tnh ca con di

nguyn th tho an

My nm trc, trong mt trn football, khi chu ti ang m qu bng c-na chy tht mng, t nhin c thng xng ti cn ng. Khng trnh kp, n t xp. L trn, m cu th ang rt theo ht tc lc cng t dn cc trn mnh n. Khi mi ngi  ng dy, thng chu vn khng nhc nhch. Tai nn lm n chn thng mt, li xng chn v khuu tay. Tri qua mt thi gian di tr liu c v tm l, gia nh ch ti mi c cuc sng bnh thng. Sau, thng chu cng tr li trng vi ci chn c qunh. Tng  yn, ai ng chuyn sng gi mi bt u khi n bit yu. Nhm lc chc n, thng chu ti t tnh. Khng d, con bn hc hng ngy thn thit nh i tnh nhn t chi mt cch thng thng. Tuyt vng, n nh t thm ln na, xem chng cn nng hn ln trc. N khng on con bn, c hn i chn tt nguyn. i lc qun tr, n t t, may c ngi nh pht hin. T , n b hc, ru r trong nh, ch c hi. Khuyn gii my cng khng c, ch h ti nh ngh lm,  nh canh chng con.

Khi bit ti sp v nc, ch gi gm, gng mua cho c mt gu, th ny tr trt khp xng rt cng hiu. Ch ni, loi gu tro cy n cp mt, b ong nh t t trn cao vn khng sao, v mt gu tan ri c th t li lm n tnh dy nh thng. Ch cn dn, mun bit mt gu tht gi, ch cn xoa mt t ln lng bn tay, xong xoay lng tay li lim, nu thy ng l th tht. Ti hi, ng c no? Ch nhn vai, ch nghe ni vy, u  th.

Ti nghi ng nim tin ca ch. Ngoi tr ung, may ra mt gu gip n can m chp nhn s phn. Cn tht tnh, l chuyn ma nng ca i ngi. Thuc cha chnh l thi gian, u cn mt gu.

Va bc xung phi trng, ti qun pht chuyn ny. Nim vui on t chen ln ni xt xa khi im li nhng ngi thn cn, mt. Mi tm nm, thi gian  bin ti thnh k l. Ci qu hng ti hoi nim by lu, gi ch l nh o. D  trong ngi nh c, hay ang lang thang trn h ph, ti vn nh mt cnh chun l , khng ch u.

Khi nim vui lng xung, ti thc hin mt chuyn i di. Tour du lch s dng  nhng ni nh  Lt, Thp Chm Phan Rang, gh Thp i  Quy Nhn, ving m Hn Mc T, n Hi An, ln Ng Hnh Sn, ri dng  Lng C trc khi vo Hu. Nhng va n M c  nghe ang lt  Hu, sp bo  Hi An. C on ngng li bn tn. Cui cng, anh ti x cng l hng dn vin  ngh i hng vo khu du lch ak Tre  huyn Kon Plong, v thm sui nc nng ak To. Anh ni, Kon Tum c nhiu thng cnh, tht rng v  m ngh p, r. Nu quay v, cng ty cng khng hon li tin bao chuyn. Nghe vy, chng ti gt u.

Xe quo qua ng 628, hai bn l vn cy, l bm y bi . Cng v hng Ty,  dc cng cao, cy tha dn. Xa xa, nhiu i t  chnh vnh, sau lng nhng dy ni xanh m n hin. Gn vo x Hiu, nh ca san st. a s xy gch, mi ngi, sn trng xi mng, ro cng ngn np. Nu khng thy nhng nh Rng, loi nh khch, khng ai bit  l nhng lng Thng. Ti ngc nhin, nh Rng c nhiu kiu. Anh ti x bo, huyn c nhiu lng, mi lng l mt sc tc. Ri anh ch, loi sn na, vch di, mi dc ng nh hai bn tay chp ly, ca ngi T Dr; loi bng tranh, u mi trn v thp ca ngi C Tu; loi bng cy, ca tr, c lan can ng trc l lng ngi B Na; loi c gn sng th trn mi ca nhm Hr; mi c n gt cho l nh ngi Cadong.

Gn ti huyn, dc ng c nhiu ngi gi hng i ngc v lng. H np st l mi khi xe vt qua. n b mc o b ba, qun vy Thng. n ng, qun ty, o s mi. Anh ti x bo,  l nhng ngi trong bun em hng ra ch, khng phi dn ca huyn. Mt ngi khc hi, trng h ging nhau, sao phn bit c. Anh ti ch, trng cch n mc, u con th bit. Ngi Gia Rai mc vy chm, tua trng; vy ngi C Ho vin ; dn Hr qun vy hai tng, ngi Gi Tring mc vy ng, di t ngc. n b Chu Ru u con ng trc, trong khi B Na li u pha sau. Thiu n  e eo vng thnh xu, con gi R Mm ch thch lc lc tr ma trn u.

