Tin tc
Trc ngy cng b kt qu gii Nobel vn chng, mt bi trn t nht bo Thy in mang tn Svenska Dagbladet, pht hnh ngy th T, qu quyt h c cu tr li trong danh sch gm 15 tc gi trong c nh th Thy in Tomas Transtroemer, nh vn Trung Quc Bei Dao, nh vn Nam Phi J. M. Coetzee v Nuruddin Farah v tiu thuyt gia Gia N i Margaret Atwood.
Mt s tin rng gii thng s v tay mt trong hai nh vit truyn ngn ln Alice Munro ca Gia N i v William Trevor ca i Nh Lan. Mt s khc li ngh n Salman Rushdie, nh vn gc Trinidad sinh sng Lun n V. S. Naipaul, nh vn Peru Mario Vargas Llosa, nh vn B Hugo Claus, nh vn Do Thi Amos Oz, nh vn Nigeria Chinua Achebe v Ben Okri, v cc nh vn Hoa K John Ashbery, Philip Roth, Joyce Carol Oates v Norman Mailer.
Tin tc chnh thc ca ngy hm sau, 12 thng Mi, t Hn Lm Vin Thy in lm ngc nhin mi ngi. Ci tn khng c trong danh sch n i, ci tn kh xa l i vi nhiu ngi li l Cao Hnh Kin (Gao Xingjian) nh vn Trung Quc hin sinh sng Php. Bn vn ghi nhn tc phm ca ng "ci gi tr ph qut, nhng sng sut cay ng v s c o v ngn t m nhng ng hng mi cho tiu thuyt v bi kch Trung Quc."
Cao Hnh Kin, ng l ai?
Tin tc c lan truyn i rt nhanh. Nhng c my ngi bit n Cao Hnh Kin? Nh ph bnh hng u ca Hoa K Harold Bloom ni, "Ti c nghe tn nhng ti s rng ti cha bao gi c tc phm ca ng." Nh son kch tin phong Richard Foreman ni, "Ti khng bit n tc phm ca ng." Mt nh vn Trung Quc khc sng Hoa K, va c gii National Book Award nm ngoi, vi tc phm "Waiting," ng Ha Jin ni, "Ti khng quen thuc vi tc phm ca ng Cao Hnh Kin bnh phm."
Tm kim trn cc tim sch trn lin mng nh Amazon.com hay Barnes and Noble ngi ta ch thy c mt tc phm duy nht ca Cao Hnh Kin l quyn "The Other Shore" y l mt tuyn tp ca nhiu v kch do nh xut bn Chinese University Press Hng Kng xut bn.
i vi gii tr Trung Quc, h cng khng bit v Cao Hnh Kin. Tc phm "The Other Shore" b cm ph bin trong nc t nm 1986 v tc gi t nn chnh tr Php trong nm sau. Nhng tc phm sau ny ca ng ch c pht hnh Hng Kng hay i Loan, bi th nh nh th Bei Ling ni, "nhiu nh vn tui di 35 khng bit v ng."
Trng hung ny khc hn u chu, ni tc phm ca Cao Hnh Kin c ph bin rng ri hn.
Tm tc phm ca ng Amazon.fr, ngi ta thy c n 5 tc phm ca ng ch i ngi c: Au plus prs du rel, Une canne pche pour mon grand-pre, Le livre d'un homme seul, La montagne de l'me, La fuite.
V trc khi c gii Nobel, Cao Hnh Kin tng lnh Huy chng v Ngh thut v Vn chng (chevalier de l'Ordre des Arts et Lettres) nm 1992, gii Cng ng Php ca B (Prix de la communaut franaise de Belgique) nm 1994 cho tc phm "Le somnambule" v gii u nm m lch (Prix du Novel an chinois) nm 1997 cho tc phm "La montagne de l'me."
Nh vn, ha s, nh dch thut, nh son kch, nh o din v nh ph bnh Cao Hnh Kin sinh ngy 4 thng Ging nm 1940 ti tnh Giang Ty (Jiangxi). ng ln ln sau cuc xm lng ca Nht Bn vo Trung Quc. Cha ng l mt vin chc ngn hng, m ng l mt din vin khng chuyn nghip. Chnh ngh nghip ca ngi m to ngun cm hng cho ng i vi kch ngh v nghip vit lch. ng tt nghip chng trnh gio dc ph thng trong h thng nh trng ca Cng Ho Nhn Dn v ly thm bng Php ng nm 1962 trong trng Ngoi ng Bc Kinh.
