng t tnh, nhng lng l tuyt p th h ny khng bit. Nhiu ting ni ct ln  bo ng: dn tc sp i ti mt hnh ng ph sn t st vn ha.

Trnh Cng Sn, bng ca khc Ngi Con Gi Vit Nam Da Vng,  ln ting nhc th h ca ng, ci th h i trong m vang m ting sng, mang trong tim nhng cm hn, yu qu hng nay  khng cn, rng h cha c ht ca dao mt ln, h cng qun mt xa kia Vit Nam khng nh Vit Nam m h ang phi sng tng ngy.

Ting ro gi ca bi ht tht l khng khip. ng ko ngi nghe li gn, ri ch cho thy qu hng khn kh y, ni nhng a danh, nhng tn thnh ph ch cn l nhc nh v nhng ci cht, l ni bt hnh, l nhng kh au ca c mt dn tc.

Nhng hnh nh qu hng t nc thanh bnh m cc nhc s lp trc va v ra c nh trong cc ca khc ca Nguyn Vn Khnh, Phm nh Chng, Phm Duy, Lam Phng, Vn Phng... qua n Trnh Cng Sn th khng cn na. Nhng hnh nh ca mt thi thanh bnh y c thay bng nhng ci cht khng manh o, ngoi ng, trn sng, lng o,  Ba Gia,  Chu Prong,  Hu, Si Gn, H Ni... trong Tnh Ca Ca Ngi Mt Tr.

Trnh Cng Sn vit v t nc nh mt hnh ng i ly quyn  ni,  nhc nh cho th h ca ng, trc ng v sau ng v mt qu hng Vit Nam ang bc chy,  bo ng trn ha hon,  ht ln li cu cu... "H thm  m ra di chn dn tc ny. Lng tm con ngi ang trn  b pht mi." ng vit  u cun Kinh Vit Nam nh th.

Ca khc tip theo, Li Gn Vi Nhau l nhng li gi thm thit, gi anh, gi ch, gi em, gi mi ngi ngi li, ngi gn li nhau.

Trnh Cng Sn ni vi mt ngi bn rng ng khng th sng  ngoi Vit Nam, bt k  l mt Vit Nam th no i chng na. ng m ly qu hng ti t rch nt ch mt ngy t nc ng dy, vc li qu kh huy hong c. Cng  tp nhc in nm 1968, ng vit: "Xin ng bao gi lm k phn bi mt qu kh hin linh."

Trnh Cng Sn khng vit v qu hng thanh bnh: "Em khng bit qu hng thanh bnh, em cha thy xa kia Vit Nam..." ng vit v qu hng ca nhng ngy sp ti, khi ba thnh ph nm tay nhau, ba dng sng gp thnh hi trng dng. Hu Si Gn H Ni ni ln c m ca nhng tri tim au sp kit lc, nhng ch i cho nhng con ng n hoa, cho l tru, ming cau c tch trng phng. c mong  khng th l ca mt ngi, m ca c mt dn tc b y a khn cng. Trnh Cng Sn  ni ln tt c nhng iu  cho nhng ngi anh em ca ng, chng ta.

8
ni c n gia m ng

Trnh Cng Sn trong sut nhiu nm, lc no cng c ng bn b  chung quanh nhng ng li l ngi ht sc c n  gia m ng y. ng c loay hoay vi nhng mt mi ca cuc chin tranh mi khng tm ra c li thot, trong khi nhng ting ng ca cuc chin vn vng v ct ngang nhng i sng, nhng tng lai, nhng cuc tnh, nhng bn b, tui tr ca th h cng thi vi ng. Cng ngh ti nhng chuyn , ng cng thy rt nhiu suy ngh ca ng khng c chia x. Nhp quay ca i sng cun theo, nut tri mi th. ng va thy bt lc trc chung quanh nghit ng, va cm thy lc no ng cng mt mnh. Ch nhng khi bng ti che ngang, lc c nhng ting gi th thm ca trm nm, nh on m u ca bi Cn C Bao Ngy, ng mi tm thy c  ban m,  bng ti ch n nu, ni tr v an ton, tch lng nht vi nhng v v an i cho mnh. ng nhc rt nhiu n nhng m ti, nhng hong hn, nhng m khuya trong nhc.

 l nhng lc  ng nhn ngm li cuc i mnh.  cng l lc ng "au n nhn ra rng cuc i  cho ta lm ngy bt hnh." ng vit nh th  trang 275 ca tuyn tp Nhng Bi Ca Khng Nm Thng.