Ti x, xe vo huyn. Sp xp phng tr xong, chng ti theo nhau ra ngoi. Tri cn sm. Nng chiu ht qua ph, bn trong lng ch ti om. Bn ngoi, nhng ngi Thng gi mng ro bn dc ng, gp khch khng bun hi. Lang thang hi lu, chng ti ti khu du lch lc no khng bit. Nghe ni, bui ti c nhiu tit mc c sc. Trc cng, ngi ng nh ch. Ngi ln bn hng lu nim nh gi, gi, r, l, l, ch,... v c c nhng nh sn t hon lm bng my tre l. m con nt gi nhng gi lan to tng,  ch ui theo du khch. Mt ng gi n vn na Thng na Kinh, ni si ting Vit, g ti mua thuc. ng li trong ni xch nhiu th gii thiu. ng ni, xng cp, nu cao h ct; vut cp cha mc xng c; mt gu tr trt khp xng, bong gn, nhc xng; mt cy ging cha hu sn; mt k  tr phong thp; tht tc k cha hen suyn; nhung nai, gc hu c . ng mc trong ti vi en, khoe. y, cn c H gi, Cp nong, rn Ro, b ba ngm Tam X Bu, rt qu. Nghe vy, ti nhy nhm. Nhn k, ba con rn kh queo ging y rn nha. Cht nh thng chu  M, ti hi mt gu. ng k, bun lng  tut trong rng su, sn c th x phi kh, lu mi c dp xung y bn em v cho c bn. Nghe vy, ti ng mua, khng tr gi, cng khng th.

Khi ti vo trung tm, ngi trong on  tn i u mt. Trc mt, mt khu nh sn lt thm trong rng cy, ton l i th. Nh ct nhiu kiu, tng trng cho mi sc tc. Chnh gia l ngi nh Rng, mi c nhiu hoa vn, trng xa nh ai ging chic chiu khng l. Bn di, vch l nhng tm phn nh vec-ni, ni nhau bng nhng hnh khi p mt. ng sau l kho cha thc, ging ht chung b cu cao vt lm cy. Chn sn c mc nhng tm tht to bn, chng sc, chut.

Cui kho thc l bn sng. Dc b c dy chi tranh, nc trn. Vm nc treo nhng lng chim: chim tr, chim su, chch che, cho bo, cho mo, chim so, g m, c v, cu xanh,... Di c by bn gh cho khch ngh ngi, ung nc, nghe chim ru rt. Khch bun chn, c th sang sng. Ngi Thng dng voi thay . Hai con voi m, tai nh, c trang im nh voi on xic. Lng ph thm , tua vng, trn t chic gh bnh sc s ging chic ngai vua. Khi voi li nc, chic gh lc l trng nh ngai vng sp .

Bui ti, mi ngi tp trung trc nh Rng xem vn ngh. Mt ton n ng cm gio chy ra ni la. ng ci pht chy. Mt ton khc  trn, qun kh rn mang dn ching. Mi dn c by chic lng vo nhau theo th t ln nh, gi l ching bng. Ngi  e din tu n cing. Ngh nhn ngi trn gh g hnh con thuyn. Ching ln treo ln x nh, t p ln mt gh, cc ching khc t chch. Di g bng g, nh vo mt lm ca ching. Ting p vang xa. Ting hi m vng v mnh m, ha ln nhng m thanh mi pht nghe d di. Khi ngn la bp bng bc cao, tit tu cng nhanh, m thanh cng c o. Nhng ngi n ng cm gio bc ra, nhy quanh ng la.

Ting n cing va dt, mt nhm thiu n B Na tin ra trc sn nh Rng. H hp tu n ing But. Nhng c gi lun phin v tay vo nhng ng na di ngn. Hi lun vo ng, to thnh nhng cung bc thng trm. Ting v iu luyn ha ting trng, to thnh nhng m thanh man di, m hoc ca rng khuya.

Nghe hi lu, ti lng ra tm nc ung. Ri rc trong khu c vi ng la nh, cnh l ng Gi Lng ngi ci than, k truyn. Ting Kinh, ting Thng ln ln, nghe khng hiu. Ti ng dy b i. c vi bc thy c m chp hnh. Ngi mu l mt thanh nin tr, trang b kiu i rng. Trn qun hai cho vi, di vn kh rn ri. Chn t, u trn, tay phi chng chic n mun xung t, tay tri cm m cung tn. Nhiu ngi xm li chp hnh. Ti ng li ngm, trng hn rn nh mt li lim. c mt lc, khch tn dn. Hn nhn ti, c  hi. Ti ch ng la ni, mun chp chung vi c Gi Lng. Hn nhch mi, ci khinh mn, nhng sau cng bc ti. Chp hnh xong, hn bo,  l Gi gi, khng phi Gi Lng. Thy ti ngc nhin, hn gii thch, Gi Lng l ch lng, u i kim tin kiu . Ti phn i, cng c ngi i bun cho lng nh ng gi bn thuc hi ny. Thy hn nghi ng, ti li ti mt mi mua lm chng. Khng d, hn nhn ti mt ci ngt. Ri ni, xa nay ch thy ngi Kinh gt ngi Thng, cha tng c Thng gt Kinh. y mt con g, c tri mi bit. Coi chn, ri hi ti mun mua, nh hn c th tht. Mt ly t bng gu, chnh mt ti thy, khng th gi c. ang tc mnh, ti ng i. Hn hn, ngy mai v lng s n ti i chung.