Trong thi k Cch Mng Vn Ha (1966-76), b chnh v mnh t co "c vit lch v vn chng nh" vi chnh quyn. Theo li ca nh th Bei Ling, hin cng sng lu vong th vo thi vit lch v vn chng l chuyn c coi "rt nguy him". Cao Hnh Kin phi t b rt nhiu tc phm vit ra trc nhng vn khng khi b a vo cc tri "hc tp ci to" trong su nm tri. ng cay ng tr li cuc phng vn trong cn nh hai phng trn tng 18 ca khu chung c ngoi Paris, vng Bagnolet, "Vi ti vit lch l mt vn sng cn. Trung Quc, ti khng th tin vo bt c ai, ngay c gia nh ti. Bu khng kh tht ng c. Ngay c ngi trong gia nh cng c th t co mnh."
ng ch c th xut bn tc phm ca mnh v c xut ngoi i Php v t nm 1979. Trong thi k 1980-87 ng vit truyn ngn, tiu lun v kch cho cc tp ch vn chng Trung Quc v xut bn c bn tc phm: A Preliminary Discussion of the Art of Modern Fiction (1981), A Pigeon Called Red Beak (1985), Collected Plays (1985) v In Search of a Modern Form of Dramatic Representation (1987). Nhiu kch phm ca ng mang tnh cht th nghim v khai ph c thc hin trn sn khu Popular Art Bc Kinh. Nhng v kch ny mt phn chu nh hng ca Brecht, Artaud v Beckett. V Arrt de bus / Bus Stop (1983) ca ng sau l v L'autre rive / The Other Shore (1986) b ln n trong chin dch chng " nhim tinh thn" v b cm trnh din. T 1986 tr v sau khng c v kch no khc ca ng c mang ln sn khu. trnh b sch nhiu, ng b ra 10 thng tri i b trong vng rng ni ca tnh T Xuyn (Sichuan), ln theo ging sng Dng T (Yangzi) t thng ngun cho n ca sng. Chuyn i l ngun cm v cht liu cho Cao Hnh Kin vit nn kit tc La Montagne de l'me / Soul Mountain. ng ri khi Trung Quc nm sau . "Ti t b Trung Quc bo v gia nh ti v c n ni t do."
Bin c Thin An Mn xy ra nm 1989 khin ng kinh hong. Quyt nh ca ng t b lun ng Cng Sn n sau . ng cho xut bn quyn La fuite / Fugitives ly bi cnh t v tn st ni trn v cng v th chnh quyn Bc Kinh xp ng vo thnh phn "persona non grata" (khng c chp nhn) ca ch v nh th ton b tc phm ca ng cng b loi ra ngoi vng php lut. ng ni, "Ti khng can d vo chnh tr nhng iu ny khng ngn cm ti ph phn chnh sch ca Trung Quc cng sn. Ti ni iu ti mun ni." ng t coi mnh l thnh phn chng i (dissident) ch v th chng bao gi tr v nc tr phi ch thay i.
Chung quanh gii Nobel vn chng
i vi Cao Hnh Kin, gii Nobel vn chng l mt bt ng y th v. ng l nh vn Trung Quc u tin c gii thng ny. i vi qu hng ni ng b ra i, chuyn ny liu c nh hng g? Cho n nay mi gii thng Nobel vo tay Trung Quc u thuc v nhng khoa hc gia sng i Loan hay Hoa K. C l y l iu Bc Kinh t phn nn nht. Nhng trong nm 1989 khi gii Nobel Ha bnh trao cho t-lai Lt-ma. Vic lm ny ca Vin Hn Lm Thy im tr thnh i s. Tng t nh vic trao gii thng cho mt persona non grata, mt dissident nh Cao Hnh Kin mi y. Trong bn tin ca Reuters trong ngy 13 thng Mi, Trung Quc t co y ban chm gii Nobel vn chng c "hu chnh tr" khi trao gii thng cho nh vn lu vong Cao Hnh Kin. Trong vn kin chnh thc, B Ngoi giao Trung Quc cho rng "Nh chng ta u bit, Trung Quc c mt lch s lu i v mt nn vn ha chi li. D l mt Trung Quc xa hay nay, lun lun c nhiu tc phm ngoi hng trn tm vc quc t v vn chng v nhiu nh vn v i." Vn kin ny kt n y ban ni trn b qun nhiu nh vn Trung Quc c gi tr hn Cao Hnh Kin. Bi vit "Camouflet pour Pkin" ca Jean Leclerc du Sablon trn bo Le Figaro (13 thng Mi) nh ng ni tm ca phn ng bc bi t Bc Kinh bng kt lun: "Mt ngh s ton din, mt nh th, nh vn, nh son kch v ha s va c tuyn dng. Mt ma xun mi "ma xun Trung Quc"va n r, nhng li n r bn ngoi Trung Quc. l li Mao Trch ng, l ngi h thp tr thc vo ng cp thp hn nht ca x hi. Nhng nhiu k k tha Mao vn cn lo s 'm c di' tip tc mc bn ngoi vn hoa ca h."
