ni chuyn vi trn th ngh.

thng vn

Trong tc phm Lc n v Mi Truyn Ngn (Thi Mi, Toronto, 2000) mt ln na Trn th Ng.H. tr li vi ngi c  hi ngoi vi kh nhiu nghi vn (v tc phm, v tc gi) tng t nh sau khi Tp Truyn Ngn ca b c nh xut bn Vn Ngh pht hnh mt nm trc .

Trong truyn di Lc n, ngoi nhn vt chnh phi n tn Nguyt cn c hai v chng anh Trng, ch Nga. Hy tng tng cuc hp mt ca h 20 nm sau,  u , ngoi nc, mt bui chiu ma ng, tri ti rt sm. Mi th u khng tht k c nhng cm xc  c dn nn xung. Ti, mt nhn vt khng c tn trong Lc n, l k c mt d tha v ch mun rt lui trong cuc hi ng ring t v u tin cho qu kh . S xut hin kp thi ca tc gi  ko ti ra khi tnh trng lng tng, kh ngh,  gip ti hon thnh nhng hi - p ny.

Hi: Hy ni v truyn di Lc n trc tin. Trong li bt, Trn Sa vit: "Trong Lc n, nhn vt n ca Trn th Ng.H.  t co thng tut ci bn cht n p v bc lt thn xc ngi n ca mt x hi ni m mi quyn lc tp trung trong tay nam gii. Ci x hi nh th xem thn th ph n nh mn hng, t r g trc sau g cng thuc v s s dng ca ngi nam nh mt l t nhin." L ngi vit Lc n, ch c ngh trong lc sng tc s vit mt tc phm c  ti v ni dung x hi nh  c ni n?

p: Khng h.

Hi: Cng trong li bt , ch c coi l ngi " i truc thi i qu xa" khi  cp n "t do luyn i bt lun tnh phi," nhng li b coi "ng tic l  a ra mt hm  ph phn gng go qua mt tip xc tnh cm ca nhn vt." Ch ngh g v nhn xt ny?

p: Ti khng i trc thi i. Ti i cng nhp vi bn thn. Ti khng gng, ti ngh sao ti vit vy, ti khng lm g phi c gng.

Hi: Ch c ngh s quay tr li  ti ny mt ln na, trong mt tc phm khc  "lm cho r chuyn" ?

p: Nu ni xy ra cho ti mt ln na.

Hi: C ngha l nhng g ch vit pht xut t i sng?

p: Khng hn nh th. N l ngun cm hng.

Hi: Mt nhn xt khc, ca ng Nguyn Quc Tr, vit: "Ging vn Lc n mang hi hng mt Ct Ly."(*) Ch c ngh mnh chu nh hng ca Thanh Tm Tuyn khi vit Lc n?

p: Ti thch ng Thanh Tm Tuyn nhng ti khng thch Ct Ly.

Hi: Ch c c Ct Ly trc ?

p: Ti c c nhng khng bit trc hay sau. Ti vit theo nhp ca bn thn m.

Hi: Cng trong bi c nhn xt ni trn, ng Tr cn vit: "Gia nhng truyn ngn ng ngo, gy chn ng mt thi nh 'Nh c ca kha tri' v truyn di Lc n c g khng n khp vi nhau." Ch c ngh mnh trt khp  u  trong cch vit, trong cch m t nhn vt theo nh nhn xt ny.

p: Ti vit Lc n vo khong 69, 73, 74 g , trong khong thi gian . Cn "Nh c ca kha tri" ti vit chen vo gia.

Hi: Lc n c phi l truyn di  b vo ngn ko kha tri v by gi mi mang ra in?

p: Ti  mc ra dng nh truyn ngn. Ti ct n ra tng khc. Ti ngh ng (Tr) khng kt hp c nhng truyn ngn ng  c m ti mc ra t Lc n.  l mt mng, lu lu ti rt ra mt ming, nhng ng  nhn ra c nhng ming  l trong mng kia. (**)

Hi: Nh th gia truyn di Lc n v cc truyn ngn  chng c s trt khp no c m l mt ngun cm hng lin tc?

p: Ti khng thy trt khp g ht.