Hm sau, ti tch on theo hn, qu giang xe Kim Lm, v lng. iu khng ng, lng rt xa. Mi ln hi, hn u bo sp n. Xe gn n Dak To  r qua Toumorrong, a th cheo leo, ti phng mt nhn ra. Ni chp chng, i chnh vnh, khng bit ngn no l Charlie, ni nhng ngi lnh xa b sinh mng  gi tng tc t, gi hoang vu heo ht  thi bnh. Trong u, bi ngi nh my cu th, "Du binh la c cy x xc. K hnh nhn qua  chnh thng."

on ti khng vui, A Mang ci gi chuyn. Khng ng, hn ci hin nh a tr. Ti ng pha trc, hi tn nhng dy o chng chnh. Hn lc u, i ni khng c tn. Thy ti lo ra, hn trn an, t khong o Mang n Dak R l ni quen thuc, hn i rng rnh nh ngi Kinh i ch. Ri ni thm, o Mang l ni sinh, tn hn l tn o, khng lc c.

Xe ln cng cao, cnh sc cng hng v. Nhn xung, thm rng bt ngn. Xa xa, nh Ngc Linh tm ngt, mt di my trng vt ngang, v nh ni ng trn tri. Hi lu, xe bt u xung dc. Bn kia trin ni, nhiu loi hoa di bm y, lm tm nh by bm u. Bn ny l thung lng, thp thong c bng lng mc xen ln rng cy. A Mang bo,  l nhng lng anh em sc tc Sdang: nhm T Dr, X Teng,  vng cao; nhm M Nm, Ha Lng, Ca Dong,  vng thp. Ti  , nhiu lng nh, ch lo to dm nc nh di.

n tra, xe r vo ng t  xung hm ni. Bun lng nm cnh con sui, k l rng tha. Xung quanh, nhiu ch chn ni xp np, nhn ln trng nh khc thang t gia lng tri. Gn vo lng, xe chm li. Mt m con nt mng r, ta ra. n cng tre, xe ngng hn. A Mang ling ti hnh l, ri nhy xung t. My a nh xm li, ginh quy ti . Ti tr tin xe. Ngi ti x dn, trm Kim Lm gn bun, khi cn xe c qua .

Bun Thng khng ho lnh nh ti tng. Bn trong, nhiu dy nh sn, a s nc di. u lng c sn rng, trn c hai nh Rng. Ci c, theo kiu truyn thng, mi tranh vng ng, nc trang tr hoa vn cu k, vch an bng na, c bi sp ong bng lng, p nh nh vc ni. Nh mi, lp tn, vch vn. Tra nng, mi tn mi toanh phn chiu nh nng chi chang, trng xa nh li ru sng long cm ngc ln tri. Thy ti ngc nhin, A Mang ni, ci mi ca chnh quyn dng lm lp hc, khng phi nh lng.

Chng ti i qua sn vo nh Rng c, xin php nhp lng. Trong khi ch i, ti nhn quanh. Bn trong, sn nh rng. Trn mi cao vt, gin ko ct bng dy my. Chung quanh, tm cy ct to, loi g , hi ni vn en, c chm tr hnh mt tri, ngi, th. K vch, git nhiu xng s, sng tru, vi nhng  trang tr trong bui t thn. Bn di, cn chng nhng b cng, ching, trng v cc nhc c nh n brang, n br , n brooc,...... thn lm bng na, hp m l nhng v bu kh, xem rt l mt. Sn nh trng trn, khng c bn gh, ch  nhng ch ru bng snh, chm hnh rng rn.

Xem chn, ti nhn ra. m con nt vn cn lng ngng di cu thang. Con trai mc qun ct o thun ging con nt thnh ph. Con gi, o kiu qun di. C a mc o khn rng thng thnh, trong  trung. C m lem luc, nhn ti ci toe. Chng cht sau, Gi Lng ti. Ti hi bt ng, ng mc o thun, khng ging hnh nh ng gi ng kh ci than, ngi bn ng la. Va gp, ng cho bit, nhng ngi th rng  sn c gu ln, ang ko v. Ri mi ti  li. ng bo, c my li thuc ngi Kinh cng ang trong lng ch. Khng cn cch no, ti nhn li. C th, ng tng ti l tay mua chuyn nghip. A Mang thut li chuyn gp ti bng ting Thng. ng ph ra ci. Chng ti tr chuyn vui v. Ti cha my tm hnh chp hm qua. Ri ni, ng khng ging Gi Lng ngoi Dak Tre. ng ngm hnh th di, thi i  thay i. Xong nhn ra ngoi, mt bun thiu.

Ti xch hnh l, theo A Mang v nh. ng lng rng, nhiu m g. Hai bn l nhng nc nh di, loi dnh cho c h hng, gm my th h gi tr sng chung. Cng c nhiu nh nh, sng bit lp tng tiu gia nh. Nhn quanh, nh no cng ngho, vch tha mi thp. Trn t, vng vi nhng cnh kh. My con g th rong, lang thang m t. Lu lu mi thy vi cn, trc sn c ct tru, A Mang bo,  l ti sn ln. i mt lc, bt gp trn vt c tha, my ngi n b  trn ngi cho con b. Nhng cp v rm, nong sa, nng tru nh hai tri bu nng nnh trn da. A Mang i trc, ng thn nhin, chng nh quen mt. n cui lng gn ti nh,  thy m hn chy ra, chn trn tc ri, mt mi l lem nh ngi va thot ra t trong m chy.