Nhng suy ngh v cuc i, v thn phn mt ngi ang i qua mt cuc chin thm khc vi nhng t tng khng  gia dng nc cng ngy cng y ng ra ngoi m ng mc d ng vn ang  gia qu hng au kh. S mi mt hin r trong thi  chn ca nhng chuyn i tng  thot khi ci quanh qun ca ci ng vng kn khng li ra.

ng khng ng  v chp nhn mt i sng t hy ang din ra chung quanh.

ng l ngi i lc trong mt thnh ph tng l quen thn lm. Nhng thc ra, Trnh Cng Sn khng thuc vo mt ni no ht. ng c ng  bn ngoi, t chn cho th ng khng nhp cuc, hai vai hai vng nht nguyt, th thi trn con ng ch mt mnh i.

Trong Mt Ci i V, cu: "... Trm nm v bin cha tng hi ng. Chng bit ni nao l chn qu nh..." ch mt cu ny, cng   by ra tt c s c n khng khip ng phi i mt mi ngy trong i sng rt nhiu ting ng.

Thi  c n ng ngoi mt mnh khng tham d v nhp cuc ca Trnh Cng Sn cn c thy r hn trong bi T Tnh Khc. ng thy mnh l a b ngi nhn th k qua i, vn khng thy c ni nng ta, vn c ch l ngn n nh thp ln cho ring mnh. Bi ballad vit v s c n y y nhng hnh nh xt xa ht sc bi thm v cm ng. Trn ci vc thm ng xung lng su ca c n, ng ngi mt mnh.

Cn bn, cc sng tc ca Trnh Cng Sn l nhc tnh. Bi Tnh Xa l mt ca khc ng vit cng thi gian vi Tnh Nh v Tnh Su  thnh mt trilogy trong giai on sng tc u tin ca ng. V trong Tnh Xa, sng c cho di vo i but gi, gi ct ph du bay v  ni v ni c n ca ng. ng dng hn mt tnh khc  ni v s c n . V tnh yu, tng l iu em li nhng v v an i cho ng, th cng li phn bi, lc la. Nhng dng sng tr thnh biu tng ca chuyn b i, cn ma thnh li hn th, thnh ph hoang vu khi cuc tnh i qua, tnh ci u trong ting bun ri u.

S c n  l mt cn au sut i ca Trnh Cng Sn. Nhng chnh ng  la chn  sng vi n.

Cng nh Socrates, ng th sng khn kh cn hn.

9
nhng  li

Nhiu so snh  c a ra  to n tng v mt s vic t ai bit vi mt s vic  quen thuc vi nhiu ngi. Th d khi ni nh vn X l mt Solzhenitsyn ca vn chng Php, ha s Y l mt Cezanne ca hi ha , nh th Z l  Ph ca thi ca i Hn... th ngi nghe c ngay mt s khi nim v cc ng XYZ ngay. Nhng cng rt nhiu khi nhng so snh ny li l nhng bt cng ng k vi nhng tiu chun c em ra dng  so snh. Cc ng Solzhenitsyn, Cezanne,  Ph ln hn cc ng XYZ chng hn.

V cng c nhng trng hp ngc li.

Joan Baez, mt n ca s nhc dn ca  folk singer  ca nhc M, khi c gii thiu vi Trnh Cng Sn,  a ra mt so snh lp tc: Trnh Cng Sn l Bob Dylan ca Vit Nam.