Hi: Vy th ngi trt khp l ng Nguyn Quc Tr?

p: Ti i theo nhp, th d nh trong mt bn nhc, c khi nht, c khi khoan nhng vn l nhp ca ton b mt bn nhc. Ngi no ht chm s trt nhp vi on nhanh hoc l ngc li, ngha l ht nhanh s sai nhp vi on chm. Hoc l c nhng qung lng ca ti th thy k cha ti.

Hi: Ch c th tm hiu l do ti sao phi vit Lc n v ti sao li tip tc vit sau mt thi gian di ngng vit?

p: Khng tm hiu g ht. Chuyn r rng mc chi tm hiu. Ti vit ti v ti lc tro ra, n ci ng, vy thi. Cn ti khng vit v ti bn chuyn khc. Chng hn, sau 75 ai cng cc, phi lm vic, phi nui bn thn, v nhng ngi lin h. Lc  khng ai cm bt m vit ht. Chc c lun. Ti ch vit khi ti rnh m gn y th ti rnh.

Hi: Nhng chuyn i nh th ny c to ngun cm hng,  ti hay lm mt thm th gi cho ch?

p: Khng gian khng n thua g n ti.  ngoi hay trong hay  u cng vy. Nhiu khi mnh thy iu g nm u  trong u, lc vit n tri ra, khng bit ti sao, ch u phi cn i  ly cht liu. Ti khng quan nim i nhiu th c nhiu cht liu, c nhiu kinh nghim, c bi cnh mi, ti v mnh c th ngi mt ch m vit v nhng khng gian khc cng c vy. D nhin i chi th vui, khng gian rng hn nhng ti khng c ranh gii, khng passport v chuyn .

Hi: Alain Robbe-Grillet cho rng chc nng ca ngh thut l mang n cho th gii mt s tra vn v cng c th mt s cu tr li. Ch c ngh iu ny ng cho nhng g ch  vit ra?

p: Ging nh  con, nui ln, cho ra i. Cn x hi hay ngi chung quanh chp nhn hay khng l ti v n thi.

Hi: Cocktail, Khoanh Vng, Lexomil c mt cu trc gn ging nhau: mt mu toan, mt suy tnh, mt thc hin v mt kt qu lun lun bt ng, khng nh  mun?  c phi l ci by rp nh mnh dnh cho i sng?

p: Ti thch c truyn trinh thm. Ti no ti cng luyn mt phim bo lc ca M. Dng mt cu chuyn trong tinh thn nh vy ti thy  . N c cng , tc . By gi ti nhanh hn trc.

Hi: Ch vit nhanh hn trc?

p: Khng. Tt c mi th: ti ni nhanh hn, ti i nhanh hn, lm vic nhanh hn... Ti khng cn nghe c nhc Khnh Ly ht Trnh Cng Sn na, ti thch nhc "rap," thch trng.

Hi: Ngi n B Hai Con, Khoanh Vng, Sinh Nht vi nhng on ngn c tiu ta, c phi  l mt c gng c mt ci nhn mi, mt cch trnh by mi, mt hnh thc mi trong cch vit truyn ngn by gi ca ch?

p: Ti khng c  lm mi g ht. Mt lc no  ti t nhin cm thy n phi nh vy. Ti cng khng ngh  l mi. Ti ch ngh n phi nh vy. Khng nh vy ti khng thy .  v nh vy th ti thy  hn. Vy thi. Khng c  g ht.

Hi: Tuyt tc v Chn Bin Khc Quanh Tuyt Tc l hai truyn ngn l lng. Chng khin ngi c ngh tc gi dng c v ch khng phi bt mc  vit. Ch c v tranh hay khng?

p: Ti v tranh ri mi vit thnh truyn ngn. Ti da trn tranh  vit.