A Mang m ci cha. T nh, thng theo Gi Lng tp lm ngi ln, sau ny li thch ry y mai . Khi v, theo l lng, mi ti trai cha v u ra ng ti nh Rng, nn khi nghe ti  tr, m hn mng lm. B lng xng tri chiu mi ngi. Cn nh nh, gia l bp la, lc no cng  ngn. Hai m con ngi xung gt sn. Loi sn rng, l vn, nhiu c t. A Mang ci gng, bo ti n khng ng lc. Thng ny mi tra la, khng nh no cn thc, c bun n c tr cm. Ri hn ni v nhng thng "ning nong" sau ma gt, khong cui nm c, u nm mi.  l thi gian ngh ngi, dn lng t chc t l, n mng. H ko nhau vo rng sng li thi hoang s, hi lm v sn bt, ri h gi Ging v t tin cng v n c. Cuc vui ko di, ht nh ny ti nh khc, mi ngi ch chn say sa, b cng vt v.  cng l ma ci. Ti  h nghe, mt nhn quanh. Trn vch, treo nhiu sng v da th. Mt u nai kh, c i mt c mi mit trng ra ca. ang cao hng k, khi nhc n ma ci th hn ngng bt. Ri ngi thu gi, mt m m nhn ci chy, nhng trong con ngi khng h thy bng la.

Bui chiu, A Mang a ti do quanh. Khi ra ti sn lng  thy mt m tr nhm vng trn, ca ht trc nh Rng mi. Mt c vy qun, o chn, ng gia v tay bt nhp, my a tr ng ca. Ting Thng lu lo. A Mang ng li chm ch nghe. Ti b ln thang, thm nh Rng mi. Va bc vo, ti cha mt. Mt rng biu ng ging y. Tm cy ct ln v trn x nh u treo c, nh, khu hiu. "Kinh Thng mt nh.", "ng Cng Sn Vit Nam quang vinh mun nm." Cui nh c my dy bn k theo kiu lp hc. Ti ln theo vch t m c, nhng bn thng bo chnh sch bo v rng, cm n g, cm sn th, xen ln thi kha biu lp hc ting Vit. Trn tm bng, c nhng dng ch nn nt:

"Rng Vit Nam xanh xanh,

t Vit Nam o 

Hiu qunh gia rng dy

Ngi lnh M phi thy."

Khi ti tr xung, m ht  vn, ch mt mnh A Mang cn ngi . Chng ti im lng ngm bui chiu. Khi mt tri chm sau ngn ni, A Mang th di, chng mi nm na, ngi Thng s khng cn. C m con nt, cha c a no bn mng ti nh Rng.

Ti , ti n thm Gi Lng, gp li Y Sao, c gi dy ht hi chiu. Nhiu ngi t tu bn bp la gia nh. n ng an gi, n b an r, c k mang khoai ti vi cho ba ti. H quy qun, ting tr chuyn rm ran. Mt hi, khi ngt chuyn, Y Sao ct ting ca. C ngi ly tre g nhp, tt c im lng lng tai.

"M Nm xoong rang,

X Teng xoong r,

T Dr xoong linh lng. (*)

Thy ti khng hiu, Gi Lng ngi k bn dch. Bi ht ni, ngi M Nm lm rung, ngi X Teng trng ay dt vi, ngi T Dr lm st  rn.

"Bun lng i, Dy i trng qu.

Trng qu cht c rng, ta trng.

Ching s bit v, ch bit nhy ma.

Vi, mui y nh v ta c qu trng." (*)

Di nh la bp bng, khe mt Y Sao long lanh, ming lun n nhng n ci rng r. Ht bi ny ti bi kia. Ting ht dn d, thc gic nh ting chy gi go gia m khuya. Khi ngn la sp tn, Y Sao i ging, ht tnh ca.

"X nh chng git y u th,

Bp nh chng cht y xng c to.

 st chng rn, cuc bn, ra sc.

Dao bn c mt, ra nh c mi.

Ngn tay chng mn v an gi lng em.

...i ta, s n chung r, ng chung sn.

Sut i nh c r lng di sui

Chng l nh, v l ca.",...(*)

Nghe mt hi, ti ng c m ch A Mang. Ti do dc kim, bt gp hn nhn trm Y Sao, i mt ging mt con nai ti cht vn trng v ni.

Ti khuya, gi ln, A Mang a ti v. Ngi m ng ti cu thang lng ngng ch. B ln thn dn, ng  ti i lang thang, ngy xa cc b tc vn c tc bt ngi i tru. A Mang ni thm vi ti, n b c nm tru, n ng hai. Ri hn ci ln, by gi tru qu hn ngi, u ai i.

m rng ni, ti khng ng. Mt thao lo, nhn my b xng th, nhng tm tr lan man tut  rng su. Trong m ti, nhng con th ny tng m mm rnh mi. Gi nm y, nh cht kh trn vch. Gn sng, tri ni ging. Trn khng, gi rt ngn tng hi, khi s xung nh mun co rng sch l. Cht sau, ma lc rc. Ti sng, ha thnh sng, ri ngng hn.