Vic Joan Baez lm cng d hiu: c to c s nghip ca ht phn ln l nh nhc ca Bob Dylan, nhng ca khc chng chin tranh ca ngi nhc s ny. Nhng c cha bit c  v Trnh Cng Sn. Nguyn s lng ca khc m Trnh Cng Sn vit  nhiu hn s ca khc ca Bob Dylan. M  mi ch ni v s lng sng tc.

Nh vy s so snh c bt cng cho Trnh Cng Sn. Bob Dylan vit mt s nhc phn chin  anti war songs  v phn khng  protest songs  cng mt s  ti khc. Trnh Cng Sn vit nhc phn chin, phn khng, nhng ch yu l tnh ca, nhng  ti khc l qu hng, thn phn con ngi, trong , trit l v tn gio l nhng nt ni bt. Bi ni ting nht ca Bob Dylan l ca khc Blowin' In The Wind, bi ht ni v chin tranh, bom n, cht chc, c m ha bnh c coi nh bi ht u mi ca cc phong tro phn chin hi thp nin 60. Nhng Blowin' In The Wind vn cha ti c mc bi thm ca cc ca khc Chnh Chng Ta Phi Ni, Ngi Gi Em B, Nc Mt Cho Qu Hng hay i Bc Ru m.

Pete Seeger l mt nhc s dn ca hng u ca M. ng cng vit nhiu ca khc chng chin tranh, v mt trong nhng bi ni ting ca ng c ht rt nhiu trong nhng sinh hot chng chin tranh ca thp nin 60 l bi Where Have All The Flowers Gone. Pete Seeger ln tui hn Trnh Cng Sn v Bob Dylan nn khng c em ra so snh. Nhng cng nhng  tng v hnh nh th Where Have All The Flowers Gone cha bi thm bng Ngi Con Gi Vit Nam Da Vng hay Tnh Ca Ngi Mt Tr.

Pete Seeger cng vit v nc M, This Land Is Your Land, nhng lng yu thng t nc: t ny l t ca anh, t ny l t ca ti, t rng hng mc min ty n bin y bt trng min ng, t ny c to ra cho chng ta... khng th cm ng nh Hu Si Gn H Ni ca Trnh Cng Sn. Hu Si Gn H Ni c ting hi thc, ro gi, hng hc...

Trnh Cng Sn vit tnh ca nhiu hn Burt Bucharach mc d s lng m tc gi ca 'll Never Fall In Love Again, ca Raindrops Keep Falling On My Head, Alfie, Anyone Who Had A Heart cng  nhiu. Nhiu nhng cha th vt qu con s 127 bi m Trnh Cng Sn chn  in trong tuyn tp Nhng Ca Khc Khng Ngy Thng sau khi  b ra ngoi mt s rt ln nhng ca khc vit v cc  ti khc ca ng.

Mt a qunh khng bao nhiu ngi bit, qua nhng khung nhc ca Trnh Cng Sn, n bin thnh mt li t tnh. Nhng bc chn tr v ca ngi ph n khng may mn, lm cng vic rt bt hnh ca x hi  thnh mt tnh khc bi thm, bi Nghe Nhng Tn Phai.

Nhng chi tit va k cho thy em nhng tn tui khc  so snh vi Trnh Cng Sn l mt vic va sai lm va bt cng.

C mt chi tit nh v nhng ca khc ca Trnh Cng Sn,  l vi mt s lng sng tc ln nh th v c ph bin rng ri nh th, ch c mt hay hai bi, c phn chc l khng qu hai bi, b em ra t cho nhng li ca khc nhm nh.

 c phi l mt thi  yu mn trong khi vn cn dnh cho tc gi rt nhiu tn trng ca nhng ngi yu nhc, sng cng thi vi ng khng?

Chng ti ngh l c.

10
nh mt li chia tay

 tui hai mi my, t ngi vit nhng li ca nh trong bi Ct Bi. V cng khng nhiu ngi vit di chc hay nhng ch khc trn m bia cho mnh  ci tui y. t ngi ngh n ci cht, n s tr v vi nhng ht ct, nhng ht bi ca nguyn thy.

