µm nh­c v¡ chÏnh trÙ

thớng v¯n

Nh­c sØ TrÙnh Cáng Sçn qua ½éi, mæt l·n nùa, ½¬ l¡ dÙp ½̀ nhiËu ngơéi lÅn tiÆng vË con ngơéi v¡ sú nghiÎp cđa chÏnh áng. V¡ cñng mæt l·n nùa, ngơéi ta kháng th̀ kháng nÜi ½Æn nhùng liÅn hÎ t÷ tŸc ph¸m, cuæc ½éi cđa áng vèi v¶n ½Ë chÏnh trÙ ViÎt Nam cđa nøa thÆ kư qua. V¶n ½Ë kháng ½çn gi¨n l¡ ½en hay tr°ng, l¡ ½̃ hay v¡ng. BÅn c­nh cŸi ng¡y kháng th̀ n¡o quÅn TrÙnh Cáng Sçn hŸt Nâi VƯng Tay Lèn, trơèc v¡ sau ½Ü, cho ½Æn ng¡y nay, mài ngơéi, châng hay kháng châng áng, b±ng cŸch im l´ng hay lÅn tiÆng, kháng Ït thÖ nhiËu, v¹n hŸt nh­c cđa áng, trong cñng nhơ ngo¡i nơèc. Chîng ta sâng trong mæt thÆ gièi kháng ph¨i ch× cÜ TrÙnh Cáng Sçn v¡ cŸi chÆt cđa áng kháng ph¨i l¡ m¶t mŸt duy nh¶t hay sau cïng. V¶n ½Ë mâi liÅn hÎ giùa v¯n chơçng vèi chÏnh trÙ cñng kháng ph¨i vÖ vºy ½¬ ½ớc gi¨i quyÆt xong.

Trong thÆ gièi kháng ho¡n h¨o chîng ta ½ang sâng, ngơéi ta v¹n ½àc v¯n cđa Jean-Paul Sartre, cđa Romain Rolland, ½àc thç cđa Paul Eluard, xem tranh cđa Picasso... v¡ quÅn r±ng nhùng tŸc gi¨ n¡y cÜ liÅn hÎ Ït nhiËu ½Æn chđ nghØa v¡ chÆ ½æ cæng s¨n. ê Hoa Kü, chîng ta v¹n ca nǵi áng Martin Luther King, nguyÅn l¬nh ṭ ½¶u tranh dµn quyËn cho ngơéi da ½en, v¹n sung sơèng ½ớc ngh× viÎc mæt ng¡y trong n¯m nhµn ng¡y lÍ mang tÅn áng. Con cŸi chîng ta h¡ng n¯m trong quŸ khö v¡ c¨ trong tơçng lai nùa sÁ viÆt luºn v¯n vË áng ê nh¡ trơéng. Chîng ta v¹n v¡o thơ viÎn chÏnh mang tÅn áng ê San Jose ½̀ tÖm sŸch vê. V¡ chîng ta ½Ëu quÅn r±ng trong lîc sinh tiËn áng l¡ ngơéi ½¬ nhiËu l·n lÅn tiÆng đng hæ cuæc ½¶u tranh cđa M´t Trºn Gi¨i PhÜng ê ViÎt Nam théi chiÆn. ThÆ thÖ t­i sao ch× v¡ ph¨i l¡ TrÙnh Cáng Sçn?

V¯n chơçng kháng th̀ thay thÆ cho chÏnh trÙ. NÜi theo Ren¾ Wellek v¡ Austin Warren trong The Theory of Literature, "...v¯n chơçng kháng th̀ thÆ chå cho x¬ hæi hàc hay chÏnh trÙ. V¯n chơçng cÜ biÎn minh riÅng v¡ cöu cŸnh riÅng." Henry James l¡ nh¡ v¯n c¨ ½éi tuy ch× chî tràng ½Æn khÏa c­nh "duy nghÎ thuºt" (pure art) ½¬ phŸt bìu "V¶n n­n lèn ½âi vèi nh¡ thç hay nh¡ v¯n l¡ áng c¨m nhºn ½éi sâng thÆ n¡o? v¡ trong phµn tÏch sau cïng, ½iËu gÖ l¡ triÆt lû cđa áng?" Trong quan ½ìm n¡y Nâi VƯng Tay Lèn hay nhùng nh­c ph¸m ½ớc gài l¡ "ph¨n chiÆn" n¡o khŸc cđa TrÙnh Cáng Sçn ½Ëu kháng ph¨i l¡ tuyÅn ngán chÏnh trÙ. Chîng ch× ph¨n ¨nh cŸi nhÖn cđa mæt ngơéi nhơ mài ngơéi ½âi diÎn vèi ½éi sâng, thúc t­i x¬ hæi, trơèc cuæc chiÆn... Gi¨i thÏch chÏnh trÙ ½âi vèi v¯n chơçng l¡ chuyÎn khŸc, l¡ chuyÎn ½Æn sau. NÜi theo Goerge Orwell, "...måi nh¡ v¯n l¡ mæt nh¡ tuyÅn truyËn... trong û nghØa h°n câ g°ng, trúc tiÆp hay giŸn tiÆp, ½ơa ra mæt nh¬n quan vË ½éi sâng thÏch ½Ÿng theo û h°n." Nh¡ tuyÅn truyËn TrÙnh Cáng Sçn ½öng vË phÏa n¡o trong cuæc chiÆn hay ch× l¡ khŸch b¡ng quan nÜi lÅn tiÆng cđa mÖnh (v¡ cho nhiËu ngơéi) v¡ bÙ ĺi ḍng?

George Orwell, tŸc gi¨ cđa Tr­i Sîc Vºt v¡ 1984, cho r±ng "Quan niÎm nghÎ thuºt kháng dÏnh dŸng gÖ ½Æn chÏnh trÙ, chÏnh ½Ü, cñng l¡ mæt thŸi ½æ chÏnh trÙ." áng cÜ th̀ ½¬ trúc tiÆp tr¨ léi cho quan niÎm nghÎ thuºt "ê ngo¡i v¡ ê trÅn" chÏnh trÙ cđa nhiËu ngơéi. Nhơng, áng kháng thuyÆt pḥc ½ớc nhiËu ngơéi l°m trong nhùng ngơéi c·m bît cđa hà v¡ cđa ta ê h¨i ngo­i. Ca nǵi vË tÖnh yÅu nhơ TrÙnh Cáng Sçn ½¬ l¡m trơèc v¡ sau 1975 ph¨i ch¯ng cñng l¡ mæt thŸi ½æ chÏnh trÙ? ‡iËu n¡y cÜ c·n ph¨i ½ớc nÜi ½Æn? CƯn nhùng ngơéi viÆt nh­c tÖnh khŸc thÖ sao?

Nh¡ v¯n Graham Green n¯m 1948 ½¬ ng­o nghÍ tuyÅn bâ "B¶t trung l¡ ½´c quyËn cđa chîng tái" trong quỳn sŸch ghi l­i cuæc nÜi chuyÎn tay ba giùa áng vèi Elisabeth Bowen v¡ V. S. Pritchett, quỳn "Why Do I Write?" áng gi¨i thÏch û kiÆn n¡y b±ng nhiËu lû lÁ khŸc nhau. ‡iËu quan tràng hçn ph¨i ch¯ng ch× trong tú do, ngơéi ta (ngơéi c·m bît) mèi cÜ th̀ lÅn tiÆng nÜi lèn, dßng d­c ½ớc nhơ thÆ? SŸng t­o kháng ½i ½ái vèi xÏch xiËng. ê ½µu cñng vºy.

Thớng V¯n