Ting g rng eo c lm ti thc gic. A Mang  v t bao gi. Hn son gi, chun b i rng. A Mang khoe, an gi l mt k xo nh ngh, khng n gin nh an r, r. a s dng l , na, tre xa -ml, loi thn do, khng mu, ct bng dy my. Hn li ra nhiu loi. Gi thp, ming loe,  tut la. Gi cao, y vung, mang i ch, i rng. Gi c np, chung quanh vin nhng hoa vn mu m, dng nh ci t, ng  qu trong nh. Cui cng, A Mang ly ci ba chn, c ngn, gi ca th sn. Hn em m dao ra, ngm nga tng con, chn  i rng. Dao nhn ging hnh l da  th thn, u dao qum c c ngoo nh cn d dng ct dy rng, li v cn dao x gc  cht cy, pht rng. Ti ngc nhin, nhng loi dao hnh dng l. A Mang bo, tt c dao cuc u rn trong bun. Trc, h vn sn xut  sang Lo i tru. Gi  ngh, v khng cnh tranh ni vi hng cng nghip min xui. Ni xong, hn bc ni k chn mi ti lt d, n km vi mn mng nng. Ti bt chc, chn nhng mt mng st nh cho vo la, i v ngoi chy tri mi lt dn. Mng chm vi gi chm cheo, gm mui, t, l gng, mc khn, c ti gi nh, pha cht nc chua. Ti cn mt ming. V ng ca mng, cht mn t mui, v cay x ca t, cay m ca gng, cay t ca mc khn, cay nng ca ti, tt c ha li xng ln mi lm ti sc sa, chy nc mt. A Mang thy vy ci ln.

Chng ti ra ngoi nh Rng khi tri sng r. K dao, ngi ra ch nhau trc sn lng. K c con nt cng cm r r, lng xng chy theo cha m. Mi ngi ln rng, kim c. Nhn mt hi, ti pht gic, a s l n b, tr con.

A Mang dn ti ra sui ch ch dng nc. Ngn sui rc rch, nc trong, nom tn y. Tm git  b, nhng nc n ung phi dn t mch v. Mt h thng mng nc ni nhau bng nhng thn l  di mt mt. A Mang dn, mng nc l ch thing, khng phm c. Trc khi sa hay thay mng, lng phi t thn Nc long trng lm. Ni xong, hn chuyn chn trn   men theo sui, va i va ca om sm. Ti nh ra, ton l nhng bi Y Sao ht. Chc mm, hn c tnh. Ti mm ci ngh, h xng i.

ang vui chn so, bng hn lom lom nhn vo khe, ri trng ln tri. Nc si bt. Hn nhy phc ln my tng  khc xem, u cng vy. Ri bung ging lo, chc s c ma. Ti nhn ln, tri quang, nng ban mai vng hoe. Cha kp ni g,  thy A Mang trn b, bt my cng c g, gi cho ti xem. Bng c trng phau nh bc. Ging hn chc nch, tri s ma ln lm. Ngi Thng xem thi tit bng kinh nghim. Nh, thy con chim kling klang ln th bit ma ma n, nghe chim ngi ht l ma cm mi, thy cn trng di t l c lt.

A Mang i  khng i rng. Hn thm rung. Rung min cao kiu nc thang, mi bc nh ch bng ba si chn, nm chng cht t chn ni. B gi nc thp, ch cao ti c chn. Trn mi bc, h gn mt ng l  ngn. Khi ma ln, nc t trn chy chuyn xung di, trnh ngp ng. Trong khi A Mang i gn li my ng l , ti nhn quanh. Rng mnh mng. Bun lng lt gia my qu i trc, mc y c tranh. Xa xa, n hin my dy nh tn, chc  l tri Kim Lm. Gn tra xong vic, A Mang n ngi k th pho. Ti ngc nhin, rung c nhiu vy, sao cn i chp hnh. Hn ci hin kh, rung nh ch c mi bc, cn li lm dm cho lng. Truyn thng trong bun, ai rnh th lm, khng n h. Ti trng ln mi bc, chu khng sao c lng. A Mang bo, mi v ch c dm gi la, khng  cho c nm, nn phi trng thm khoai, bp trong nng ry, hoc o c rng. Ch kh khi may mn sn c th qu. Ri t nhin, hn th di, gi th qu rt him li c bo v, c sn cng l sn lu. Ti thc mc, li tc km vy, lm sao sng ni. Hn ni, ngh lu di l trng qu. Trc ht, phi bit la th quay v hng mt tri mc, qu mi tt v nhiu tinh du. Qu trng bng ht, mi lm nm mi lt. V em v dm sng hay ngm nc, ri hong kh cho ht nha, xong  my ngy mi bn c. Ngi trong bun, c cha trng con hng. Hn cng c mi cy gy vn  sau ny lp gia nh. Nghe vy ti ci tru, x ny con gi ci chng, lo chi. Hn mc c,  bng tai, ch c sao ging trai Kinh, c quyn yu ai ci ny.

Trn ng v, A Mang ni, thi tit  y khc nghit lm. Ma H, c nhng cn ma xi x ph trng t tri. Ma dm d, dai dng, vi nhng cn lc st t, l rng. n ma kh th nng chi chang, thiu t. Mt tri nh mun ht cn nhng git nc cui cng ca t. Nhng con ng nng ran, bi nh tnh, bay h trong khng, nhum  l rng. Xong, hn k, my nm trc, Gi Lng thng xung min xui. Mi ti, nh Rng thiu ngi k chuyn. Ru nht, la reo cng khng vui. Nhng chic gi an ra u mo. m ma di, Y Sao bun tnh ct ting ht. Khi ma dt, ging ca cn rt trong lng. Ni ti y, hn nhn tri t mng lung. Thy A Mang bun, ti xi, c bt chc con trai Kinh, thng ai phi t  trc. Hn thn, nhng cng hi, t nh th no? Ti ni i, nm tay, hay hn, u c c. Nghe vy, hn rt u, le li, i mt mch xung lng.