Hi: Mi truyn ngn trong Lc n cho thy ch  khng vit nh trc nm 75. Trong ngn ng ch dng  c chen ln nhng t ng ca i sng by gi trong nc.  dng nh khng phi l i thay duy nht trong tc phm ca ch?

p: i thay  ti t nhin lm bi v mnh sng, ngn ng nhp v u mnh hng ngy. Qu v  ngoi, ngn ng hnh nh b co li. Cn trong nc, mi ngy u c ch mi. Khi vit th n bt ra v n nm sn trong u ch khng c  i mi vn phong g ht. Cn v cch vit, nh  ni by gi ti nhanh hn, c cng , tc  hn. V  ti, ring Tuyt tc v Chn Bin Khc Quanh Tuyt Tc, sau khi b qun i mt thi gian, t nhin ti ni hng mun v li. C hai th n ra cng mt lc, song song vi tranh l nhc nn. Cng vi tranh, ti c vit ra mt s ca khc. (m nhc l ngh ti kim sng). Ti lu bu khng bit phi bt u th no trc.Va v, ti va nh iu nhc. Sau  ti c nhu cu vit li nhng kinh nghim ny. Do , trong Tuyt tc v Chn Bin Khc Quanh Tuyt Tc va c tranh va c nhng trch on nhc. Vn chng, m nhc, hi ha, ba th  gip  nhau nhiu lm.

Hi: Hnh ba Lc n l ca Tng An

p: D, Tng An ca con gi ca ti.

Hi: Cu T trong ph bn l ai?

p: Cu T 4 tui, v l, hn nhin. In trng en trong sch khng ra g ht. N v tng cho ti mt s tranh v i nu c in sch phi  tranh n v. Ti thy  ngh  rt hay, li khp vi ch  Lc n v trong  nhiu chng v tui th. Hnh v ca Cu T cc k l lc n.

Hi: Ni theo Milan Kundera, mi tc phm ln u c mt ci g  cha hon tt. Ch cha hon tt iu g trong tc phm vit trc 75 v by gi? C iu g ch  ni v cha ni ht?

p: Ti vit ri, coi nh xong, chng c g d dang ht.

Hi: Octavio Paz cho rng hi l "pht minh ln ca tinh thn hin i" v ch bt u hnh thnh t trong tiu thuyt ca Cervantes. Ch c th nhn trong cuc phng vn do Phm Vit Cng thc hin trc y: " Ti cng khng bit ti sao cng v gi ti cng c khuynh hng vit truyn tiu lm. Trong tng lai c l ti chuyn sang vit truyn trinh thm. Hnh nh  VN cha c nh vn n no lm vic ny. Ti thch mu me bo lc nhng phi hi. Hnh s hi, hoc t lm cng phi kinh d hi."  c phi l chiu hng ch s vit sau Lc n?

p: Ti cng khng d nh g ht. Mi ln n ra ci ng ti mi bit. Gia nh ti c truyn thng khi hi. M ti trm tui ri vn cn ni chuyn cho ngi khc ci c. Ni chung, ti s b mt chm dm, nghim trng. Ti thch lm cho ngi khc ci. Ti c v thnh cng trong vic lm cho ngi khc ci, nht l trong ngh dy hc. Trong sinh hot khc ti ngh chc cng vy.

Hi: Trong tay o ch by gi c tc phm g khc sau Lc n?

p: Ti chng c d nh g ht. Ti vit khi thy cn phi vit. Chng no xong th "a ti sao mnh khng cho ngi khc bit ci ny ha?" ti a ra.

Thng Vn

(thng Hai, 2001)

Ch thch:

(*) Nguyn Quc Tr, S phn mt tc phm. Vn, Xun Tn T 2001.

(**) Trong tr li phng vn ca Phm Vit Cng trc , bi K o Tu Va Tr Li, Trn th Ng.H. ni: "Truyn di ny (Lc n) b ngt ra tng khc thnh truyn ngn ng  Vn, Vn , Thi Vn, Thi Tp... trong khong t 1969 n 1975."