Trnh Cng Sn  lm cng vic y mt cch qu sm. ng vit Ct Bi nm ng cha ti 30 tui, nh th ng nhn thy s ra i ngay trong s sng qua nhng ht bi. ... Ht bi no ha kip thn ti,  mt mai ti v lm ct bi... i ct bi phn ny, vt mc no xa b khng hay...

Ri vi chc nm sau, ng li vit: "... trong xun th thy bng trm nm..." ng lun lun nhn thy ci cht  s sng, trong hnh phc c bt hnh, trong hm nay c ngy mai, "di vng ni mc tng nm m, di chn ngy c xt xa a. "

C l nhng nm chin tranh, s ra i qu sm ca ngi cha, nhng bt trc ca i sng lm ng lun lun c  v cng nh b  nhc nh v m nh v ci cht.

Cui nm 1992, trong nhng dng vit  cui tp nhc Nhng Bi Ca Khng Nm Thng Trnh Cng Sn vit: "mi ngy sng ti, mi ngy ti thy i sng nh nhn thm... i sng tht s khng tim n iu g mi l. C l v th, s quen mt mi lc mi gn gi, thm thit hn, nn ti cng thy yu mn cuc i."

 li l nhng iu vit xung ca mt ngi ni rt nhiu n ci cht. Thc s, ng l ngi rt yu i sng nh li ca ca bi Hy C Vui Nh Mi Ngy. Th d:

...Hy c vui nh mi ngy

Bn tri cn nng

L tri cn xanh

ph cn ngi ng...

Ri ng li vit Hy yu ngy ti d qu mt kip ngi trong  Gi Cun i, mt bi ht c thy tm lng ca ng vi i sng bng nhp 3/4 th th m thit tha.

C lc ng quay ra a ct vi cuc i, m ng coi ch l ni ng  tr. Mn cht hi dn ca, ng nh khng kh lc bt trong ca dao  vit bi  Tr bng nhp 2/4 va lng l va l lc nhng bc nhn nhy. Coi mi th tnh yu, cuc sng ch l v thng, lc c lc khng. Ton bi nghe nh nhng cng n Thin. Bi ca li l gin d, c lc ti tn l thng, li l nhng t tng rt Pht gio, c ko xung gn gi hn nh nhng  a ca dn ca min Bc.

Trnh Cng Sn vit nhc cho ngi khc ht. ng t khi ht nhc ca mnh trc m ng mc d ng c ging tt. Thm na, l ngi vit nhng ca khc y, ng ht chc phi rt chnh xc. Bi Nh Mt Li Chia Tay  c thu thanh bi t nht l hai ging ht m ng rt tin cy. Nhng ca khc ny, ht ln bng ging ca ng, li mang mt nt khc na. ng ht m nh gi li nhng iu  i qua i ng cho ngi nghe, nh ng li trang cui cng ca cun sch. Li ca ca bi Nh Mt Li Chia Tay c ln, khng cn phi nghe ng ht cng  to xc ng. ng xp li i sng, ng cm n cuc i, ng nhn li nhng cuc tnh, ng nh li bng hoa mng manh cui tri, coi  nh mt li gi bit.  ca li ca th bi t, nhng nghe qua ging ca ng, ngi nghe thy c s bnh thn ca ng khi t bit cuc sng.

Trnh Cng Sn  v vi ct bi, gi t ni ng  tr. ng bit trc chuyn i v ni vnh hng. Nhng ng cng s cn  li vi chng ta mi mi. Chng ta mi mi nh ng, bit n ng, bit n ng  ni h chng ta nhng iu kh ni nht, bit n ng  v v an i cuc i chng ta trong nhng lc hn hoan hnh phc cng nh nhng lc su thm bt hnh.

Ba trm nm na s cn ngi ht v nghe nhng g ng  li.

 l mn qu m nhc ng  li.  l mt mn qu m thnh thong lm, c khi l vi trm nm Vit Nam mi c mt mn qu qu gi nh th.

Cm n Trnh Cng Sn.

Bi Bo Trc

1 thng T - 12 thng T, nm 2001