Gi lng nghe chng ti bo, vi sai nh cng. Ting cng hi h, nghe nng rut. Nhp iu c tn hiu ring, thc gic mi ngi i xa tr v. V, bo tin cho nhng bun ln cn. ng chc li lo, ch c tri Kim Lm chc nghe khng hiu.

Ti chiu, tri bng lng, vn cha ma. Nhiu ngi la tru, ln xung sn. Trn ngi, di th, by gi ti mi hiu thm cng dng ca nh sn. A Mang cng chy v, gip m khun ci. Cnh lng tp np, ch mnh ti ng x r gia sn.

u hm, tri  ma. Ban u cn nng ht, sau nh trt nc. Gi Lng gi ti  nh Rng n ti. Xong ba, chng ti quy qun bn ch ru. Gi Lng khoe, ru cn trong bun c bit nu bng k chn vt, ngon khng u bng. Ru c  bng l rng lm men, ng trong ch y kn, khng chng ct qua la.  cng lu, ru cng nng v ngt. Gi Lng mc nc sui trong  vo. Ch ru ging bnh bng, cao nm tc, ngoi c chm hnh mt con rng un khc mu da ln. Cn ht l ng cy kxia, t nh ng trc nh, hi cong, trong rut rng thng lng, u di c mu v l khot ngang. Trn ming bnh c o mt khc g gc ngang, gi l cang o ru. Mi khi ru cn, ng ly khc sng tru, pha cht sng c l thng  chm thm nc. Gi Lng nhm cht ru ri gc cn mi. Ti lng tng. Tng ti s say, ng a mt khc mng nng bo, n mng le ung ru cn khng say u, ng s. Nghe ni, vo bun khng ung ru mi, ngi Thng s gin. Ti bi ri, ang tm li chi kho th Ga Lng  khot tay, n b Kinh khng bit ung ru l thng.

Bn ngoi, cng lc ma cng ln. Thnh thong, sm rn tri, nghe nh ting n ngay trn mt t. Ri chp le, nhng tia sng run ry, sng le. Chng ti lo lng nhn ra. Ti lin tng ngoi rung ry, gi ny chc my thng b nhn an bng na t ng nghing, dn m g ui chim t dy, bay t tn. Hi sau, lip nh Rng b gi p cng run ln bn bt. Gi Lng chp ming, lo cho c nhng lng ho lnh, neo ngi. Ti bng qu hi, cng cng sc tc, sng gia rng ni sao khng hp li thnh mt bun. Gi Lng lc u, khng ai hiu c. Truyn thuyt chng ti ch k, ngy xa c hai anh em m ci. Nh ngho, thng b i. Mt hm hai anh em bt c mt con di. Ngi anh bo ngi em nng cng n, cn mnh ra ngoi kim thm. Nng xong, ngi em ch lu mt, ng qun. Bt ng, mt con ch rng i qua ngom mt con di. Khi anh v, tng em tham n nn gin d, mng cho thm t. Ti thn, ngi em b i. Ngy nay, con chu h ri rc  y. Ti gi vn cha v chung vi nhau c. Cu chuyn bun lm ti ngi ging, th di. Hi lu, Gi Lng t m hi, cn ngi Kinh on hn chi m ha bnh ri li ko nhau b x ra i? Ti nhn ra mn ma, p bng qu, ngi Kinh cha ai bt c con di. Chng ti ch mi ui theo. iu bun l, ai cng cho ng mnh i chnh l ng con di chy, nn ti gi cng cha sng chung vi nhau c. Nghe xong, Gi Lng lm thinh, ri ko cn, gh mi ht. Ti m h thy, v tr nh thu vo trong ch, ting ru reo nghe nh ting ma ro bn ngoi.

m sau, tri ngt ma. Khng gian t sng. Hi m bc ra t mi nh, x bp len tn trong da. Nhiu ngi ngi nh bun, mc o ti, i ma ti. n ng ht thuc. Ti ngc nhin, c nhng chic tu, cn di qu ngc. n b n tru nh ngi Vit. Ch khc, h dng vi bng v c bt  sui, mi nhuyn ri em nung. C b khng nhai tru li nghin thuc. H khng ht, ch ngm bt thuc l trong k rng. Mi ngi quy qun bn ch ru, va nhm nhi va tn  th chuyn trn i.

m di, chuyn nht, ti bng nh ting ht Y Sao. Hi v c, Gi Lng ci,  l cy qu ca rng, trai lng ai cng thch. Con gi  y hp dn khng ty nhan sc, hn thua nhau  i tay gii vic nh. ng ch, h thy nh no trc c cht nhiu ci, con gi nh  c gi, ci ai h cng ng.