Tht s khi la chn tc phm v tc gi trao gii vn chng, y ban chm gii Nobel c t trn tiu chun chnh tr hay khng? ng Horace Engdahl, th k thng trc ca Hn lm vin Thy in, tuyn b trong mt cuc hp bo l "Chng ti khng quan tm n yu t a l hay chnh tr." Bi vit "Le gros lot de la litrature mondiale" ca Jean-Claude Lamy trn bo Le Figaro (13 thng Mi) li thy khc hn. ng vit, "K t thp nin 70, Vin hn lm Thy in c tham vng phn xt cc ng vin [nh vn] di nh sng ca tiu chun chnh tr - lch s mi." Nu u va ni l s tht, tiu chun ny c ng dng ng u khp ni trn th gii ch khng phi ch nhm vo cc nc cng sn, cn c vo cc gii vn chng c trao t thp nin 70 tr i. Chng ta c mt Solzhenitsyn ca Nga (1970), cng ng thi c mt Pablo Neruda (1971) ca Ch Li. Chng ta c mt Czelaw Milosz (1980) ca Ba Lan, nhng cng c Gabriel Garcia Marquez (1982) ca Columbia, Naguib Mahfouz (1988) ca Ai Cp, Nadine Gordimer (1991) ca Nam Phi....
Bn tin ca BBC News trong ngy 12 thng Mi h m cho chng ta mt kha cnh khc ca vn . Bn tin vit: "Tuy quc tch khng phi l tiu chun trao gii Nobel nhng a s cc quan st vin tin rng vin hn lm [Thy in] c gng chia x vinh d ny cho mi quc gia." Nu chuyn ny c tht th y qu tht l mt chia x vinh d khng ng u. Nu chuyn c tht v d c khng ng u, ti sao khng hy vng n mt lc no s c mt Nobel vn chng Vit Nam?
Trc mt, tuy gii thng ghi r "Gii Nobel vn chng nm 2000 trao cho nh vn Trung Quc Cao Hnh Kin" nhng bi v hin ng ang sinh sng Php v c quc tch Php li vit bng ch Php khi cn, c nc Php dng nh cng hnh din ly. Tng thng Php Jacques Chirac coi vic trao gii thng vn chng cho Cao Hnh Kin nh "mt bin c ln v tt p va vinh danh vn chng Trung Quc va vinh danh cho nc Php." Hn nhin nim vui ln hn vn v pha ngi Trung Quc bt c ni u, trong hay ngoi lc a. Nh th Bei Ling coi s kin ny l "mt th hin ln trong vic h tr cho cc nh vn c lp v lu vong." Nh vn Ha Jin pht biu, "Ti tin rng la chn ngi thng gii nm nay ni ln mt cch hng hn rng vn chng c sng to bi c nhn ch khng phi tp th."
Tr li phng vin trong ngy u tin hay tin c gii thng Nobel, Cao Hnh Kin th l, "Ti khng bao gi ngng vit, ngay c trong nhng lc kh khn v bt hnh nht trong cuc i. Ti vit cho chnh ti. Ti khng vit nhm li mt ci g cho hu th, nhng vit lm vi i thng kh ca chnh mnh." c hi ng c ngh n chuyn quay tr v Trung Quc hay khng, ng p, "Ti cn sng sut lm: ti cha tnh n chuyn ny u." D tnh sp ti ca ng l mt quyn sch vit ring v Paris. "y l thnh ph l tng sng cho mt ngh s." ng chn cn chung c hai phng trn tng th 18 Bagnolet c nhn thy thp Eiffel v ngm mt tri ln.
IIIIIIIIIIIIIII
Nhn Vn | Tin Vn | Phng
Vn | im Sch | c
Sch
Th Vin | Th
Qun | Ni Vng Tay | Bin
Tp