Chng ti ngi nghe ma. Mt hi, khi Gi Lng ng hi men th A Mang ti. Hn lng lng kim ch ngi, khng bun cho ti mt ting. Tip theo, Y Sao ko mt m thanh nin n o bc vo. Ti ngc nhin, c mt ngi khng ging Thng. Ch cht sau, ti bit anh ta l cn b ca tri Kim Lm. H ht h ri tru nhau. Anh cn b ci than. Y Sao ngi k bn, rt m thm. La bp bng, mu da c bng nh mu g non ln nc. Thnh thong, h lic nhau, ci rt tnh.

Trong cu chuyn, anh cn b l tay lanh li, kho a y, hay pha tr. Ch yu, anh ca ngi nhng sc tc thiu s, nhng anh hng ngi Thng nh anh A Np, ch Y Mt. Sau cng, anh nhc nh, h ang sng trn rng vng. Dy Trng Sn c nh gi l loi rng Cc Phng, gm nm tng a sinh, c nhiu g v th qu. Ri anh kt lun, v vy phi bo v tht nghim ngt. M ngi Thng, chnh l v s ca rng.

n na khuya, la tn, ma cng tnh. Cuc vui vn dn. Nhn quanh cn nh ch cn mi ngi say, nm cho queo bn ch ru. Gi Lng i ng t lu. Ti tm A Mang, nh bng bo sng ti v, khng ch na. Nhng bt gp hn ngi bt ng, mt eo xo nh k sa c, ti li chng lng, khng ni c.

Ti gn sng, gi trn ni thc v, tc vo mi tranh. Ting rng h m u, nao d. Tri lnh, sng t hc ni men ra, len vo lip ca. Vi ngi lui cui dy, gy li bp. Gi Lng pha nc mung, ngi Thng gi  l c ph rng. Ti nhp th. Nc mu nu nht, hi ging th c ph gio ca ngi ngho.

Tri cn m, c mt tp thanh nin gh qua xin nc ung. H mc  ka ki, vc ra sp ra khi lng. Hi, Gi Lng bo,  l nhng ngi th ca ca tri Kim Lm. Ti thc mc, trong bun c vic, sao A Mang li i lm tut  Dak Tre. Ch cht sau, ti v l. Chic xe cy ch cng nhn va u trc sn,  nghe ting anh cn b gi ngi i i.

Sc nh cu chuyn m qua, ti hi, anh A Np, ch Y Mt l ai. Gi Lng lc u, cng khng bit. ng ni, nhng anh hng c ngi Thng sng bi l cc v T Trng nh ng Ngeuh, ng Kon Klot, ng Y Thu K'nul, nhng ni ting nht vn l Pou Trang Lung. Ni ti y, ng kiu hnh bo, min xui t rng ph nhiu, ngi Kinh c nhiu ng lui. Cn chng ti  trn nh ni, vo th liu. T m v Pou Trang Lung, ti gic Gi Lng k tip. ng ni, Pou Trang Lung ch l mt ngi nh b, kh mt ln, c ting ni c bit. Ngi Bit truyn rng, mi khi T Trng Lung tht ln, th rng cng phi ln trn. Ngoi ra, ng cn v mt ngy trang nh mt hu  cp tinh thn qun ch. Vo lc qun Php  chim ht min xui, h bt u a qun nh t cao nguyn. Ngi Thng cng ng nn chng tr kch lit. Tuy v kh th s, nhng cuc khi ngha cha bao gi ngng. Mt ngi ch huy danh ting ca Php l Henri Maitre nhn lnh cai tr vng ny. Khi H. Maitre i vng, lnh trong n xng ra cp bc ca ci, p ph cc gh ru v git cht c nh Pou Trang Lung. T Trng Lung lin ku gi cc b lc xung quanh n dit nguyn n Php. T  Pou Trang Lung i khp ni, thnh lp lin minh cc b lc, t chc tn cng ngn chn on qun vin chinh. Hai nm sau, ng dng mu tr hng v git cht H. Maitre cng lnh trong n. Ngi Php kinh hi gi x ny l a ngc treo, v trit thoi ra khi cao nguyn. Hn hai mi nm, Pou Trang Lung  bo v i sng t do cho ngi Thng. Mi sau khi ng cht, ngi Php mi a qun tr li cao nguyn.

Bui sng, trong lc mi ngi thm rung, ti tr v nh A Mang. Dc ng, bt gp mt nha, trc sn cht c trm ng ci. Nh li Gi Lng, ti ng li nhn. ang ng do dc, bt ng thy Y Sao i ra. Gp ti, c mng r, ko vo chi.

Nh Y Sao rng, ngn np. Trn ging, c cng mt khc hng th cm ang dt d. Khung ci n s, gm hai thanh tre ln, ct nhng si lanh en. Cch dt n gin, ngi ta lun nhng si lanh mu nm ngang, ri dng nhng thanh tre nh cng cho thng. Thy ti xem chm ch, Y Sao ni, ch dt ly t si gai du, tc l cy lanh mn, ri nhum bng l rng nh l cy Chm cho mu xanh, r cy Vang nhum mu vng, r Sim mu tm, cy c Nu nhum mu  nu,......... Vi c dt nhiu mu sc, ai cng thch. Ti lc u a, "Thch vi p d, tm u cng c, nhng lng ch c mt Y Sao." C ci, khe mt kiu hnh, "Trai lng thch trm ng ci, chc g h thch Y Sao?" Ti ng ra sn, bt ci. C t m hi, "Khng bit trai Kinh thch g?" Ti nhn vai bn, "H khng thch ci, nhng thch trm th khc." C li gn, "L nhng th g?" Ti lc u, khng bit. Mt hi, c ni, "Con gi Kinh kh, sao c ngi ch con trai ti rc?" Ti ngh, r rng c nh ci chng Kinh.

Ban ngy, mt Y Sao hi ti. Ti r sang nh A Mang, s cho c m phn son  dng. Va ra khi sn, chng ti i ngang mt chung tru ln. Ti thc mc, rung t sao tru li nhiu? Y Sao ci ngt ngoo, tc Thng nui tru t thn, khng phi  cy ba. Ngi ta lm rung bng cch gim chn sc bn, ri dng gy chc l tra ht ging, gi l tra la. Ngi Thng khng dm thay i cch sng v s xc phm Thn La, Thn t, Thn Nc. Ri c chau my,  l li suy ngh ca nhng ngi gi. Lp tr ngy nay hc trng Vit, thch i sng min xui hn. Nghe vy, ti mi c xung thnh ph chi. Y Sao rt vai ni, ngi Kinh ln rng nhn chic l no cng ging nhau; ngi Thng xung thnh thy ci nh no cng ging nhau. D lc lm.

Bui ti, tri li ni ging. m rng ni, y bt trc. Ti ngi y ci vo l, nhng cm gic ang ngi gia tri khng. Chng kho, kt mt m ma na thm phin. Ti nh co t th nghe Gi Lng ni, tht ra, ngi Thng thng vo rng tm mt ong  bn. Khi kim c t ong rt d tm ra gu. Gu leo cy, sc mm vo t ht mt. Ht mt th gu say, b ong nh t nho cht gic. H ch vic ly dy tri gu, ct cht mm khing v. i khi gu tnh m th mt mi cn nguyn. Ci kh l on em gu v. Gu nng my trm k, khing trn ng gai gc chng cht, va i va m li, khng phi d.

Sng hm sau, c tin nhm th sn  khing gu v ti ba rng. Nhiu ngi nhn nho ra xem. A Mang phng nh bay, chy trc. Ti theo sau, cng vui ly.

Khi ti ti, khng thy gu. Mt m ng bu quanh my nhn vin Kim Lm. Mt ngi cm ci vit bin bn. Nghe ni, gu  b tch thu, ch v tri. Ti ng ngc ng quanh, khng bit A Mang bin u mt.

X tra, hn t rng l c v. Mnh my b gai co st, mt chn trt khp, i c nhc. Mt cn ti, A Mang k, hn mi gh vai khing ph th i Kim Lm tr ti. S b bt, hn li vo rng. Ti chn nhng qu Dnh Dnh nhiu cnh m dp, p vo nhng ch sng. B m A Mang ly tay nn nhng vt mu bm cn . Hn cn rng, nn cn au. Ti ngi bn cng xut xoa. Thy vy, hn bt ci, "Nghe ni, ngi Kinh can m lm, au chn th cht chn, phi khng?" Ti tr mt, ngc nhin, nhng cht hiu. Chc hn thy my ngi thng tt, b ca chn. Ti gii thch, "Trong trng hp v mun gi tnh mng, i khi ngi ta phi quyt nh ct b mt phn no  trong c th." Hn nghim ging hi, "au u, cht . Vy nu au  y," hn a tay ln ngc, "Th cht  u?" Ti gi l, khng p.

Hi lu, hn thiu thiu ng, ti lng thng ra ngoi do chi. Va ti ca nh Rng,  thy anh cn b ch ti  . Anh trao cho ti vi. Ti m ra, git mnh. Mt tri mt ti cn hm hp nng. Anh cn b ni, v ly dao trch nh, trong git mt en c nhiu ht mu vng ng nh, b vo nc, s chy thnh nhng si ch vng di xung tn y ly. C vic th  mua khng s lm. Sau cng anh dn, ngy mai c xe ca cng ty ch bin g v thnh ph, ti c th i cng.

Bui chiu, ti chc nh, cha hi my gi chuyn xe khi hnh. Sp xp hnh l xong, thy cn sm, ti r m tr th b qua tri Kim Lm. My a nh va i va ui nhau, qua mt con i pht chc  ti tri. Thy khng ai  ngoi, ti y ca vo. Phng khch vng hoe. Ti nhn chn qua khe ca nhn vo trong. Di sn, mt tm vi th cm mu m ng y. Bn di, c ngi ang giy da, c c ting ci thm.

Qua mt m, A Mang hi phc hn. Hn hng hi vc hnh l a ti qua tri. Dc ng, A Mang bo, t nay s  li lng. Tc Thng, con gi cha chng tht tit b coi l ti lon lun, lng pht v rt nng. Ti hi, pht th no? Hn ni, c th b n tru. Ngi con gi phi lm l nhp gia, ngha l phi ly mu trn gan ln bi ln u tt c mi ngi trong gia nh.  l ni nhc ln, khng ra c. Ni ti y, A Mang anh ging, phi  li  gip Y Sao. Th ra, hn bit ht mi chuyn. Gn ti ni, A Mang ng li, trao hnh l ri  t chy. Ti ng theo. Sc hn dai nh con th, mang vt thng m sng gia i?

nguyn th tho an

(trch Vn, Xun Tn T 2001)

(*) Dn ca Ty Nguyn